Doanh nghiệp Trung Quốc "xâm chiếm" thế giới bằng chiến lược M&A

Trong quý đầu 2026, các công ty Trung Quốc đã thâu tóm các đối tác nước ngoài với tốc độ nhanh nhất trong vòng 5 năm, bất chấp môi trường pháp lý ngày càng phức tạp để nhắm mục tiêu vào các lĩnh vực tài nguyên, hàng tiêu dùng và sản xuất nước ngoài.

Sự gia tăng các vụ sáp nhập và mua lại ở nước ngoài của Trung Quốc diễn ra trong bối cảnh Bắc Kinh ngày càng cứng rắn hơn đối với các thương vụ đầu tư nước ngoài vào lĩnh vực công nghệ cao trong nước. Tháng trước, chính phủ đã ra lệnh cấm hồi tố vụ mua lại ứng dụng trí tuệ nhân tạo Manus của Trung Quốc bởi Meta, công ty Mỹ sở hữu Facebook.

Theo dữ liệu mới từ Rhodium Group, một công ty nghiên cứu của Mỹ, các giao dịch M&A ở nước ngoài của Trung Quốc đạt tổng cộng 9,6 tỷ USD trong ba tháng đầu năm nay, tăng trưởng trong quý thứ năm liên tiếp.

“Những thương vụ này đang diễn ra một cách có chọn lọc và điều quan trọng là phải xem xét các loại hình kinh doanh cơ bản và liệu có tiềm ẩn những vấn đề nhạy cảm đối với đầu tư nước ngoài hay không,” Colin Banfield, người đứng đầu bộ phận M&A khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại Citi, cho biết.

Giữa những năm 2010 một số tập đoàn lớn của Trung Quốc, bao gồm Anbang, Fosun và HNA Group, đã chi hàng chục tỷ đô la để mua lại các ngân hàng, khách sạn và các doanh nghiệp nước ngoài. Tuy nhiên, cuộc thử nghiệm này chỉ tồn tại trong thời gian ngắn. Các chính phủ phương Tây, ngày càng cảnh giác với Trung Quốc, bắt đầu ngăn chặn các thương vụ, và một số doanh nghiệp sử dụng đòn bẩy tài chính để mua lại đã mắc nợ quá nhiều sau đó đã sụp đổ.

“Nếu bạn đầu tư vào thị trường Đông Nam Á/ASEAN, sẽ có ít vấn đề hơn về mặt pháp lý đối với đầu tư nước ngoài… nhưng nếu bạn đầu tư vào Mỹ hoặc châu Âu, thì việc lựa chọn sẽ khắt khe hơn nhiều,” Banfield nói.

Các giao dịch ở nước ngoài của Trung Quốc vẫn còn thấp hơn nhiều so với thời kỳ đỉnh cao 10 năm trước, khi các cơ quan quản lý Trung Quốc siết chặt kiểm soát các thương vụ do lo ngại các công ty, đặc biệt là các doanh nghiệp nhà nước, đang phung phí tiền vào các tài sản không cốt lõi.

Theo dữ liệu từ Dealogic, năm 2016 có 773 thương vụ trị giá hơn 200 tỷ đô la, khi các công ty Trung Quốc nhắm mục tiêu vào Anh, châu Âu và Mỹ.

Trong những năm gần đây, các công ty Trung Quốc đã bắt đầu tìm kiếm các thương vụ mua lại ở nước ngoài, đặc biệt là ở Đông Nam Á và châu Phi, để đảm bảo nguồn lực và đa dạng hóa chuỗi cung ứng.

Các số liệu về sự gia tăng hoạt động mua bán và sáp nhập ở nước ngoài của Trung Quốc được công bố trước thềm cuộc gặp tại Bắc Kinh vào tuần tới giữa Chủ tịch Tập Cận Bình và Tổng thống Mỹ Donald Trump, dự kiến ​​sẽ đề cập đến đầu tư của Trung Quốc vào Mỹ.

Theo một báo cáo của các nhà kinh tế thuộc HSBC do Ines Lam dẫn đầu, đầu tư trực tiếp ra nước ngoài của Trung Quốc “đang chứng tỏ không thể ngăn cản, khi các công ty tìm cách hướng ra nước ngoài để tận dụng thặng dư thương mại kỷ lục trong bối cảnh nhu cầu nội địa vẫn yếu kém”.

Việc thiết lập sản xuất ở nước ngoài cũng "giúp Trung Quốc đối phó với các rào cản thương mại ngày càng gia tăng", họ viết.

Theo Rhodium, giao dịch lớn nhất trong quý đầu tiên là việc Zijin mua lại tập đoàn khai thác mỏ Allied Gold Corp của Canada với giá 4 tỷ USD, tập đoàn này sở hữu các mỏ vàng ở Mali, Bờ Biển Ngà và Ethiopia.

“Trong lĩnh vực kim loại và khai khoáng, hiện đang có một số thương vụ và hoạt động đang diễn ra, và chúng sẽ hướng đến Indonesia và các thị trường tương tự. Chúng cũng hướng đến thị trường Mỹ Latinh và châu Phi”, ông Banfield cho biết.

Trong lĩnh vực tiêu dùng, công ty Anta Sports của Trung Quốc đã thông báo vào tháng Giêng về việc mua lại 29% cổ phần của nhà sản xuất đồ thể thao Puma của Đức với giá 1,8 tỷ USD. Với thương vụ mua lại Puma, Anta có được thứ mà danh mục sản phẩm toàn cầu của họ còn thiếu: Một thương hiệu đại chúng, được công nhận toàn cầu và có sức ảnh hưởng mạnh mẽ tại Mỹ và châu Âu.

Centurium Capital Management, cổ đông chính của chuỗi cà phê Luckin Coffee của Trung Quốc, đang mua lại thương hiệu cà phê Blue Bottle của Mỹ từ Nestlé với giá khoảng 400 triệu đô la.

Trong lĩnh vực sản xuất, Picea Robotics đã hoàn tất việc mua lại nhà sản xuất robot hút bụi iRobot của Mỹ với giá 352 triệu đô la, theo báo cáo. Picea đã mua lại khoản nợ trị giá 190,7 triệu USD của iRobot từ công ty đầu tư Carlyle của Mỹ, trở thành chủ nợ lớn nhất của nhà sản xuất máy hút bụi này khi kết hợp với khoản chi phí sản xuất trị giá 161,5 triệu USD mà iRobot đã được nhận trước đó.

Sau khi hoàn tất việc thâu tóm, Picea từ vị trí đơn vị gia công sản phẩm cho iRobot đã biến iRobot trở thành một công ty tư nhân thuộc sở hữu hoàn toàn của Picea. iRobot sẽ tiếp tục đặt trụ sở tại Bedford, Massachusetts, với các bộ phận kỹ thuật, phát triển sản phẩm, tiếp thị và các chức năng doanh nghiệp khác trải khắp nước Mỹ.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng phát hiện ra bằng chứng ngày càng tăng về sự phản đối của các cơ quan quản lý đối với các thương vụ mua lại của Trung Quốc, với việc chính phủ Anh bác bỏ đơn kháng cáo của JAC Capital chống lại lệnh của chính phủ yêu cầu thoái vốn 80% cổ phần của công ty này trong nhà sản xuất chip FTDI.

Tại Bỉ, cơ quan tình báo quân sự đang điều tra vụ tập đoàn GDAT của Trung Quốc mua lại nhà sản xuất máy bay trực thăng NHV thông qua công ty GD Helicopter Finance có trụ sở tại Ireland.

Điều này phản ánh sự thận trọng ngày càng tăng của Trung Quốc về việc vốn nước ngoài thâu tóm các công ty công nghệ hàng đầu của nước này. Tháng trước, Bắc Kinh đã yêu cầu Meta hủy bỏ thương vụ mua lại Manus trị giá 2 tỷ USD - một công ty được thành lập tại Trung Quốc nhưng đã chuyển trụ sở đến Singapore vào năm ngoái.