Theo chia sẻ của ông Patrick Penfield, giáo sư về quản trị chuỗi cung ứng tại Đại học Syracuse, các sản phẩm nhựa một phần được sản xuất từ dầu mỏ - loại nguyên liệu đã tăng hơn 40% kể từ khi chiến sự Trung Đông bùng phát vào cuối tháng 2/2026. Vì vậy, những mặt hàng như đồ nhựa dùng một lần, đồ uống đóng chai và túi rác có thể nằm trong nhóm tăng giá sớm nhất trong thời gian tới.
Chi phí bao bì tăng có thể đẩy giá thực phẩm đi lên trong khoảng 2 - 4 tháng tới, khi các doanh nghiệp dần sử dụng hết lượng tồn kho hiện có.
VÌ SAO GIÁ NHỰA LẠI TĂNG?
Nguyên nhân phía sau đà tăng này là giá dầu và khí tự nhiên tăng mạnh, một phần do Iran đe dọa hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz - tuyến đường có vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng năng lượng và hóa dầu toàn cầu.
Kể từ khi chiến sự bắt đầu, giá dầu thô Brent chuẩn toàn cầu đã tăng vượt ngưỡng 100 USD/thùng trong khi giá khí tự nhiên chuẩn tại châu Á và châu Âu tăng hơn 60% trong cùng giai đoạn.
“Ứng dụng của hóa dầu rất đa dạng và về cơ bản ảnh hưởng đến mọi thứ chúng ta sử dụng và tiêu dùng. Rất khó để tìm ra một sản phẩm không có thành phần từ dầu mỏ hoặc khí tự nhiên, trừ khi nó hoàn toàn làm từ gỗ”, ông Tom Seng, giảng viên tài chính năng lượng tại Đại học Texas Christian, cho biết.
Trong số 193 tổ hợp hóa dầu đang hoạt động tại Trung Đông, khoảng 79% tập trung ở Ả Rập Xê Út, Iran và Qatar, trong đó riêng Ả Rập Xê Út chiếm tới 75% công suất sản xuất.
Theo Trung tâm Luật Môi trường Quốc tế, hơn 99% nhựa toàn cầu được sản xuất từ nhiên liệu hóa thạch. Điều đó có nghĩa là giá năng lượng tăng không chỉ làm tăng chi phí sản xuất mà còn làm tăng chi phí nguyên liệu. Trong đó có polyethylene (PE) và polypropylene là hai loại nhựa được sử dụng rộng rãi nhất thế giới. Trung Đông là nhà cung cấp lớn nguyên liệu nhựa, chiếm khoảng 1/4 xuất khẩu polyethylene và polypropylene toàn cầu, theo dữ liệu từ S&P Global Energy.
“Khoảng 84% công suất PE tại Trung Đông phụ thuộc vào eo biển Hormuz để xuất khẩu bằng đường biển,” ông Harrison Jacoby, Giám đốc mảng polyethylene tại Independent Commodity Intelligence Services, cho biết.
Theo Plastics Exchange, tổ chức theo dõi dữ liệu giao dịch trên thị trường nhựa, giá nhựa nguyên sinh đã tăng hai chữ số ở hầu hết các lĩnh vực sản xuất trong 30 ngày qua.
“Trong 25 năm làm việc trong ngành nhựa, tôi chưa từng thấy mức tăng PE theo tháng lớn như vậy”, ông Michael Greenberg, CEO của Plastics Exchange và nền tảng phân tích Resintel, cho biết.
Ông Stanislav Krykun, CEO của DST-Pack, một công ty bao bì có trụ sở tại Ba Lan, cho biết ông đã thấy rõ điều này ngay tại nhà máy: “Các nhà cung cấp nhựa của chúng tôi tại Trung Quốc gần đây đã tăng giá khoảng 15%, với lý do chi phí nguyên liệu đầu vào tăng và thị trường bất ổn”.
Nhà máy của ông Krykun sản xuất bao bì cho các công ty trên toàn thế giới, bao gồm cả Mỹ, và ông có thể nhìn thấy trước điều mà người tiêu dùng sẽ cảm nhận sau này - giá cả tăng lên.
Phần lớn người tiêu dùng hiện chưa quan tâm đến lịch Mùa Vọng (Advent calendar) - ví dụ như những hộp chocolate có các ô nhỏ để mở từng ngày trong mùa lễ. Nhưng với ông Krykun, đây lại là vấn đề đáng lưu ý. Các đơn hàng cho mùa Giáng sinh 2026 đang nhanh chóng tăng lên, và những sản phẩm này thường sử dụng khay nhựa định hình bên trong - một thành phần sẽ trở nên đắt đỏ hơn. “Chúng tôi hiện đang làm việc với hàng chục khách hàng về sản xuất lịch Mùa Vọng, nhiều trong số đó đang ở giai đoạn thử nghiệm hoặc sản xuất ban đầu. Do những diễn biến gần đây, chúng tôi đã phải tính toán lại chi phí cho nhiều dự án, đặc biệt vì giá nhựa tăng”, ông Krykun cho biết.
Để nói về góc nhìn của người tiêu dùng, ông Joseph Foudy, giáo sư kinh tế tại Trường Kinh doanh NYU Stern chia sẻ trên CNN rằng: “Đó là kiểu bạn đứng trong cửa hàng và tự hỏi vì sao giá lại cao hơn. Bạn không biết liệu đó là do lạm phát chung, giá nguyên liệu tăng hay yếu tố nào khác, nhưng nói chung thực tế là bạn vẫn phải trả nhiều tiền hơn”.
ÍT LỰA CHỌN THAY THẾ
Nhựa hiện diện sâu rộng trong nhiều ngành, từ bao bì, xây dựng đến sản xuất ô tô và y tế. Việc chuyển sang các vật liệu thay thế như giấy hoặc thủy tinh thường tốn kém và mất thời gian, do phải thay đổi toàn bộ quy trình sản xuất.
Trong ngắn hạn, không có nhiều lựa chọn thay thế cho nhựa, ông Joseph Foudy nhận định.
Các công ty bao bì có xu hướng điều chỉnh thiết kế hiện có, sử dụng nhựa mỏng hơn hoặc tìm cách giảm chi phí, theo ông Penfield.
Những sản phẩm chủ yếu làm từ nhựa như túi rác có khả năng tăng giá mạnh hơn so với các sản phẩm phức tạp như ô tô - nơi nhựa chỉ là một phần trong tổng chi phí.
Tuy nhiên, nếu giá dầu duy trì ở mức cao trong 3 - 4 tháng, người tiêu dùng có thể phải trả giá cao hơn trong vòng một đến hai năm tới, ông Foudy chỉ ra.
“Ngay cả khi chiến tranh kết thúc vào ngày mai, chuỗi cung ứng nhựa vẫn sẽ cần một khoảng thời gian khá dài để trở lại trạng thái bình thường”, ông Michael Greenberg, CEO của Plastics Exchange, ước tính.
Một điểm quan trọng cần hiểu là tác động của việc tăng giá này có thể không xảy ra ngay lập tức mà là diễn ra khá từ từ.
Các công ty đã chốt sản xuất và cố định giá cho các lô hàng sắp tới vẫn có thể tiếp tục với mức chi phí cũ. “Tuy nhiên, tất cả các đơn hàng mới trong vài tuần qua đã được báo giá ở mức cao hơn”, CEO Krykun của công ty bao bì DST-Pack hé lộ.
“Bao bì cần được sản xuất, vận chuyển đến nhà sản xuất, được đóng gói sản phẩm và sau đó mới phân phối ra thị trường bán lẻ. Vì vậy, các thay đổi về giá thường chỉ xuất hiện trên kệ hàng sau một độ trễ nhất định, chứ không diễn ra ngay lập tức”, ông nói thêm.
Qua thời gian độ trễ này thì tác động sẽ lan rộng đến như mọi lĩnh vực và mọi sản phẩm.
CEO Krykun cho biết sự biến động đơn hàng đối với bao bì nhựa đang khiến ông lo ngại, và ít nhất người tiêu dùng sẽ nhận thấy bao bì ít hơn nhưng giá không giảm.
“Chúng tôi đang thấy các thương hiệu thực hiện những điều chỉnh rất thực tế”, ông nói. Ví dụ, một thương hiệu chăm sóc da có thể chuyển từ hộp phức tạp sang thiết kế đơn giản hơn. Một thương hiệu phụ kiện điện thoại có thể giảm số lượng thành phần bao bì hoặc thiết kế lại để sử dụng ít vật liệu hơn.
“Ngay cả với các sản phẩm như chocolate đóng hộp, các thương hiệu cũng đang đơn giản hóa cấu trúc bên trong hoặc tổng thể để kiểm soát chi phí”, ông giải thích.
Tuy nhiên, thời gian không đứng về phía các nhà sản xuất.
“Việc giảm độ phức tạp của bao bì hoặc thiết kế lại không thể thực hiện ngay lập tức - nó đòi hỏi quá trình phát triển, thử nghiệm và phê duyệt có thể kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng”, ông Krykun nói.
Trong nhiều trường hợp, các thương hiệu đơn giản là không có đủ thời gian để thiết kế lại bao bì trước đợt sản xuất tiếp theo. Vì vậy, họ buộc phải đặt các đơn hàng lớn với mức giá cao hơn, đồng thời song song tìm kiếm các giải pháp bao bì thay thế tiết kiệm chi phí hơn.
