Ở một gia đình 4 người sống tại vùng quê Quảng Ninh, chuyện tiết kiệm tháng nào cũng được nhắc lại, nhưng khi ngồi cộng từng khoản chi thực tế, bức tranh tài chính lại luôn khác xa dự tính ban đầu.
CHI TIÊU Ở VÙNG QUÊ QUẢNG NINH
Tháng nào cũng bảo tháng này phải tiết kiệm nhưng có con nhỏ rồi mới hiểu... tiền không tự cánh mà bay, nó chỉ chuyển từ ví mình sang tiền học, tiền ăn, tiền đi chơi và đủ thứ khoản phát sinh thôi.
Tháng 6 vừa rồi, tổng chi tiêu của gia đình mình là 38,05 triệu đồng.
Trong đó, tiền học của hai bé hết 4,1 triệu đồng, gồm học tiếng Anh 1 triệu đồng, học bơi 1,4 triệu đồng và học hè 1,7 triệu đồng. Chi phí ăn uống khoảng 7 triệu đồng, bao gồm 6 triệu đồng gửi ông bà đi chợ mua thực phẩm và khoảng 1 triệu đồng cho các bữa ăn sáng bên ngoài.
Riêng ô tô trong tháng rồi tiêu tốn 4,95 triệu đồng gồm 3,6 triệu đồng tiền xăng và 1,35 triệu đồng tiền bảo dưỡng, trong đó thay dầu máy hết 800.000 đồng và bảo hiểm thân vỏ 550.000 đồng.
Các khoản đám cưới, hiếu hỷ và giao lưu xã hội khoảng 1 triệu đồng. Khoản lớn nhất trong tháng là 14 triệu đồng tiền vé máy bay để cả nhà về thăm ông bà ngoại. Ngoài ra, mình mua thêm ghế ô tô cho bé nhỏ với giá 700.000 đồng.
Chi phí vui chơi khoảng 3 triệu đồng, chủ yếu là trà sữa, nhà bóng, đi bơi và vài hoạt động cuối tuần. Mùa hè rồi, cũng muốn các bạn nhỏ được “xả hơi” một chút.
Tháng này mình cũng chi khoảng 1,5 triệu đồng trên Shopee. Có những món thật sự cần, nhưng cũng không ít món thuộc nhóm thấy sale là chốt. Khay làm đá Hello Kitty, bình giữ nhiệt... hàng giao đến nửa tháng rồi vẫn còn nguyên hộp. Thậm chí giờ còn dư một chiếc bình giữ nhiệt đang tính bán lại.
Gia đình cũng thay 2 bộ ga giường mới, hết khoảng 1 triệu đồng. Mùa hè thay ga mới nhìn phòng ngủ sáng sủa, mát mẻ hơn hẳn, tự nhiên cũng thấy có thêm động lực đi ngủ sớm. Tiền điện khoảng 500.000 đồng, tiền điện thoại khoảng 300.000 đồng.
Riêng khoản vé máy bay về thăm ông bà ngoại không phải khoản chi cố định hàng tháng, nếu không tính thì chi phí sinh hoạt của gia đình khoảng 24,05 triệu đồng/tháng.
Điều mình thấy đáng nhất trong tháng này là các khoản đầu tư cho con học hành, bơi lội và những chuyến về thăm ông bà. Tiền có thể kiếm lại được nhưng thời gian các con được ở bên ông bà thì không nhiều.
Còn khoản mình cần tự kiểm điểm... chắc chắn là Shopee. Mỗi lần lướt ứng dụng chỉ định xem cho vui, cuối cùng lại có thêm vài đơn hàng. Tháng 7 quyết tâm áp dụng quy tắc để vào giỏ 48 tiếng, vẫn cần thì mới mua.
Mình ghi chép chi tiêu không phải để sống kham khổ hay cắt hết những niềm vui của gia đình. Mà để biết tiền đang đi đâu, khoản nào thật sự mang lại giá trị và khoản nào chỉ là mua theo cảm xúc. Nhờ vậy mà mỗi tháng đều có thể điều chỉnh một chút, lâu dần sẽ tạo ra khác biệt rất lớn.
GHI CHÉP CHI TIÊU
Ghi chép chi tiêu thường bị xem là việc mất thời gian hoặc chỉ dành cho những người muốn thắt lưng buộc bụng. Thực tế, đây lại là một trong những bước đầu tiên để quản lý tài chính hiệu quả.
Khi mọi khoản thu và chi được ghi lại, bức tranh tài chính trở nên rõ ràng hơn, giúp nhận biết tiền đang được sử dụng vào đâu thay vì chỉ dựa vào cảm giác không hiểu sao cuối tháng lại hết tiền.
Ghi chép chi tiêu cũng là nền tảng để lập ngân sách thực tế. Nhiều người lên kế hoạch chi tiêu từ đầu tháng nhưng lại không biết chính xác mình đang tiêu bao nhiêu. Việc quản lý tài chính nên bắt đầu bằng cách ghi lại thu nhập và toàn bộ các khoản chi, sau đó so sánh giữa kế hoạch và thực tế để điều chỉnh cho tháng tiếp theo. Có thể xem ngân sách là mục tiêu, còn ghi chép chi tiêu chính là công cụ giúp kiểm tra xem mục tiêu đó có đang được thực hiện hay không.
Để việc ghi chép phát huy hiệu quả, điều quan trọng nhất là duy trì đều đặn chứ không phải sử dụng công cụ nào. Có thể ghi ngay sau mỗi lần chi tiêu hoặc dành vài phút vào cuối ngày để tổng hợp các khoản đã phát sinh.
Việc ghi sớm sẽ giúp hạn chế tình trạng quên hoặc bỏ sót những khoản chi nhỏ. Không có một phương pháp ghi chép nào phù hợp với tất cả mọi người. Sổ tay, bảng Excel, ứng dụng trên điện thoại hay lịch sử giao dịch ngân hàng đều có thể trở thành công cụ quản lý tài chính nếu được sử dụng thường xuyên.
Thay vì ghi rời rạc từng khoản, nên phân loại chi tiêu theo từng nhóm như ăn uống, nhà ở, đi lại, giáo dục, y tế, mua sắm, giải trí và các khoản phát sinh. Cách làm này giúp dễ dàng nhận biết nhóm nào đang chiếm tỷ trọng lớn trong ngân sách và nhóm nào có thể điều chỉnh.
Bên cạnh số tiền, việc ghi thêm mục đích của từng khoản chi cũng rất hữu ích. Chẳng hạn, cùng là khoản mua sắm vài trăm nghìn đồng nhưng có thể là mua sách cho con, thay đồ dùng trong nhà hoặc mua theo cảm hứng. Chỉ một vài từ ghi chú cũng đủ giúp nhìn lại và đánh giá liệu khoản chi đó có thực sự cần thiết hay không.
Một sai lầm phổ biến là chỉ ghi những khoản chi lớn mà bỏ qua các khoản nhỏ như cà phê, trà sữa, phí gửi xe hay những đơn hàng giá vài chục nghìn đồng. Mỗi khoản riêng lẻ có thể không đáng kể, nhưng khi cộng dồn trong cả tháng hoặc cả năm lại tạo thành một con số không nhỏ. Chính những khoản chi lặp đi lặp lại này thường là nguyên nhân khiến nhiều người cảm thấy tiền “bốc hơi” mà không rõ lý do.
Cùng với các khoản chi thường xuyên, việc ghi chép cũng nên bao gồm những khoản phát sinh theo chu kỳ như học phí, bảo hiểm, sửa chữa xe cộ, quà tặng, du lịch hay chi phí y tế. Đây là những khoản không xuất hiện hàng tháng nên rất dễ bị bỏ quên khi lập kế hoạch tài chính.
Để việc ghi chép mang lại giá trị, cuối mỗi tuần hoặc cuối mỗi tháng nên dành thời gian xem lại toàn bộ các khoản đã ghi. Đây không phải là lúc để tự trách bản thân vì đã chi tiêu nhiều, mà là cơ hội để đánh giá khoản nào mang lại giá trị, khoản nào có thể cắt giảm và khoản nào cần được ưu tiên hơn trong tháng tiếp theo.
Đồng thời, nên xem lại dữ liệu chi tiêu của nhiều tháng liên tiếp để có cái nhìn đầy đủ hơn về các khoản phát sinh định kỳ, từ đó chủ động chuẩn bị ngân sách thay vì bị động khi cần chi.
Ngoài việc ghi chi tiêu, nhiều chuyên gia cũng khuyến nghị theo dõi cả thu nhập và số tiền tiết kiệm hàng tháng. Khi đặt ba yếu tố này cạnh nhau, bức tranh tài chính sẽ đầy đủ hơn, giúp đánh giá không chỉ đã tiêu bao nhiêu mà còn giữ lại được bao nhiêu cho các mục tiêu dài hạn.
Quan trọng hơn cả, mục tiêu của việc ghi chép chi tiêu không phải là sống kham khổ hay cắt bỏ mọi niềm vui. Ý nghĩa lớn nhất của thói quen này là giúp hiểu rõ dòng tiền của gia đình, biết khoản nào thật sự mang lại giá trị và khoản nào chỉ xuất phát từ thói quen hoặc cảm xúc nhất thời.
Khi biết tiền đang đi đâu, việc quản lý tài chính sẽ trở nên chủ động hơn và những thay đổi nhỏ được thực hiện đều đặn mỗi tháng có thể tạo nên sự khác biệt rất lớn trong dài hạn.