Lì xì ngày đầu năm là nét văn hóa đặc trưng, đậm bản sắc trong Tết Nguyên đán của người Việt. Dù Tết xưa hay Tết nay đã có nhiều thay đổi, phong tục này vẫn luôn được gìn giữ và trở thành một hoạt động không thể thiếu mỗi dịp đầu năm. Những bao lì xì đỏ thắm cũng như lời chúc cho một sự khởi đầu tốt lành từ người trao dành cho người nhận.
Theo đó, những ngày giáp Tết, nhu cầu đổi tiền mới, tiền lẻ của người dân tăng cao. Nắm bắt được nhu cầu đó, một số người đã lợi dụng việc đổi tiền mới để hưởng phần trăm chênh lệch. Trên mạng xã hội, xuất hiện tràn lan những bài viết, hội nhóm chuyên đổi tiền lẻ, tiền mới.
Theo quảng cáo, khách hàng muốn loại gì cũng có, đủ tờ, nguyên seri, nguyên cọc, phục vụ giao hàng tận nơi, áp dụng cho cả khách hàng ở xa với các hình thức thanh toán đa dạng như chuyển khoản, thẻ cào… Thậm chí, nhiều chủ tài khoản còn nhận “đổ buôn” tiền lẻ, tiền mới cho ai có nhu cầu.
Không những vậy, trên nhiều tuyến phố, trước cửa đền chùa xuất hiện la liệt các quầy đổi tiền, tiền đủ mệnh giá từ 1.000, 2.000, 5000 đồng (phục vụ việc đi lễ chùa đầu năm), hay các mệnh giá 10.000, 20.000, 50.000, 100.000 đồng (phục vụ việc lì xì đầu năm) được bày biện công khai. Người đổi tiền thường được ăn chênh lệch theo hướng đổi 10 ăn 9 (ví dụ đổi 100.000 đồng để nhận về 90.000 đồng) hoặc 10 ăn 8 (đổi 100.000 đồng nhận về 80.000 đồng)…
Việc đổi tiền mới, tiền lẻ như vậy tiềm ẩn rất nhiều rủi ro. Rất đối tượng lừa đảo đã lợi dụng thời cơ, đánh vào tâm lý của người muốn đổi tiền để thực hiện hành vi lừa đảo, nhất là với hình thức đổi tiền qua mạng.
Thực tế không ít người thực hiện giao dịch đổi tiền mới nhưng khi nhận lại tiền được đổi thì không đủ như cam kết hoặc chỉ có vài tờ tiền mới ở phía ngoài cọc tiền còn lại bên trong là tiền cũ nát, thậm chí khi nhận lại là tiền giả. Các nạn nhân muốn trình báo công an cũng rất khó vì không biết chính xác đối tượng lừa đảo là ai, địa chỉ ở đâu.
Theo chia sẻ của chị Phương Anh (28 tuổi, Hà Nội): “Vì muốn mừng tuổi cho bố mẹ và các cháu trong nhà những đồng tiền đẹp với mong muốn cả năm gặp nhiều điều may mắn, tôi đã nhắn tin với người cung cấp dịch vụ trên Facebook. Cuối cùng, họ gửi cho tôi toàn tiền giả mặc dù trước đó tôi đã xem trang cá nhân của họ. Một bài viết có rất nhiều người bình luận và like, như vậy không chỉ có mình tôi mà còn rất nhiều người đang bị lừa”.
Soi chiếu dưới góc nhìn của luật pháp, nhiều luật sư cho rằng việc trên mạng rao đổi tiền mới, tiền lẻ lấy phí là vi phạm pháp luật, vi phạm quy định của Ngân hàng Nhà nước. Cụ thể, theo quy định tại Điều 12 và 13 của Thông tư số 25/2013/TT-NHNN ngày 2/12/2013 của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam thì chỉ có Ngân hàng Nhà nước, Chi nhánh, Sở Giao dịch Ngân hàng Nhà nước, Tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, Kho bạc Nhà nước mới có chức năng thu đổi tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông. Ngoài quy định trên đây thì không có quy định nào khác về việc thu đổi tiền.
Như vậy, hiện pháp luật chỉ mới có quy định về việc thu đổi tiền không đủ tiêu chuẩn lưu thông chứ chưa có quy định về việc thu đổi tiền vẫn đang đủ tiêu chuẩn lưu thông để lấy tiền mới. Và chỉ có các tổ chức đã nêu trên mới có chức năng thu đổi tiền.
Còn theo quy định tại điểm a, khoản 5 Điều 30 Nghị định số 88/2019/NĐ-CP, hành vi "thực hiện đổi tiền không đúng quy định của pháp luật" - ở đây là hành vi đổi tiền ăn chênh lệch có thể bị phạt từ 20.000.000 - 40.000.000 đồng đối với cá nhân vi phạm.
Mới đây, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước đã ký ban hành Công điện 01/CĐ-NHNN, yêu cầu các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng tăng cường phối hợp kiểm tra, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm hành vi vi phạm trong mua bán ngoại tệ, vàng và đổi tiền không đúng quy định.
Ngân hàng Nhà nước khuyến cáo người dân cần cẩn trọng với dịch vụ đổi tiền lấy phí đang diễn ra trên mạng vì không những vi phạm pháp luật mà còn có nguy cơ gặp phải tiền giả, hoặc bị "bùng" tiền đặt cọc...
Trước thực trạng trên, nhiều người đã chuyển sang hình thức lì xì online không cần tới tiền mặt. Với hình thức này, người ở xa vẫn có thể mừng tuổi người thân hay bạn bè trong dịp đầu năm mới lại không lo bị lừa đảo. Bên cạnh đó, người gửi còn có thể chọn những con số đẹp để lì xì cho người thân như 888 - phát tài, 7979 - thần tài gõ cửa, 6868 - lộc phát, lộc phát hay 6789 - không ngừng tiến bước,... Đây là điều mà thuở lì xì là chiếc bao màu đỏ khó có thể làm được. Cũng nhờ vậy mà gánh nặng về số tiền lì xì cũng sẽ giảm bớt khi người mừng tuổi có thể tặng những khoản tiền nhỏ nhưng mang ý nghĩa biểu trưng.
Theo dòng chảy của thời đại, nhiều ngân hàng cũng tiên phong trong việc kiến tạo và thúc đẩy trào lưu lì xì online, tung ra tính năng lì xì online nhưng kèm theo nhiều cách hay để gửi tiền mừng.
Không những gửi lì xì một cách tiện lợi và nhanh chóng, người dùng còn có thể sử dụng tính năng mới để lựa chọn thông điệp, hình ảnh, các câu chúc Tết trẻ trung, độc đáo hoặc tự soạn lời chúc của riêng mình để gửi đến những người thân, bạn bè theo phong cách của người nhận.
Cũng từ đây, lì xì online dần trở thành “chân ái” của nhiều người trong dịp đầu năm mới. Đáng chú ý, một số gia đình còn in mã QR code lên điện thoại, móc khóa hoặc treo khắp nhà để khách đến chơi có thể “tinh tinh” dễ hơn.
