Chính phủ Trung Quốc đang triển khai một nỗ lực mới trên phạm vi toàn quốc nhằm xây dựng mô hình mà Bắc Kinh gọi là “các thành phố định hướng phát triển thanh niên”, tức là những nơi người trẻ có thể tìm việc, đủ khả năng chi trả cho chỗ ở, khởi nghiệp và nâng cao cơ hội gặp gỡ bạn đời, kết hôn, sinh con và nuôi dưỡng con cái, qua đó góp phần cứu vãn tình trạng dân số ngày càng suy giảm.
Trung Quốc hiện đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng nhân khẩu học, khi dân số nước này giảm 3,39 triệu người trong năm 2025, trong khi chỉ có 7,92 triệu trẻ em được sinh ra.
Bên cạnh đó còn nhiều vấn đề việc làm trước mắt. Năm 2026, Trung Quốc ghi nhận mức kỷ lục 12,7 triệu sinh viên tốt nghiệp đại học, nhưng tỷ lệ thất nghiệp trong nhóm người từ 16 - 24 tuổi tại khu vực thành thị, không bao gồm sinh viên, đã tăng lên tới 18,9% vào tháng 8/2026.
Xét trên tổng thể, Trung Quốc không thiếu sinh viên tốt nghiệp đại học, nhưng điều các thành phố cần là những người trẻ có kỹ năng phù hợp với các ngành công nghiệp mà họ đang muốn phát triển và sẵn sàng bén rễ, lập nghiệp lâu dài tại đó.
Vì vậy, một vòng cạnh tranh mới giữa các thành phố đã bắt đầu. Nhưng lần này, các ưu đãi không chỉ dừng lại ở việc làm. Chẳng hạn, Thâm Quyến cung cấp chỗ ở miễn phí tới 15 ngày cho những sinh viên mới tốt nghiệp đến thành phố để phỏng vấn hoặc thực tập. Những người trẻ đủ điều kiện có thể thuê nhà ở chuyển tiếp với mức giá khoảng 60% giá thị trường trong tối đa 3 năm, hoặc nhận trợ cấp nhà ở 1.250 nhân dân tệ (186 USD) mỗi tháng trong tối đa 2 năm.
Thành Đô cung cấp chỗ ở tạm thời cho những người tìm việc đủ điều kiện, trong khi Vũ Hán coi việc giữ chân sinh viên tốt nghiệp là trọng tâm trong chiến lược của mình. Kế hoạch xây dựng thành phố dành cho thanh niên giai đoạn 2025 - 2027 của Vũ Hán đặt mục tiêu thu hút thêm khoảng 1 triệu sinh viên tốt nghiệp đại học làm việc hoặc khởi nghiệp tại thành phố, cùng với 1.000 doanh nghiệp công nghệ cao mới do người trẻ thành lập và 270.000 căn hoặc phòng nhà ở cho thuê được trợ cấp.
HỘ KHẨU KHÔNG CÒN CHỈ LÀ... HỘ KHẨU
Sự thay đổi trong vai trò của hệ thống hộ khẩu - hệ thống đăng ký hộ gia đình bắt buộc của Trung Quốc - cho thấy mức độ thay đổi này đã đi xa đến đâu.
Đối với nhiều thế hệ người di cư, có hộ khẩu thành thị từng là một đặc quyền mà họ phải rất khó khăn mới có được. Giờ đây, bên ngoài những siêu đô thị có quy định hạn chế nghiêm ngặt nhất, hộ khẩu lại trở thành công cụ mà chính quyền địa phương sử dụng để thu hút những người trẻ có trình độ học vấn.
Vũ Hán cho phép những người tốt nghiệp cao đẳng hoặc trình độ cao hơn, dưới 45 tuổi, được đăng ký cư trú tại thành phố dựa trên bằng cấp; người có bằng thạc sĩ và tiến sĩ không bị giới hạn về độ tuổi. Hàng Châu cho phép những người tốt nghiệp cao đẳng dưới 35 tuổi đã có việc làm được đăng ký cư trú, trong khi người có bằng thạc sĩ dưới 45 tuổi có thể xin hộ khẩu trước cả khi tìm được việc.
Nói cách khác, câu hỏi về cơ bản đã thay đổi từ việc người trẻ có thể mang lại gì cho một thành phố" sang việc thành phố có thể mang lại gì cho họ.
Trong khi đó, Thượng Hải đang có những động thái đẩy mạnh chiến lược này.
Kế hoạch phát triển mới của thành phố, được công bố vào tháng 9, không chỉ hứa hẹn việc làm và nhà ở mà còn tìm cách tác động tích cực đến gần như toàn bộ vòng đời của một người trưởng thành trẻ tuổi. Thành phố muốn mở rộng hệ thống nhà lưu trú dành cho thanh niên lên hơn 5.000 phòng và cung cấp thêm nhà ở cho thuê giá phải chăng gần nơi làm việc, giao thông công cộng và các khu công nghiệp.
Thượng Hải cũng muốn có thêm các không gian “sức sống trẻ” hoạt động 24 giờ, những tuyến phố và cộng đồng thân thiện với thanh niên, các nền tảng và sự kiện mai mối do chính quyền hỗ trợ, thậm chí cả các đám cưới tập thể.
Đối với những người đã có con, thành phố cam kết kết hợp các chính sách hỗ trợ chăm sóc trẻ, việc làm “thân thiện với sinh con”, cùng các hỗ trợ bổ sung về nhà ở và giáo dục dành cho những gia đình đông con.
Kế hoạch của Thượng Hải cũng dành riêng một phần cho cái mà thành phố gọi là “nền kinh tế thanh niên”. Thành phố muốn phát triển các khu mua sắm hướng tới người trẻ, những trải nghiệm nhập vai và các hoạt động giao lưu dựa trên sở thích. Thành phố dự kiến phát triển các tài sản trí tuệ nguyên bản và các thương hiệu do người trẻ xây dựng, đồng thời hỗ trợ các doanh nhân trẻ kinh doanh. Thậm chí, Thượng Hải còn đề xuất xây dựng một hệ thống giám sát thống kê dành riêng cho nền kinh tế thanh niên.
Nhưng liệu phản ứng chính sách này có thực sự xác định đúng những gì người trẻ Trung Quốc muốn? Một sự kiện mai mối có thể giúp một số người gặp được nhau. Nhưng nếu người trẻ Trung Quốc trì hoãn kết hôn vì việc làm thiếu ổn định, thời gian làm việc quá khắc nghiệt, nhà ở đắt đỏ và việc nuôi con tạo cảm giác quá nặng nề về tài chính, thì việc tạo thêm cơ hội gặp gỡ những người có khả năng trở thành bạn đời chỉ có thể giải quyết vấn đề đến một mức nhất định. Điều tương tự cũng đúng với các không gian công cộng “thân thiện với thanh niên”, các khu mua sắm thời thượng và những khu vực “sức sống trẻ” hoạt động 24 giờ. Những nơi này có thể khiến một thành phố trở nên dễ sống hơn, nhưng không thể bù đắp cho triển vọng nghề nghiệp kém hoặc nhà ở vượt quá khả năng chi trả.
NGƯỜI TRẺ TRUNG QUỐC THỰC SỰ MUỐN GÌ?
Các cuộc khảo sát và thảo luận trên mạng cho thấy người trẻ Trung Quốc đang đưa ra những tính toán thực tế hơn nhiều khi lựa chọn nơi sinh sống. Họ tập trung vào những câu hỏi như việc làm ở đâu, tiền thuê nhà bao nhiêu, thời gian đi lại mất bao lâu, liệu cuối cùng họ có đủ khả năng mua nhà hay không và cuộc sống sẽ phải chịu bao nhiêu “banwei” - “bầu không khí” của công việc, hay còn có ý chỉ sự kiệt sức mà công việc để lại cho một người.
Những tính toán đó tạo ra các lợi thế cạnh tranh rất khác nhau giữa các thành phố.
Thâm Quyến và Hàng Châu có thể thu hút người trẻ bằng cơ hội nghề nghiệp và các ngành công nghệ phát triển mạnh, nhưng đi kèm là chi phí sinh hoạt cao hơn. Thành Đô và Vũ Hán cam kết mang đến nhà ở rẻ hơn và một lựa chọn khác về chất lượng cuộc sống. Vũ Hán còn có một lợi thế lớn, đó là có sẵn lượng sinh viên đại học khổng lồ đang sinh sống ngay tại đây. Thách thức của Vũ Hán không phải là đưa người trẻ đến thành phố ở tuổi 18, mà là thuyết phục họ không rời đi ở tuổi 22.
Thử nghiệm xây dựng các thành phố dành cho thanh niên cho thấy một thay đổi đáng kể trong quá trình đô thị hóa Trung Quốc.
Trong phần lớn thời kỳ bùng nổ kinh tế của Trung Quốc, các thành phố có thể dựa vào một dòng lao động trẻ, sẵn sàng làm việc và dường như không bao giờ cạn kiệt. Chính quyền địa phương tập trung xây dựng thành phố về mặt vật chất - các khu công nghiệp, đường sá, hệ thống tàu điện ngầm, các tòa nhà chung cư – và người dân sẽ đến.
Nhưng mô hình đó đang suy yếu. Bất động sản không còn có thể đóng vai trò kinh tế như trước, dân số đang giảm và gần như mọi thành phố đầy tham vọng hiện nay đều muốn phát triển các ngành AI, robot, công nghệ sinh học và chất bán dẫn của riêng mình. Xây thêm một khu công nghiệp tương đối dễ dàng, nhưng tạo ra đội ngũ kỹ sư, doanh nhân và người tiêu dùng cần thiết để lấp đầy khu công nghiệp đó - đồng thời thuyết phục họ ở lại - khó hơn rất nhiều.
Đây chính là nơi mà chiến lược đầy tham vọng của Bắc Kinh có thể vấp phải hạn chế lớn nhất. Nhiều chính quyền địa phương vốn đã mắc nợ nặng và mất đi một nguồn thu lớn do sự suy thoái của thị trường bất động sản. Tuy nhiên, để biến một thành phố thực sự trở nên hấp dẫn với người trưởng thành trẻ tuổi sẽ rất tốn kém, từ nhà ở giá phải chăng, chăm sóc trẻ em, giáo dục, y tế, giao thông cho đến các dịch vụ công chất lượng tốt.
Do vậy, những thành phố có được thành công sẽ không nhất thiết là những nơi đưa ra khoản thưởng thu hút nhân tài lớn nhất hoặc nơi có mức “banwei” thấp nhất, mà là những nơi có thể đưa ra câu trả lời cho câu hỏi: Tại sao tôi nên xây dựng cuộc sống của mình ở đây?