Giám đốc điều hành Jensen Huang của Nvidia, người sở hữu khối tài sản ước tính khoảng 200 tỷ USD, gần đây đã được hỏi về đề xuất đánh thuế tài sản tại bang California (Mỹ) - một kế hoạch đang khiến nhiều tỷ phú bất bình.
“Không sao cả. Tôi chưa từng bận tâm về chuyện đó”, ông Huang chia sẻ.
QUAN ĐIỂM ĐỐI LẬP
Ông Jensen Huang là đại diện cho một bộ phận giới siêu giàu đang nói với các tỷ phú khác rằng họ nên chấp nhận điều đó. Theo ông, đóng thuế là một cách để đóng góp trở lại cho xã hội. Ông còn đùa rằng số tiền thuế đó nên được dùng để sửa một ổ gà cụ thể trên tuyến đường Route 101 tại bang California.
Ông Tom Steyer cũng đặt trọng tâm chiến dịch tranh cử thống đốc California của mình vào việc tăng thuế đối với những người giàu như chính ông. “Tôi là tỷ phú muốn đánh thuế các tỷ phú khác”, ông tuyên bố.
Tuy nhiên, khác với thái độ bình thản của CEO Nvidia, nhiều tỷ phú Mỹ đang tỏ ra tức giận trước nỗ lực tăng thuế đối với giới siêu giàu của các bang và thành phố do đảng Dân chủ kiểm soát. Ví dụ, một số “ông lớn” của Thung lũng Silicon như Sergey Brin và Peter Thiel đều đã chi hàng triệu USD để chống lại đề xuất của bang California.
Nhà tài chính Ken Griffin từng chỉ trích việc Thị trưởng New York Zohran Mamdani sử dụng căn penthouse của ông tại Manhattan làm bối cảnh cho video đề xuất đánh thuế “pied-à-terre” - loại thuế áp lên các căn nhà hạng sang thứ hai - là đáng xấu hổ.
Trong khi đó, CEO tập đoàn bất động sản Vornado Steven Roth thậm chí còn ví những lời kêu gọi đánh thuế người giàu với một từ ngữ mang tính miệt thị chủng tộc.
Giới tỷ phú không phải là một khối thống nhất và sự chia rẽ này phản ánh những khác biệt lớn cả về mặt chính trị lẫn thế hệ. Nó cũng cho thấy quan điểm khác nhau của họ đối với vai trò của chính phủ.
Một số tỷ phú lớn tuổi như Warren Buffett và Bill Gates từ lâu đã ủng hộ việc đánh thuế giới siêu giàu như một trách nhiệm công dân. Trong khi đó, nhiều doanh nhân công nghệ trẻ theo khuynh hướng tự do cá nhân lại nghi ngờ khả năng giải quyết vấn đề của chính phủ và tin rằng bản thân họ có thể phân bổ tiền bạc hiệu quả hơn.
Theo bà Kimberly Phillips-Fein, nhà sử học nghiên cứu về chủ nghĩa tư bản tại Đại học Columbia University, trong suốt lịch sử nước Mỹ, nhiều người giàu luôn cảm thấy mình bị chính phủ nhắm tới. Tuy nhiên, thời điểm hiện tại mang màu sắc khác biệt.
“Ông Griffin, hay như ông Roth và nhiều người khác xem các loại thuế này như biểu tượng của sự đối kháng chính trị nhằm vào người giàu”, bà nói. Theo bà, họ muốn những đóng góp của mình được ghi nhận và tôn trọng, còn việc đánh thuế giới giàu có khiến họ cảm thấy như một sự xúc phạm cá nhân không thể chấp nhận, đồng thời đặt dấu hỏi về phẩm chất đạo đức của họ.
Dẫu vậy, các loại thuế tài sản hay thuế áp lên nhà hạng sang thứ hai sẽ không thể tái cấu trúc căn bản hệ thống thuế dành cho người giàu tại Mỹ.
Trên thực tế, hệ thống thuế hiện nay chủ yếu đánh vào những người lao động có thu nhập cao, vốn lại không phải là những người sở hữu khối tài sản lớn nhất. Nhóm người giàu nhất nước Mỹ thực tế đang đóng thuế thấp hơn phần còn lại của dân số. Theo điều tra của ProPublica, tài sản của 25 tỷ phú hàng đầu nước Mỹ đã tăng thêm 401 tỷ USD trong giai đoạn 2014 - 2018, nhưng mức thuế thu nhập liên bang mà họ phải trả chỉ tương đương 3,4%.
Các tiểu bang theo xu hướng cấp tiến như Washington, Massachusetts và nay là California đang cố gắng tăng thuế đối với giới siêu giàu nhằm giảm bớt bất bình đẳng thu nhập cũng như sự tập trung quyền lực kinh tế và chính trị ở nhóm đầu.
Tuy nhiên, việc các bang đơn lẻ cải tổ hệ thống thuế cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro, bởi người giàu có thể chuyển nơi sinh sống hoặc mở doanh nghiệp tại những bang có thuế thấp hơn. Thuế tài sản cũng nổi tiếng khó triển khai, bởi các tài sản như nghệ thuật, bất động sản hay các cấu trúc hợp tác kinh doanh phức tạp rất khó định giá. Ngoài ra, giới giàu cũng đã xây dựng nhiều chiến lược để né thuế.
“Chúng ta đang sống trong một thế giới mà người làm công ăn lương phải gánh thuế rất nặng. Trong khi đó, những người giàu nhất lại gần như được miễn phí”, ông Ray Madoff, giáo sư tại Đại học Luật Boston nhận xét.
ĐÁNH THUẾ THU NHẬP, KHÔNG PHẢI TÀI SẢN
Những người phản đối việc tăng thuế với người giàu thường lập luận rằng 1% nhóm có thu nhập cao nhất đang đóng tới 40% tổng thuế thu nhập. Theo họ, nếu các bang và thành phố tiếp tục tăng thuế với giới siêu giàu, họ sẽ giết chết “con gà đẻ trứng vàng”, những người đang tài trợ cho các dịch vụ công.
Tuy nhiên, giáo sư Ray Madoff từ Đại học Boston cho rằng đây là một cách đánh tráo khái niệm, bởi phần lớn tài sản của các tỷ phú không đến từ nguồn thu nhập chịu thuế.
Nhiều CEO siêu giàu như Mark Zuckerberg hay Elon Musk chỉ nhận mức lương tượng trưng 1 USD hoặc thậm chí không lương. Chỉ khoảng một nửa số hộ gia đình thuộc nhóm 1% giàu nhất về tài sản đồng thời nằm trong nhóm 1% có thu nhập cao nhất.
Tài sản của các tỷ phú hàng đầu thường đến từ việc giá trị cổ phiếu họ nắm giữ gia tăng, trong khi loại tài sản này chịu thuế thấp hơn thu nhập thông thường. Tuy nhiên, họ vẫn tìm được cách để tránh phải trả ngay cả mức thuế lãi vốn, chẳng hạn như tiếp tục nắm giữ cổ phiếu để trì hoãn đóng thuế hoặc bán các khoản đầu tư thua lỗ để bù trừ.
“Việc nộp thuế lãi vốn hiện đã trở thành lựa chọn mang tính tự nguyện trong hệ thống hiện nay”, ông Ray Madoff nói.
Trên thế giới, có khoảng 12 quốc gia áp dụng thuế tài sản vào năm 1990, nhưng đến năm 2024 chỉ còn 3 nước duy trì loại thuế này. Một số quốc gia như Thuỵ Điển đã bãi bỏ thuế tài sản để tăng sức cạnh tranh tài chính, trong khi những nước khác như Pháp nhận thấy giới siêu giàu lại chuyển tài sản sang quốc gia khác.
Nhiều tỷ phú cũng nhận được tài sản thừa kế - khoản vốn không chịu thuế thu nhập với giả định rằng chúng sẽ được xử lý trong hệ thống thuế thừa kế. Tuy nhiên, nguồn thu từ thuế thừa kế liên bang gần như không tăng trong nhiều thập kỷ qua do tồn tại quá nhiều lỗ hổng.
Trong bối cảnh chưa có cải cách ở cấp liên bang, các tiểu bang của Mỹ đang tìm cách khai thác thêm nguồn thu từ nhóm người giàu nhất.
“Các tiểu bang gặp vấn đề vì họ đang cạnh tranh với nhau. Đánh thuế người giàu hiệu quả nhất vẫn phải được thực hiện ở cấp liên bang”, giáo sư Ray Madoff kết luận.
