Luật Thương mại điện tử đang thu hút sự quan tâm lớn của cộng đồng doanh nghiệp và người tiêu dùng, trong bối cảnh các hoạt động kinh doanh trực tuyến, đặc biệt là livestream bán hàng trên sàn thương mại điện tử, bùng nổ mạnh mẽ nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro về gian lận, hàng giả, quảng cáo sai sự thật. Với hàng loạt quy định mới, Luật được kỳ vọng sẽ thiết lập lại trật tự, nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm của các chủ thể tham gia thương mại điện tử.
Ngày 6/1, Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức họp báo công bố lệnh của Chủ tịch nước công bố các luật, pháp lệnh được Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội khoá XV thông qua. Thông tin tại họp báo về các điểm đáng chú ý của Luật Thương mại điện tử, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết, ngày 10/12, Quốc hội đã thông qua Luật Thương mại điện tử.
Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026, gồm 7 Chương, 41 Điều với bố cục bao quát toàn diện các chủ thể, mô hình và hoạt động thương mại điện tử, đồng thời bảo đảm sự liên thông giữa phát triển thị trường và quản lý nhà nước. Đây là lần đầu tiên Việt Nam có một đạo luật riêng, tạo nền tảng pháp lý đầy đủ cho lĩnh vực thương mại điện tử đang phát triển nhanh và phức tạp.
Theo Điều 6 Luật Thương mại điện tử, các hành vi lừa đảo, lừa dối người tiêu dùng trên nền tảng thương mại điện tử bị nghiêm cấm. Đáng chú ý, Luật không chỉ cấm trực tiếp việc kinh doanh mà còn cấm hành vi “tạo điều kiện” cho người khác kinh doanh các dịch vụ trái phép, hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, hàng nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc, hàng quá hạn hoặc không đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng theo quy định pháp luật.
Quy định này nhằm khắc phục tình trạng “núp bóng nền tảng”, đặc biệt phổ biến trong các phiên livestream bán hàng có sức lan tỏa lớn.
Điều 15 Luật đặt ra trách nhiệm rõ ràng hơn đối với chủ quản nền tảng thương mại điện tử. Theo đó, sàn phải kiểm tra, rà soát, gỡ bỏ và xử lý kịp thời khi phát hiện hoặc nhận được phản ánh về hành vi kinh doanh vi phạm pháp luật.
Bên cạnh đó, các nền tảng phải công khai điều kiện hoạt động, điều kiện giao dịch; thực hiện báo cáo trực tuyến định kỳ; phối hợp giải quyết tranh chấp, khiếu nại theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước; đồng thời công khai tiêu chí lựa chọn, ưu tiên hoặc hạn chế hiển thị hàng hóa khi sử dụng thuật toán. Đây là điểm mới nhằm tăng tính minh bạch, hạn chế việc “đẩy view”, “bóp reach” thiếu công bằng trong môi trường số.
Theo Điều 21, người bán trên nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội có chức năng thương mại điện tử phải thực hiện xác thực danh tính, cung cấp đầy đủ thông tin đăng ký kinh doanh, địa điểm kinh doanh, cũng như công khai thông tin về chất lượng sản phẩm, nhãn hàng hóa, thời hạn sử dụng, số lô sản xuất, số khung – số máy (nếu có).
Đối với hình thức bán hàng có đặt hàng trực tuyến, người bán chỉ được sử dụng tài khoản thanh toán chính chủ, đồng thời phải cung cấp đầy đủ giấy tờ chứng minh đủ điều kiện kinh doanh đối với ngành nghề có điều kiện. Trường hợp phát hiện hàng hóa có khuyết tật, người bán có trách nhiệm phối hợp công khai thông tin, thu hồi và bồi thường thiệt hại.
Đối với livestream bán hàng, người bán cần xác thực danh tính, siết chặt nội dung và quảng cáo. Đây được xem là điểm nhấn nổi bật nhất của Luật Thương mại điện tử.
Trước hết, theo khoản 4 Điều 22, người livestream bán hàng bắt buộc phải xác thực điện tử danh tính theo quy định pháp luật trước khi được phép livestream. Trường hợp là người nước ngoài, việc xác thực được thực hiện thông qua các giấy tờ hợp pháp.
Tiếp đó, Điều 23 yêu cầu người bán phải cung cấp đầy đủ cho người livestream các giấy tờ chứng minh điều kiện kinh doanh, tài liệu chứng minh chất lượng sản phẩm. Đối với hàng hóa, dịch vụ thuộc diện phải xác nhận nội dung quảng cáo, văn bản xác nhận phải được cung cấp trước khi livestream, và nội dung livestream phải phù hợp tuyệt đối với nội dung quảng cáo đã được phê duyệt.
Điều 24 quy định rõ trách nhiệm của người livestream bán hàng: không cung cấp thông tin gian dối, gây nhầm lẫn về công dụng, xuất xứ, chất lượng, giá cả; không sử dụng ngôn ngữ, hình ảnh, trang phục, hành vi trái đạo đức xã hội, thuần phong mỹ tục; tuân thủ quy chế livestream của nền tảng. Người livestream cũng phải dừng phát trực tuyến, gỡ bỏ nội dung ngay khi phát hiện vi phạm hoặc theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.
Không chỉ livestream, hoạt động tiếp thị liên kết cũng được quản lý chặt chẽ hơn. Theo Điều 26, người tiếp thị liên kết phải thực hiện định danh điện tử, từ chối quảng bá trên các nền tảng vi phạm pháp luật hoặc gắn với nội dung phản cảm, trái đạo đức xã hội. Đồng thời, phải gỡ bỏ liên kết vi phạm và cung cấp thông tin hoạt động theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước.
Điều 39 nhấn mạnh nguyên tắc xử lý nghiêm minh. Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, tổ chức, cá nhân có thể bị xử phạt hành chính, buộc khắc phục hậu quả, bồi thường thiệt hại; thậm chí bị xem xét xử lý hình sự nếu hành vi có dấu hiệu tội phạm. Các biện pháp mạnh như chặn truy cập, tạm ngừng chức năng giao dịch, gỡ bỏ tài khoản vi phạm cũng được áp dụng.
Có thể thấy, với trọng tâm là livestream bán hàng trên sàn thương mại điện tử, Luật Thương mại điện tử đang hướng tới xây dựng một môi trường kinh doanh số minh bạch, có trách nhiệm và bảo vệ tốt hơn quyền lợi người tiêu dùng. Đây không chỉ là yêu cầu pháp lý mới, mà còn là phép thử về mức độ chuyên nghiệp và tuân thủ của các chủ thể tham gia nền kinh tế số.
