Các quy định kiểm soát biên giới mới của Trung Quốc được thiết kế nhằm giữ lại hai nguồn lực có giá trị nhất của đất nước này gồm tiền và nhân tài.
Đây là những quy định do Quốc vụ viện Trung Quốc ban hành và có hiệu lực từ 15/9, trao cho các cơ quan chức năng quyền hạn pháp lý rõ ràng để ngăn một số người rời khỏi đất nước. Động thái trên đã biến một số lệnh hạn chế đi lại theo từng trường hợp được áp dụng trước đó thành một công cụ lâu dài nhằm ngăn dòng vốn và “chất xám” chảy ra nước ngoài.
Các cơ quan chức năng có thể cấm công dân Trung Quốc xuất cảnh nếu họ vi phạm các quy định về kiểm soát xuất khẩu hoặc chuyển giao công nghệ mà nhà chức trách cho rằng có thể đe dọa an ninh quốc gia.
Quy định mới cũng gây thêm sức ép đối với những hộ gia đình giàu có vốn đang phải đối mặt với mạng lưới kiểm tra và truy thu thuế mở rộng, cùng các ngân hàng tư nhân, công ty tín thác và công ty tư vấn di trú - những đơn vị hỗ trợ khách hàng đưa tiền và gia đình ra nước ngoài.
"Mục tiêu là hạn chế dòng người ra nước ngoài, qua đó giữ lại trong nước nguồn vốn và nhân tài có khả năng rời đi cùng họ", ông Neo Wang, chiến lược gia về Trung Quốc tại Evercore ISI cho biết. Cả hai nguồn lực này đều đóng vai trò quan trọng đối với nỗ lực của Bắc Kinh nhằm thúc đẩy đổi mới, nâng cao năng suất và tạo ra những động lực tăng trưởng mới trong cuộc cạnh tranh trực diện với Mỹ.
Theo CNBC, trong nhiều năm qua, chính phủ Trung Quốc đã tăng cường giám sát hoạt động đi lại ra nước ngoài của các quan chức đảng và nhân viên doanh nghiệp nhà nước và nay tiếp tục mở rộng việc kiểm tra, giám sát sang khu vực tư nhân.
Bà Dan Wang, Giám đốc phụ trách khu vực Trung Quốc tại công ty tư vấn chính trị Eurasia Group dự báo, việc thực thi quy định ở cấp địa phương sẽ chặt chẽ hơn, với hoạt động kiểm tra giấy tờ được tăng cường.
Đáng chú ý, giới chuyên gia công nghệ là nhóm có hạn chế nghiêm ngặt nhất.
Từ trước đến nay, Bắc Kinh vốn đã hạn chế xuất khẩu công nghệ và linh kiện quan trọng, trong đó có đất hiếm, pin xe điện và tấm pin năng lượng mặt trời. Các quy định mới tạo cơ sở pháp lý để cơ quan chức năng trực tiếp thực thi những cơ chế kiểm soát xuất khẩu và biện pháp chống trừng phạt ngay tại biên giới, theo ông Guo Shan, đối tác tại Hutong Research, công ty chuyên nghiên cứu Trung Quốc.
“Bằng cách gắn trực tiếp hoạt động kiểm soát xuất khẩu với quyền xuất cảnh, các quy định này trao cho Bắc Kinh thêm đòn bẩy đối với các chính phủ và doanh nghiệp nước ngoài”, bà Dan Wang của Eurasia nói với CNBC.
Trên thực tế, loạt quy định mới đã bắt đầu làm thay đổi hoạt động của những ngân hàng tư nhân hỗ trợ khách hàng Trung Quốc giàu có chuyển tiền ra nước ngoài. Dẫn lời các công ty quản lý tài sản ở nước ngoài phục vụ khách hàng Trung Quốc đại lục, một số nhân viên ngân hàng đã bị chất vấn tại các chốt kiểm soát biên giới Trung Quốc về mục đích chuyến đi và được yêu cầu nộp hồ sơ đăng ký trước khi đến.
Theo một nhà quản lý quỹ tại Singapore, người tư vấn cho các khách hàng Trung Quốc giàu có về tài sản ở nước ngoài, các nhân viên ngân hàng ngày càng thận trọng hơn khi mời khách hàng từ Trung Quốc đại lục tham dự các sự kiện tại Singapore. Trong một số trường hợp, những sự kiện này được đổi tên thành triển lãm trang sức thay vì hội thảo đầu tư ở nước ngoài để tránh sự chú ý. Người này đề nghị không nêu tên vì tính nhạy cảm của vấn đề.
Một điều khoản trong các quy định mới cấm các công ty nước ngoài cung cấp dịch vụ xuất nhập cảnh và di trú bên trong Trung Quốc đại lục, đồng thời yêu cầu các công ty tư vấn đã đăng ký phải báo cáo trường hợp nhân viên khu vực công và quân nhân bí mật xin quốc tịch nước ngoài hoặc quyền thường trú ở nước ngoài.
Bà Dan Wang của Eurasia chỉ ra, quy định này gia tăng chi phí đối với những đơn vị trung gian có trụ sở tại Hồng Kông và Singapore đang xử lý hồ sơ di trú, giáo dục và bất động sản cho khách hàng Trung Quốc đại lục, buộc nhiều đơn vị phải hướng tới việc mở pháp nhân hoạt động tại địa phương.
Khuôn khổ mới cũng tạo cơ sở pháp lý vững chắc hơn cho chính quyền địa phương hạn chế việc xuất cảnh của những người mà họ cho rằng còn nghĩa vụ nộp thuế đối với tài sản ở nước ngoài. Đây là một biện pháp đã xuất hiện trước khi các quy định mới được ban hành, nhưng giờ đây được trao thêm công cụ pháp lý để thực thi.
Hồi tháng 7 vừa qua, Trung Quốc áp thuế thu nhập 20% đối với tài sản được chuyển vào các quỹ tín thác ở nước ngoài kể từ năm 2023, qua đó khép lại một lỗ hổng pháp lý tồn tại lâu nay mà các gia đình giàu có sử dụng để bảo vệ tài sản và lên kế hoạch thừa kế.
Chính quyền địa phương cũng được cho là đã bắt đầu thu thuế đối với thu nhập từ hợp đồng bảo hiểm và tiền lương mà công dân Trung Quốc kiếm được ở nước ngoài. Đầu tháng này, các cơ quan quản lý quy định mức thuế 20% mà người nước ngoài phải nộp đối với cổ tức nhận được từ các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, qua đó loại bỏ một động lực từng khiến các doanh nhân Trung Quốc lựa chọn nhập quốc tịch nước ngoài để tận dụng chính sách miễn thuế ưu đãi.
Ông Clifford Ng, đối tác tại Công ty Luật Zhong Lun cho rằng những khách hàng không còn gia đình hoặc tài sản tại Trung Quốc giờ đây có xu hướng rời đi hoàn toàn, trong khi những người vẫn còn các mối liên hệ tại Trung Quốc lại lựa chọn tuân thủ quy định.
