Theo cảnh báo của các nhà phân tích, một cuộc xung đột kéo dài tại Trung Đông có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận các nguyên liệu quan trọng của ngành bán dẫn, trong khi chi phí năng lượng tăng cao cũng làm suy giảm nhu cầu đối với các loại chip vốn đóng vai trò trung tâm trong làn sóng bùng nổ trí tuệ nhân tạo (AI).
Những sự kiện gần đây đã khiến giới quan sát chú ý nhiều hơn đến vai trò của các quốc gia Trung Đông trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu vốn rất phức tạp.
Ông Ray Wang, chuyên gia phân tích chip nhớ tại SemiAnalysis cho biết, dù tác động hiện tại còn hạn chế nhưng cuộc xung đột kéo dài có thể làm gián đoạn hoạt động sản xuất của các doanh nghiệp chip do ảnh hưởng đến nguồn cung của hàng loạt nguyên liệu, buộc các nhà sản xuất phải điều chỉnh chiến lược.
VAI TRÒ CỦA TRUNG ĐÔNG TRONG NGÀNH CHIP
Một nghị sĩ Hàn Quốc vào tuần trước đã cảnh báo rằng cuộc chiến tại Iran có thể cản trở khả năng tiếp cận các nguyên liệu quan trọng từ Trung Đông như heli và brom, tờ Reuters đưa tin.
Vậy các quốc gia Trung Đông đóng vai trò như thế nào trong chuỗi cung ứng bán dẫn?
Theo Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ, Qatar sản xuất hơn một phần ba nguồn cung heli của thế giới. Heli được sử dụng trong quá trình sản xuất chip để tản nhiệt. Ngoài ra, khí này còn được sử dụng trong các công đoạn như quang khắc (lithography) - một bước then chốt để in các mạch điện cực kỳ tinh vi trên chip. Hiện chưa có giải pháp thay thế khả thi cho heli.
Năm 2023, Hiệp hội Công nghiệp Bán dẫn đã lưu ý rằng nếu nguồn cung heli bị gián đoạn, ngành sản xuất bán dẫn toàn cầu nhiều khả năng sẽ chịu cú sốc lớn.
Không chỉ vấn đề sản xuất, việc vận chuyển heli ra khỏi Trung Đông cũng sẽ khó khăn hơn nếu tuyến hàng hải quan trọng qua eo biển Hormuz tiếp tục bị đóng cửa do chiến sự.
Ông Phil Kornbluth, Chủ tịch Kornbluth Helium Consulting nói trên CNBC rằng nếu eo biển Hormuz bị đóng cửa trong thời gian dài, hơn 25% nguồn cung heli toàn cầu có thể bị loại khỏi thị trường.
Công ty năng lượng quốc doanh QatarEnergy sản xuất heli như một sản phẩm phụ từ khí tự nhiên hóa lỏng (LNG). Khu công nghiệp Ras Laffan của QatarEnergy đã bị máy bay không người lái của Iran tấn công vào tuần trước, khiến cơ sở phải tạm ngừng hoạt động.
Theo ông Kornbluth, việc sản xuất heli rất khó tránh khỏi bị ảnh hưởng trong khoảng 2-3 tháng tới, và phải mất đến 4 -6 tháng để chuỗi cung ứng heli có thể trở lại trạng thái bình thường.
Brom cũng là một nguyên tố khác được quan tâm vì nó đóng vai trò quan trọng trong quá trình sản xuất bán dẫn. Theo dữ liệu của Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ, khoảng hai phần ba sản lượng brom toàn cầu đến từ Israel và Jordan.
Ông Peter Hanbury, đối tác phụ trách mảng công nghệ tại Bain & Company chia sẻ, rủi ro đối với các nguyên liệu quan trọng hiện ở mức vừa phải, trong đó heli là yếu tố đáng theo dõi nhất.
Bên cạnh đó, chi phí năng lượng tăng cao chắc chắn sẽ tác động tiêu cực đến ngành bán dẫn. Nguyên nhân là bởi phần lớn nhu cầu chip hiện nay, từ bộ xử lý đồ họa của Nvidia cho đến chip nhớ của Samsung và SK Hynix, đều phục vụ cho các trung tâm dữ liệu đang vận hành và đào tạo các mô hình AI quy mô lớn.
Những trung tâm dữ liệu tiêu thụ năng lượng khổng lồ này đang được xây dựng bởi các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ như Microsoft hay Amazon.
Căng thẳng tại Trung Đông đã khiến giá dầu Brent có lúc vượt 100 USD/thùng, trước khi hạ nhiệt vào phiên 10/3. Ông Jing Jie Yu, chuyên gia phân tích cổ phiếu tại Morningstar nói rằng mức độ phụ thuộc cao của Mỹ vào dầu thô cho thấy chi phí vận hành các trung tâm dữ liệu AI có thể tăng mạnh. Các trung tâm dữ liệu này tiêu thụ điện năng nhiều gấp ba đến năm lần so với trung tâm dữ liệu thông thường.
Theo ông Yu, điều này có thể làm tăng đáng kể tổng chi phí sở hữu (TCO) đối với các công ty công nghệ quy mô lớn, từ đó trở thành rào cản đối với việc triển khai hạ tầng AI. Nếu chiến tranh kéo dài, nhu cầu đối với chip nhớ phục vụ AI có thể giảm mạnh.
DOANH NGHIỆP HÀN QUỐC LO LẮNG
Samsung và SK Hynix hiện là hai nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất thế giới. Các loại chip này là linh kiện quan trọng trong các thiết bị điện tử tiêu dùng như điện thoại thông minh và máy tính xách tay. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, chúng cũng trở thành thành phần thiết yếu trong các trung tâm dữ liệu phục vụ AI.
HBM là một loại bộ nhớ truy cập ngẫu nhiên động (DRAM), trong đó các chip được xếp chồng theo chiều dọc. HBM là linh kiện quan trọng trong các hệ thống của Nvidia. Ngoài ra, nhiều loại bộ nhớ khác cũng được sử dụng trong các trung tâm dữ liệu.
Do nhu cầu AI tăng vọt và hàng trăm tỷ USD đang được các tập đoàn công nghệ lớn đổ vào việc xây dựng hạ tầng, phần lớn nguồn cung chip nhớ toàn cầu đã được dồn vào các dự án này. Do đó, thị trường đang rơi vào tình trạng thiếu hụt chip nhớ và giá của các loại chip này tăng lên mức chưa từng có.
Bởi vậy mà Samsung và SK Hynix ghi nhận lợi nhuận tăng mạnh và giá cổ phiếu cũng thăng hoa trong khoảng chín tháng qua, chủ yếu nhờ làn sóng đầu tư vào AI. Tuy nhiên, chi phí tăng và nguy cơ nhu cầu suy yếu đang khiến các nhà đầu tư trở nên thận trọng hơn.
Cổ phiếu ngành bán dẫn đã bị cuốn vào làn sóng bán tháo trên thị trường chứng khoán, trước khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố rằng cuộc chiến sẽ sớm kết thúc. Các nhà sản xuất chip nhớ SK Hynix và Samsung chịu ảnh hưởng đặc biệt nặng nề, khi tổng giá trị vốn hóa của hai doanh nghiệp này đã “bốc hơi” hơn 200 tỷ USD kể từ khi chiến sự bắt đầu dù cả hai mã đã có những tín hiệu phục hồi trong phiên giao dịch 10/3.
Ông MS Hwang, Giám đốc nghiên cứu tại Counterpoint Research nhận xét, nếu giá bộ nhớ tiếp tục tăng do chuỗi cung ứng bất ổn trong khi chi phí năng lượng cũng leo thang, các doanh nghiệp vận hành trung tâm dữ liệu có thể cắt giảm chi tiêu vốn và giảm nhu cầu đối với chip bán dẫn.
Chuyên gia Jing Jie Yu của Morningstar lưu ý rằng Samsung và SK Hynix đã ký hợp đồng cung cấp HBM cho cả năm và cả hai đều có đủ nguồn dự trữ để duy trì sản xuất trong thời gian tới. Tuy nhiên, ông cảnh báo rằng nếu chiến tranh kéo dài, việc xây dựng hạ tầng AI có thể bị trì hoãn đáng kể và gây áp lực lên các sản phẩm DRAM thông thường - những dòng chip không nằm trong các hợp đồng dài hạn. Điều này có thể khiến giá DRAM suy yếu và doanh thu thấp hơn kỳ vọng.
“Chiến sự kéo dài cũng làm tăng chi phí sản xuất nói chung, từ chi phí tiện ích cho đến việc giảm hiệu suất sản xuất do thiếu các nguyên liệu quan trọng như chúng tôi đã đề cập. Kết hợp với giá DRAM suy yếu, điều này có thể gây áp lực lớn lên biên lợi nhuận được phản ánh trên định giá cổ phiếu của các doanh nghiệp sản xuất chip”, ông Jing Jie Yu kết luận.
