Lãnh đạo Trung Quốc Tập Cận Bình đã kết thúc chuyến thăm chính thức đầu tiên tới Washington sau 11 năm vào ngày 25/9 (theo giờ địa phương), khép lại sự kiện ngoại giao cấp cao 3 ngày với nhiều cử chỉ thiện chí và những nghi thức long trọng, nhưng mang lại rất ít thỏa thuận cụ thể.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đích thân tới tiếp đón ông Tập tại đường băng sân bay. Hai nhà lãnh đạo đã tham dự một quốc yến hoành tráng, uống trà cùng phu nhân và thăm Cơ quan Lưu trữ Quốc gia Mỹ. Xen giữa những hoạt động mang tính nghi lễ, ông Trump và ông Tập đã ký gia hạn một thỏa thuận thương mại, và Chủ tịch Trung Quốc cam kết sẽ gửi một cặp gấu trúc tới Atlanta (Mỹ).
Một chuyến thăm cấp nhà nước có nhiều nghi thức nhưng ít thay đổi về tình hình thực tế có thể là việc đã được tính toán từ trước.
“Trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, điều Tổng thống Trump quan tâm là giữ mọi thứ ổn định. Lợi suất đang lên mức cao kỷ lục và ông ấy không muốn khiến thị trường trở nên bất ổn hơn nữa”, ông Scott Kennedy, cố vấn cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), người nghiên cứu kinh tế Trung Quốc, nhận định.
Đối với những người theo dõi chuyến thăm, tâm lý nhìn chung khá lạc quan. “Tôi nghĩ đây là một thành công lớn”, ông Hai Zhao, Giám đốc nghiên cứu chính trị quốc tế tại Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, nói. Ông cho biết người dân Trung Quốc rất vui khi thấy Chủ tịch Tập được đón tiếp nồng nhiệt tại Washington, D.C..
NGHI THỨC LONG TRỌNG
Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình được dự đoán sẽ nhận được sự tiếp đón trọng thị từ ông Trump và thực tế là đúng như vậy. Một thảm đỏ được trải tới máy bay của ông Tập trên đường băng tại Căn cứ Liên hợp Andrews, và một thảm đỏ khác xuất hiện tại Nhà Trắng khi đoàn xe của ông tiến đến Cổng Nam.
Tổng thống Mỹ Donald Trump và Đệ nhất phu nhân Melania Trump chờ ông Tập và phu nhân ngay tại cầu thang máy bay khi ông đến. Đây là lần đầu tiên ông Trump tới căn cứ để đón một nhà lãnh đạo nước ngoài.
Tại Vườn Hồng vừa được cải tạo, ông Tập và ông Trump đứng xem lễ duyệt binh, trong đó có màn trình diễn trên mái nhà của đội kèn Trumpets thuộc Lục quân Mỹ, cùng các màn trình diễn của Đội kèn sáo và trống thuộc Đội Cận vệ Danh dự của Lục quân, Đội biểu diễn đội hình im lặng của Thủy quân lục chiến và Đội trống và kèn hiệu.
Sau cuộc gặp song phương kín vào giữa trưa thứ Năm, ông Trump đã đưa ông Tập đi tham quan sân bay trực thăng mới được xây dựng bên ngoài Nhà Trắng. “Ông ấy thích đá granite chất lượng tốt”, ông Trump nói về ông Tập khi hai nhà lãnh đạo đi qua các phóng viên trên đường tới sân bay trực thăng, nơi họ tham quan trực thăng của tổng thống.
Việc một nhà lãnh đạo dành nhiều sự hiếu khách và tổ chức các nghi lễ cầu kỳ khi đón tiếp một chuyến thăm cấp nhà nước - hình thức ngoại giao cao nhất giữa các nhà lãnh đạo - không phải điều bất thường. Tuy nhiên, cách ông Trump tiếp đón ông Tập vẫn rất được chú ý.
“Ông Trump đã đẩy các nghi thức lên mức cao hơn hầu hết những người tiền nhiệm”, ông Ryan Hass, Giám đốc Trung tâm John L. Thornton về Trung Quốc thuộc Viện Brookings, nói với CNBC. “Thời gian dành cho các cuộc thảo luận thực chất ít hơn thời gian mà cả hai nhà lãnh đạo dành cho các hoạt động nghi lễ”.
Hội nghị thượng đỉnh tràn ngập những màn trình diễn quân sự quy mô lớn và đầy màu sắc, nhưng các mạng truyền hình lớn lại không phát sóng những hình ảnh này. Lý do là hoạt động đưa tin theo mô hình “TV pool” (chia sẻ quyền tác nghiệp và hình ảnh truyền hình) tại Nhà Trắng vừa bị đình chỉ, trong một động thái thể hiện sự đoàn kết với MS NOW, CNN và Politico, những cơ quan truyền thông mà ông Trump cấm vào tuần trước.
Một thẩm phán liên bang đã yêu cầu Nhà Trắng khôi phục quyền tiếp cận cho 3 hãng truyền thông này, đồng thời bày tỏ nghi ngờ đối với lập luận của chính phủ rằng lệnh cấm liên quan đến vấn đề an ninh quốc gia.
Bất chấp phán quyết, một số nhà báo của cả 3 hãng vẫn bị cấm vào Nhà Trắng vào sáng 24/9, ngay cả khi các cơ quan truyền thông nhà nước Trung Quốc được phép vào. Chính quyền Trump cho biết quyền tiếp cận đã được khôi phục hoàn toàn sau đó trong ngày thứ Năm, theo một hồ sơ gửi tòa án.
Trong một bài đăng trên Truth Social vào chiều thứ Năm, ông Trump chỉ trích các mạng truyền hình vì không phát sóng hình ảnh ông Tập đến Mỹ và phàn nàn rằng khoảnh khắc này thực sự được tạo ra để dành cho truyền hình.
GIA HẠN THOẢ THUẬN ĐÌNH CHIẾN THƯƠNG MẠI
Trong suốt thời gian diễn ra chuyến thăm của ông Tập, tin tức được nhắc đến nhiều nhất là việc Mỹ và Trung Quốc nhất trí tiếp tục duy trì thoả thuận đình chiến thương mại đến ngày 10/1/2027, kéo dài thêm 2 tháng so với thời hạn ban đầu.
Thỏa thuận, được thiết lập sau cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập tại Busan (Hàn Quốc) vào năm ngoái, đã hạ mức thuế quan của Mỹ và đình chỉ các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm và khoáng sản quan trọng của Bắc Kinh, cùng một số điều khoản khác.
Nhiều người từng kỳ vọng hai bên sẽ gia hạn thêm 6 tháng. Tuy nhiên, khung thời gian ngắn hơn có thể tạo đòn bẩy đàm phán cho cả hai bên trong các cuộc thảo luận tiếp theo giữa ông Tập và ông Trump. Hai nhà lãnh đạo được dự kiến sẽ gặp nhau thêm 2 lần trong năm nay, bao gồm tại Hội nghị Cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) ở Thâm Quyến (Trung Quốc) vào tháng 11 và tại Hội nghị G20 ở Miami (Mỹ) vào tháng 12.
Ông Scott Kennedy của CSIS nhận xét: “Sau 2 sự kiện này, tôi nghĩ cần thận trọng vì mọi thứ sẽ không còn bình lặng như hiện tại. Như một số người từng nói, bề ngoài giống như một trận polo, mọi thứ trông tương đối yên ả, nhưng bên dưới có rất nhiều cú đá, và những cú đá đó sẽ trở nên rõ ràng hơn khi chúng ta bước sang năm mới”.
Cách diễn đạt của Trung Quốc đã trở nên tự tin hơn đáng kể. Theo bản tường thuật của Bắc Kinh về cuộc gặp với ông Trump, ông Tập Cận Bình không nêu cụ thể ngày tháng nhưng cho biết hai nước đã đạt được một thỏa thuận chung mới về thương mại song phương.
“Bẫy Thucydides có thể được vượt qua”, ông Tập nói khi đến Nhà Trắng. Điều này khác với câu hỏi mang tính tu từ mà ông Tập đưa ra khi hai nhà lãnh đạo gặp nhau tại Bắc Kinh hồi tháng 5, rằng liệu hai nước có thể tránh được Bẫy Thucydides hay không. Thuật ngữ Bẫy Thucydides đề cập đến hiện tượng căng thẳng giữa một cường quốc đang trỗi dậy và một cường quốc đang thống trị thường dẫn đến chiến tranh.
Trong chuyến thăm vừa qua, ông Tập Cận Bình nhấn mạnh hai nước có thể cạnh tranh lành mạnh mà không đối đầu. “Đó nên là một cuộc đua để cùng nhau bắt kịp, chứ không phải một cuộc vật lộn mà một bên phải thắng hoặc bên phải kia thua”, ông nói.
Ông Cui Shoujun, giáo sư tại Trường Nghiên cứu Quốc tế thuộc Đại học Nhân dân Trung Quốc, cho rằng việc xác lập một giới hạn chung, tức là cạnh tranh quyết liệt nhưng không xảy ra xung đột quân sự, là kết quả chính trị quan trọng nhất của hội nghị.
Bản tường thuật của Trung Quốc cũng cho biết ông Trump và ông Tập đã thảo luận về tình hình Trung Đông, nhưng không đề cập đến cuộc chiến tại Iran.
Bên cạnh đó, không bên nào phát đi tín hiệu về những bước đi lớn nhằm hạn chế AI, bất chấp việc một số lãnh đạo công nghệ và các nhà lập pháp Mỹ cảnh báo về những rủi ro do các mô hình AI phát triển nhanh chóng gây ra.
“Tôi muốn giữ nguyên mọi thứ như hiện tại. Đó cũng là lập trường của Trung Quốc”, ông Trump viết về AI trong một bài đăng trên Truth Social trước khi ông Tập đến Nhà Trắng.
Phát biểu tại Nhà Trắng sau đó, ông Tập Cận Bình đưa ra một giọng điệu khác, cho rằng Mỹ và Trung Quốc đều có năng lực và trách nhiệm phát triển và quản lý AI vì lợi ích chung, đồng thời bảo đảm sự phát triển của AI luôn nằm dưới sự kiểm soát của con người và phục vụ phúc lợi của người dân.
Lãnh đạo Trung Quốc nêu rõ sự cần thiết của việc hai nước hợp tác về AI.
