Trong bản án phúc thẩm giai đoạn 1 của đại án Vạn Thịnh Phát - SCB, một cái tên từng gắn với hình ảnh giàu có, táo bạo và đầy quyền lực trong giới bất động sản, du lịch Việt Nam đã chính thức được nhắc tới trong phần xử lý trách nhiệm tài sản: Ông Đào Hồng Tuyển, Chủ tịch Tập đoàn Tuần Châu, cùng hai pháp nhân nòng cốt là Công ty TNHH Âu Lạc Quảng Ninh và Công ty Cổ phần T&H Hạ Long.
NHỮNG GIAO DỊCH NGHÌN TỶ VỚI VẠN THỊNH PHÁT
Theo phán quyết của tòa, hai doanh nghiệp này buộc phải nộp lại hơn 6.095 tỷ đồng nhằm đảm bảo nghĩa vụ bồi hoàn cho bà Trương Mỹ Lan trong toàn bộ vụ án. Đây không chỉ là một con số đặc biệt lớn, mà còn đánh dấu lần hiếm hoi hệ sinh thái Tuần Châu bước vào tâm điểm của một đại án kinh tế nghiêm trọng bậc nhất từ trước đến nay.
Phiên tòa xét xử vụ án Trương Mỹ Lan và đồng phạm khép lại không chỉ với những bản án nghiêm khắc dành cho các bị cáo, mà còn mở ra bức tranh phức tạp về các mối quan hệ tài chính, đầu tư chằng chịt giữa nhiều tập đoàn, doanh nghiệp lớn.
Theo nội dung bản án và cáo trạng của Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Âu Lạc Quảng Ninh và T&H Hạ Long là hai pháp nhân có giao dịch tài chính trực tiếp với các tổ chức, cá nhân thuộc hệ sinh thái Vạn Thịnh Phát. Tổng số tiền hai doanh nghiệp này đã nhận từ nhóm bà Trương Mỹ Lan vượt 6.095 tỷ đồng, bao gồm các khoản chuyển tiền liên quan đến thỏa thuận mua cổ phần, hợp tác đầu tư và đặt cọc chuyển nhượng dự án bất động sản tại phường Tuần Châu, TP Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh.
Cụ thể, kết quả điều tra xác định bà Trương Mỹ Lan đã chỉ đạo cấp dưới chuyển 3.179 tỷ đồng cho ông Đào Anh Tuấn, con trai ông Đào Hồng Tuyển theo thỏa thuận khung ký ngày 20/12/2021. Trong đó, 1.411 tỷ đồng được dùng để mua 70,59% cổ phần CTCP T&H Hạ Long, phần còn lại được các bên thỏa thuận đối trừ vào những nghĩa vụ tài chính khác.
Bên cạnh đó, Âu Lạc Quảng Ninh và T&H Hạ Long còn nhận thêm 2.916 tỷ đồng từ 5 doanh nghiệp thuộc hệ sinh thái Vạn Thịnh Phát, thông qua 5 thỏa thuận đặt cọc và hợp tác chuyển nhượng một phần dự án khu biệt thự Morning Star và Hoàng Long, với tổng giá trị thỏa thuận lên tới 5.068 tỷ đồng. Theo các hợp đồng này, về nguyên tắc, nhóm bà Trương Mỹ Lan còn phải thanh toán thêm hơn 2.152 tỷ đồng để hoàn tất việc nhận chuyển nhượng tài sản.
Tuy nhiên, tòa án xác định toàn bộ số tiền hơn 6.095 tỷ đồng mà hai doanh nghiệp Tuần Châu nhận được có nguồn gốc từ Ngân hàng Thương mại Cổ phần Sài Gòn (SCB) tổ chức bị thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng trong vụ án. Do đó, HĐXX quyết định buộc thu hồi toàn bộ khoản tiền này nhằm ưu tiên khắc phục hậu quả, đồng thời tiếp tục kê biên tài sản để đảm bảo thi hành án.
Theo phán quyết, hơn 18 triệu cổ phần, tương đương 70,59% vốn điều lệ Công ty Cổ phần T&H Hạ Long, cùng 3 bất động sản của T&H Hạ Long và 8 bất động sản của Âu Lạc Quảng Ninh tại phường Tuần Châu đã bị kê biên. Trong đó, riêng 3 bất động sản đứng tên T&H Hạ Long có tổng diện tích hơn 1,48 triệu m², còn 8 bất động sản của Âu Lạc Quảng Ninh gồm nhiều lô đất ở đô thị lâu dài và đất thương mại - dịch vụ, thời hạn sử dụng đến năm 2065.
Đáng chú ý, tại phiên tòa, bà Trương Mỹ Lan khai rằng đã đưa tiền cho ông Đào Hồng Tuyển trong suốt nhiều năm nhưng không có giấy tờ, việc quản lý hồ sơ chủ yếu do cấp dưới phụ trách. Tòa án cũng tách phần tranh chấp hợp đồng và tài sản bảo đảm giữa nhóm Tuần Châu với SCB để giải quyết trong một vụ án khác khi các bên có yêu cầu.
Những diễn biến này đã chính thức đặt hệ sinh thái Tuần Châu vào vùng rủi ro pháp lý chưa từng có trong lịch sử hoạt động của tập đoàn.
Công ty Cổ phần T&H Hạ Long được thành lập vào tháng 11/2007, do ông Đào Hồng Tuyển giữ chức Chủ tịch HĐQT. Đến tháng 12/2019, doanh nghiệp giảm vốn điều lệ từ 500 tỷ đồng xuống còn 255 tỷ đồng. Giai đoạn này cũng ghi nhận nhiều biến động nhân sự cấp cao. Tháng 1/2020, công ty cập nhật ông Lâm Khắc Vinh (Truong Vincent King) làm Chủ tịch HĐQT, sau đó vị trí này được chuyển giao cho ông Nguyễn Vũ Anh Thi. Cả hai nhân sự này đều là những cái tên quen thuộc trong hệ sinh thái Vạn Thịnh Phát. Ông Đào Anh Tuấn giữ vai trò Tổng Giám đốc.
Đến tháng 8/2022, T&H Hạ Long bất ngờ tăng mạnh vốn điều lệ từ 255 tỷ đồng lên 3.855 tỷ đồng. Đây cũng là lý do doanh nghiệp đề nghị Tòa án làm rõ việc kê biên cổ phần theo số lượng hay tỷ lệ vốn điều lệ, bởi con số 18.000.450 cổ phần tương ứng 70,59% vốn điều lệ được xác định trên mức vốn cũ 255 tỷ đồng. Sau đợt tăng vốn, tỷ lệ và số cổ phần tương ứng đã thay đổi đáng kể.
Công ty TNHH Âu Lạc Quảng Ninh, được thành lập từ tháng 8/1997. Tháng 4/2016, công ty tăng vốn điều lệ từ 700 tỷ đồng lên 2.500 tỷ đồng, trong đó ông Đào Hồng Tuyển góp 96% vốn, ông Đào Anh Tuấn góp 4%. Đến tháng 8/2022, Âu Lạc Quảng Ninh tiếp tục tăng vốn lên 4.100 tỷ đồng, cơ cấu vốn không thay đổi. Tuy nhiên, sang tháng 9/2023, phần vốn do ông Đào Hồng Tuyển nắm giữ được chuyển sang Công tỷ Cổ phần Tập đoàn Tuần Châu. Hiện nay, Công ty TNHH Âu Lạc Quảng Ninh do ông Đào Anh Tuấn (sinh năm 1980) làm Tổng Giám đốc và được cập nhật là chủ doanh nghiệp.
CHÂN DUNG NHIỀU LỚP VÀ NHỮNG CÂU HỎI CÒN BỎ NGỎ
Ông Đào Hồng Tuyển sinh năm 1954, từng tham gia Đoàn tàu Không số trong thời kỳ chiến tranh. Sau khi rời quân ngũ, ông trải qua nhiều công việc và lĩnh vực kinh doanh khác nhau, từ sản xuất, thương mại đến xuất nhập khẩu. Không giống nhiều doanh nhân bất động sản xuất thân từ ngành xây dựng hoặc tài chính, con đường kinh doanh của ông Tuyển mang dấu ấn tự phát, đa ngành và mang nặng yếu tố “thực địa”.
Năm 1997, ông thành lập Công ty TNHH Âu Lạc Quảng Ninh, doanh nghiệp được xem là “hạt nhân” của toàn bộ hệ sinh thái Tuần Châu sau này. Quyết định mang tính bước ngoặt là việc ông Tuyển xin đầu tư, cải tạo và khai thác đảo Tuần Châu, thời điểm đó gần như chưa có giá trị thương mại rõ ràng.
Khoản đầu tư ban đầu khoảng 80 tỷ đồng để lấn biển, xây dựng con đường nối đảo với đất liền được xem là canh bạc lớn. Nhưng chính hạ tầng này đã mở ra khả năng phát triển hàng loạt dự án du lịch - giải trí quy mô lớn, đưa Tuần Châu trở thành cửa ngõ du lịch biển của Hạ Long trong nhiều năm.
Trong giai đoạn từ đầu những năm 2000 đến khoảng 2015, Tuần Châu được xem là mô hình du lịch - giải trí tư nhân hiếm hoi phát triển tương đối đồng bộ. Hàng loạt công trình được đầu tư và đưa vào vận hành: công viên giải trí, cung trình diễn nhạc nước, hệ thống khách sạn, biệt thự nghỉ dưỡng, bến du thuyền, cảng tàu khách quốc tế, tuyến phà Tuần Châu - Cát Bà, sân golf…
Tuần Châu cũng trở thành điểm xuất phát chính của du khách ra vịnh Hạ Long, giữ vai trò hạ tầng trung chuyển quan trọng trong chuỗi giá trị du lịch Quảng Ninh. Ở thời kỳ đỉnh cao, hình ảnh ông Đào Hồng Tuyển gắn với những tuyên bố táo bạo về đầu tư hàng tỷ USD, mở rộng Tuần Châu thành trung tâm du lịch - dịch vụ hàng đầu khu vực phía Bắc.
Từ thành công tại Quảng Ninh, ông Tuyển bắt đầu mở rộng hệ sinh thái với tham vọng nhân bản mô hình Tuần Châu ra nhiều địa phương khác.
Đến nay, hệ sinh thái Tuần Châu bao gồm gần 20 pháp nhân, hoạt động trong nhiều lĩnh vực: bất động sản, du lịch - khách sạn, cảng biển, vận tải thủy, sản xuất, thương mại và đầu tư tài chính. Năm 2023, Tập đoàn Tuần Châu được thành lập với vốn điều lệ xấp xỉ 5.039 tỷ đồng, trong đó ông Đào Hồng Tuyển nắm quyền chi phối, con gái là người đại diện pháp luật.
Tuy nhiên, khi nhìn sâu vào báo cáo tài chính của các pháp nhân trụ cột, bức tranh hiệu quả kinh doanh lại không rực rỡ như hình ảnh bề ngoài. Công ty TNHH Âu Lạc Quảng Ninh, doanh nghiệp lõi của hệ sinh thái, từng ghi nhận doanh thu hàng trăm tỷ đồng mỗi năm, nhưng biên lợi nhuận rất thấp. Năm 2016, doanh thu đạt hơn 543 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế chỉ khoảng 1,6 tỷ đồng. Các năm tiếp theo chứng kiến sự biến động mạnh của doanh thu và chuỗi thua lỗ kéo dài, đặc biệt năm 2019 lỗ gần 58 tỷ đồng.
Một số pháp nhân khác như Tuần Châu Hà Nội, chủ đầu tư khu du lịch quốc tế quy mô khoảng 200 ha cũng rơi vào tình trạng hiệu quả kém, vốn chủ sở hữu bị bào mòn. Trong khi đó, nhiều dự án “đề xuất khủng” tại TP.HCM và các tỉnh phía Nam với tổng vốn dự kiến lên tới hơn 70.000 tỷ đồng phần lớn không được triển khai thực tế, dừng ở giai đoạn xin chủ trương hoặc nghiên cứu ý tưởng.
Điều này cho thấy mô hình mở rộng của Tuần Châu mang đậm dấu ấn tham vọng lớn nhưng phụ thuộc nặng vào nguồn vốn bên ngoài, trong bối cảnh dòng tiền từ hoạt động kinh doanh cốt lõi không thực sự dồi dào.
Ông Đào Hồng Tuyển vẫn là một trong những doanh nhân hiếm hoi từng tự tay biến một đảo hoang thành trung tâm du lịch lớn, dấu ấn đó là không thể phủ nhận. Tuy nhiên, đại án Vạn Thịnh Phát đã đặt dấu hỏi lớn về ranh giới giữa tham vọng mở rộng, quản trị rủi ro và kỷ luật tài chính trong các tập đoàn tư nhân không niêm yết.
Những câu hỏi về bản chất các giao dịch tài chính, mức độ phụ thuộc vào vốn vay - vốn hợp tác, cũng như tính bền vững của mô hình Tuần Châu vẫn đang chờ lời giải trong các diễn biến pháp lý tiếp theo.
