Vào tháng 10, Hoa Kỳ bắt đầu yêu cầu các công ty phải có giấy phép nếu muốn xuất khẩu vật liệu bán dẫn tiên tiến hoặc thiết bị sản xuất có liên quan sang Trung Quốc. Những doanh nghiệp đó cũng cần có sự chấp thuận của Washington nếu sử dụng thiết bị của Mỹ để sản xuất các loại chip cao cấp cụ thể để bán cho Trung Quốc.
Và các công ty bán dẫn đang phải cố gắng để tìm cách vượt qua những lệnh cấm từ Chính phủ Mỹ.
Công ty sản xuất chip Đài Loan TSMC và các đối thủ từ Hàn Quốc như Samsung và SK Hynix được cho là đã được miễn trừ một năm để tiếp tục gửi thiết bị sản xuất chip của Mỹ đến các cơ sở của họ ở Trung Quốc.
Nhà sản xuất công cụ bán dẫn Hà Lan ASML cho biết nhân viên của họ ở Hoa Kỳ bị cấm cung cấp một số dịch vụ nhất định cho các nhà máy chế tạo vật liệu bán dẫn tiên tiến hoặc “fabs” ở Trung Quốc.
Việc Hoa Kỳ hạn chế xuất khẩu chip sang Trung Quốc là diễn biến mới nhất khiến các công ty cân nhắc chuyển một số năng lực sản xuất chip của họ sang Việt Nam và Ấn Độ.
Theo ông Walter Kuijpers, một đối tác tại công ty dịch vụ chuyên nghiệp KPMG có trụ sở tại Singapore, cho biết lượng câu hỏi gần đây từ các khách hàng và khách hàng tiềm năng về việc mở rộng khả năng sản xuất chip trên khắp Đông Nam Á đã tăng từ 30% đến 40% so với trước đại dịch. “Các công ty đang nhận thấy lợi ích trong việc tách biệt các chuỗi cung ứng thay vì dựa vào một điểm duy nhất… Và những diễn biến địa chính trị gần đây dự kiến sẽ đẩy nhanh các chiến lược vốn đang được triển khai này”.
Từ Trung Quốc sang các nước châu Á khác
Các hạn chế mới của Hoa Kỳ là một trong những động thái mới nhất theo sau hàng loạt biến động đối với ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu trị giá 600 tỷ USD.
Trong những năm gần đây, các nhà sản xuất chip từng bị thu hút bởi khả năng cạnh tranh của Trung Quốc trong sản xuất chip đã phải đối phó với chi phí lao động ngày càng tăng, sự gián đoạn chuỗi cung ứng do các hạn chế Covid-19 và rủi ro địa chính trị.
Jan Nicholas, giám đốc mảng bán dẫn tại Deloitte cho biết, “vì vô số lí do, các công ty đang muốn chuyển đến một nơi nào gần Trung Quốc để sản xuất và sản lượng đạt hiệu quả cao nhất có thể”.
Đông Nam Á đã trở thành một lựa chọn tự nhiên cho các nhà máy muốn chuyển hoạt động ra bên ngoài Trung Quốc.
“Khi bạn đưa ra các quyết định đầu tư lớn, với thời gian sử dụng lâu dài như một nhà máy, bạn có xu hướng tránh xa các tình huống rủi ro… Khi càng có nhiều sự không chắc chắn, các công ty này sẽ càng muốn rời khỏi nơi đó để tìm kiếm những địa điểm an toàn hơn,” ông Nicholas nhận xét.
Đông Nam Á cũng có thể được coi là hấp dẫn hơn so với Hàn Quốc và Đài Loan do khu vực này được coi là trung lập trong bối cảnh căng thẳng thương mại đang diễn ra giữa Mỹ và Trung Quốc.
Sarah Kreps, giám đốc Phòng Chính sách công nghệ của Đại học Cornell, nói với CNBC: “Các quốc gia như Việt Nam, Ấn Độ và Singapore đang định vị mình là con đường thứ ba, một cầu nối trung lập giữa hai ‘người khổng lồ’”.
1. Việt Nam
Việt Nam đã nổi lên như một lựa chọn lí tưởng cho các nhà sản xuất bán dẫn toàn cầu. Việt Nam đã đầu tư hàng tỷ USD để thành lập các trung tâm nghiên cứu và giáo dục, thu hút các nhà sản xuất chip lớn.
Samsung, nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất thế giới, được cho là đã cam kết đầu tư thêm 3,3 tỷ USD vào Việt Nam trong năm nay. Tập đoàn Hàn Quốc đặt mục tiêu sản xuất linh kiện chip vào tháng 7/2023.
Bà Sarah Kreps nhận định: “Các công ty như Samsung sẽ muốn đầu tư vào địa điểm mang lại nhiều lợi ích tương tự như cơ sở sản xuất ở Trung Quốc mà không phải chịu ‘gánh nặng chính trị’”.
2. Ấn Độ
Ông Walter Kuijpers từ KPMG cho biết, Ấn Độ cũng đang nổi lên như một cơ sở sản xuất cho các công ty lớn, vì quốc gia này có nguồn tài năng thiết kế về bộ vi xử lý, hệ thống con bộ nhớ và thiết kế chip tương tự ngày càng tăng. Cùng với đó là lao động dồi dào và chi phí thấp.
Tuy nhiên, việc thiếu khả năng sản xuất của đất nước đang làm giảm đi sức hấp dẫn. “Mặc dù trước đây Ấn Độ đã cố gắng thành lập các đơn vị sản xuất, nhưng các sáng kiến này gặp phải nhiều trở ngại”.
Trung Quốc vẫn duy trì vị trí dẫn đầu trong sản xuất công nghệ
Bất chấp sức hấp dẫn ngày càng tăng của các quốc gia châu Á khác, thì các chuyên gia chỉ ra rằng Trung Quốc vẫn đang duy trì vị trí dẫn đầu so với các nền kinh tế khu vực về khả năng cạnh tranh trong lĩnh vực sản xuất chip.
Trong kế hoạch chi tiết “Made in China 2025” được công bố vào năm 2015, quốc gia tỷ dân đã đặt nền móng cho việc tự cung tự cấp công nghệ trong sản xuất chip.
“Lĩnh vực chip nội địa của Trung Quốc cũng đang phát triển nhờ nhu cầu ngày càng tăng đối với chip trong các ứng dụng như 5G, xe tự hành và trí tuệ nhân tạo,” ông Kuijpers lưu ý.
Ngày nay, Trung Quốc vẫn là nhà sản xuất chất bán dẫn quan trọng, đặc biệt là các chip cấp thấp hơn. Theo một số ước tính, Trung Quốc là nhà sản xuất chip bán dẫn lớn thứ ba, chiếm thị phần khoảng 16% công suất sản xuất toàn cầu - đứng trước Hoa Kỳ nhưng xếp sau Hàn Quốc và Đài Loan.
Bên cạnh đó, không phải ai cũng đồng ý rằng Việt Nam hoặc Ấn Độ sẽ là những người hưởng lợi trực tiếp từ những hạn chế của Hoa Kỳ đối với Bắc Kinh.
Yongwook Ryu, nhà nghiên cứu quan hệ quốc tế Đông Á tại Đại học Quốc gia Singapore, cho biết: “Không chắc liệu Việt Nam và Ấn Độ có thể hưởng lợi từ các biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Hoa Kỳ đối với Trung Quốc hay không, vì họ chưa có nhiều thế mạnh về năng lực chế tạo”. Tuy nhiên, ông nói thêm rằng “khi một quốc gia hoặc một công ty có thể sản xuất chip chất lượng với giá cạnh tranh – nói cách khác, một quốc gia hoặc công ty có thể thay thế Trung Quốc hoặc các nhà sản xuất chip Trung Quốc – thì họ mới là người chiến thắng lớn trong tương lai.”
