Tại châu Á, Đài Loan vẫn giữ vai trò không thể thay thế trong lĩnh vực chip tiên tiến, Hàn Quốc trong bộ nhớ, còn Nhật Bản trong thiết bị, vật liệu bán dẫn và linh kiện công suất. Trong khi đó, Trung Quốc đã xây dựng được quy mô đáng kinh ngạc trong lĩnh vực xe điện, pin và ngày càng mở rộng sang chính chuỗi cung ứng bán dẫn. Đây đều là những vị thế rất đáng gờm.
Tuy nhiên, những nhà đầu tư chỉ tập trung vào các doanh nghiệp bán dẫn lớn nhất và dễ nhận diện nhất có nguy cơ bỏ qua một khía cạnh khác của toàn bộ bức tranh, đó là những công ty nằm ở các mắt xích khác trong chuỗi giá trị. Họ sở hữu sản phẩm, năng lực kỹ thuật hoặc quy trình sản xuất ngày càng khó có thể thay thế.
Ấn Độ là một trong những ví dụ rõ ràng nhất.
Ngày càng nhiều diện tích nhà máy tại Ấn Độ được dành cho lĩnh vực linh kiện xe điện và bán dẫn, cung cấp cho cả các thương hiệu nội địa lẫn quốc tế. Mức độ tân tiến được thấy cũng rất đáng chú ý khi mà những thiết bị chỉ vài năm trước vẫn được xem là quá đắt đỏ với các nhà sản xuất Ấn Độ giờ đây đang phổ biến hơn rất nhiều.
Các nhà sản xuất điện tử nỗ lực mở rộng sang sản xuất khuôn chính xác, vỏ cơ khí và những mắt xích có giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng, trong khi các nhà cung cấp cấp 1 cho ngành ô tô, những doanh nghiệp làm việc trực tiếp với các hãng xe, đang xây dựng năng lực trong các lĩnh vực như đúc nhôm áp lực cao và linh kiện hệ truyền động xe điện.
Cơ hội hiện nay đã rộng lớn hơn nhiều so với chiến lược đa dạng hóa chuỗi cung ứng đơn giản theo hướng “Trung Quốc cộng một”.
Quá trình phát triển xe điện của Ấn Độ diễn ra khác Trung Quốc, với trọng tâm đặt vào xe hai bánh và ba bánh, trong khi tham vọng bán dẫn của nước này ban đầu tập trung vào các nút công nghệ trưởng thành và đóng gói chip, thay vì chạy theo khuynh hướng công nghệ tiên tiến nhất.
Trên thực tế, những loại chip chủ lực được sử dụng trong xe cộ, hệ thống điện và các ứng dụng công nghiệp không phải tất cả đều đòi hỏi công nghệ sản xuất tiên tiến nhất.
Malaysia lại là một câu chuyện khác. Nước này đã tham gia chuỗi cung ứng bán dẫn trong nhiều thập kỷ, đặc biệt ở các khâu lắp ráp, kiểm thử và đóng gói. Điều đáng chú ý hơn là một số doanh nghiệp trong nước đang vượt ra khỏi hoạt động sản xuất theo hợp đồng truyền thống để chuyển sang thiết bị kiểm thử tự động chuyên dụng, thiết bị xử lý cho đóng gói tiên tiến và các năng lực kỹ thuật liên quan. Sự khác biệt này rất quan trọng. Năng lực lắp ráp có thể dịch chuyển. Nhưng sở hữu trí tuệ, kiến thức quy trình tích lũy qua nhiều năm và các mối quan hệ chuyên biệt với khách hàng lại khó có thể chuyển sang nơi khác.
Đây chính là loại mắt xích mà các nhà đầu tư nên tìm kiếm. Không chỉ là khả năng hưởng lợi từ sản lượng bán dẫn tăng lên, mà còn là những doanh nghiệp có vai trò chủ chốt trong chuỗi giá trị.
Thái Lan lại cho thấy một khía cạnh khác của cùng một cơ hội. Thế mạnh truyền thống của nước này trong sản xuất ô tô vẫn rất quan trọng, đặc biệt khi các nhà sản xuất xe điện Trung Quốc xây dựng cơ sở sản xuất tại Thái Lan. Tuy nhiên, làn sóng đầu tư vào AI cũng đang tạo ra một nhóm cơ hội khác xoay quanh hạ tầng vật chất cần thiết để các hệ thống điện toán có thể vận hành. AI không chỉ hoạt động dựa trên phần mềm. Công nghệ này cần điện năng, hệ thống quản lý điện, cơ sở hạ tầng trung tâm dữ liệu và nhiều phương thức hiện đại để truyền tải khối lượng dữ liệu khổng lồ giữa các chip.
Thái Lan hiện đã có sẵn năng lực sản xuất trong một số lĩnh vực này. Đây có thể không phải những sản phẩm nổi bật nhất mà các nhà đầu tư thường liên tưởng đến AI, nhưng chúng nằm trong cấu trúc hạ tầng vật chất mà mọi hệ thống AI quy mô lớn đều phụ thuộc. Hiện tại, hạ tầng điện và trung tâm dữ liệu có thể là những ví dụ rõ nhất cho lợi thế của Thái Lan trong chuỗi cung ứng. Đây là những bộ phận mang tính sống còn đối với quá trình xây dựng hạ tầng AI, nơi các yêu cầu về chứng nhận kỹ thuật, quá trình xác nhận của khách hàng và chi phí thay đổi nhà cung cấp có thể tạo ra hiệu quả kinh tế bền vững hơn so với hoạt động sản xuất hàng hóa phổ thông.
Nhưng cần có một điểm cần lưu ý.
Làn sóng đầu tư vào bán dẫn, xe điện hay AI gia tăng không tự động mang lại lợi nhuận hấp dẫn cho cổ đông. Năng lực sản xuất có thể trở thành hàng hóa phổ thông. Các ưu đãi của chính phủ có thể thu hút quá nhiều vốn. Việc mở rộng quá nhanh có thể biến thành cuộc cạnh tranh về giá.
Trung Quốc là một lời nhắc nhở hữu ích. Quy mô đáng kinh ngạc của nước này đã tạo ra những doanh nghiệp dẫn đầu toàn cầu, nhưng cũng tạo ra áp lực cạnh tranh gay gắt ở một số mắt xích trong chuỗi cung ứng xe điện và pin.
Vì vậy, đối với các nhà đầu tư, điều quan trọng là phải phân biệt giữa tăng trưởng và giá trị kinh tế.
Những mắt xích có khả năng duy trì lợi thế lâu dài thường sở hữu một yếu tố không dễ tái tạo chỉ bằng vốn, bao gồm kiến thức quy trình, sở hữu trí tuệ, năng lực được khách hàng đánh giá và phê duyệt, chi phí chuyển đổi nhà cung cấp, năng lực kỹ thuật chuyên biệt hoặc khả năng sản xuất được xây dựng qua nhiều năm.
