Với nhiều người Malaysia, cầm cố vàng là cách quen thuộc để xoay xở dòng tiền trong các tình huống khẩn cấp và chi phí sinh hoạt như sửa xe, viện phí hay học phí. Hệ thống cầm đồ từ lâu đã đóng vai trò là “tấm đệm tài chính” cho các gia đình lao động. Tuy nhiên, những biến động mạnh của giá vàng đã làm gián đoạn mạng lưới an toàn đó, tạo ra tình trạng thiếu thanh khoản tại các tiệm cầm đồ đúng vào thời điểm nhạy cảm nhất.
Chiếc vòng tay vàng đã ở trong gia đình Aminah Sharif suốt nhiều thập kỷ, đây l- món quà từ bà ngoại và cũng là một “khoản bảo hiểm thầm lặng” cho những lúc khó khăn. Aminah, một người nội trợ và mẹ của hai con, cần khoảng 2.000 ringgit (tương đương 500 USD) để sửa chiếc ô tô duy nhất của gia đình – phương tiện thiết yếu để đưa đón con đi học và để chồng chị đi làm. Chị cũng cần mua thực phẩm trước tháng Ramadan và sắm quần áo truyền thống Aidilfitri cho hai con.
Vì vậy, vào một buổi sáng cuối tháng 1/2026, chị mang chiếc vòng tay đến nhiều tiệm cầm đồ tại thị trấn Arau, bang Perlis ở miền bắc Malaysia, với hy vọng cầm cố để vay tiền mặt. Nhưng đều ra về tay trắng.
“Tôi đã gọi cho ba cửa hàng khác, nói rằng tôi có một chiếc vòng tay vàng và muốn cầm, nhưng họ cũng từ chối vì không còn tiền”, chị Aminah, 41 tuổi, chia sẻ với tờ The Straits Times.
THANH KHOẢN CẠN KIỆT
Trường hợp của chị Aminah đang trở nên khá phổ biến trên khắp Malaysia. Giá vàng lập đỉnh đã tạo áp lực lên hệ thống cho vay cầm cố bằng vàng của nước này, nơi các gia đình mang trang sức vàng đi cầm để vay tiền ngắn hạn, khiến một số đơn vị cho vay cạn nguồn tiền mặt. Hệ quả là họ buộc phải từ chối khách hàng, đúng vào thời điểm các gia đình chuẩn bị chi tiêu cho Tết Nguyên đán và Ramadan - mùa cao điểm mua sắm tại Đông Nam Á.
Tại bang Selangor, Zakaria Ahmad, 39 tuổi, nhân viên hành chính trường học, gặp khó khăn khi cần tiền cho một ca điều trị y tế. Anh mang một món trang sức vàng khoảng 10g đến hai tiệm cầm đồ, kỳ vọng được vay mức tối đa. Thay vào đó, anh được yêu cầu chờ đợi. “Họ nói sẽ gọi cho tôi khi có đủ tiền”, anh cho biết. Ba ngày sau khi gặp phóng viên, anh Zakaria vẫn đang chờ cuộc gọi.
Khi giá vàng tăng cao, các tổ chức cho vay dựa trên tài sản này có thể cạn tiền mặt để giải ngân.
Tại Malaysia, giá vàng gần đây tăng từ khoảng 610 ringgit/gram (khoảng 156 USD) lên mức kỷ lục gần 760 ringgit, trước khi giảm về quanh 670 ringgit. Trên toàn cầu, đà tăng của kim loại quý được thúc đẩy bởi các ngân hàng trung ương tìm kiếm tài sản an toàn và nhà đầu tư đổ tiền vào các quỹ hoán đổi danh mục (ETF) vàng trong bối cảnh bất ổn địa chính trị.
Ở quốc gia láng giềng Singapore, khi giá vàng bắt đầu điều chỉnh giảm, người mua lẻ đã tranh thủ “bắt đáy”, xếp hàng tại các cửa hàng trang sức và quầy bán vàng miếng để mua vào.
Tại Malaysia, giới chuyên gia trong ngành nhận thấy biến động giá đã kích hoạt hiện tượng gọi là “overlapping”.
Do việc vay tiền từ tiệm cầm đồ dễ dàng hơn so với ngân hàng, khi giá vàng tăng, khách hàng sẽ vay khoản mới trên cùng một món vàng để trả khoản cũ và giữ lại phần chênh lệch tiền mặt. Làn sóng tái cấp vốn này tạo ra dòng tiền chảy ra rất lớn đối với bên cho vay.
Áp lực này được ghi nhận tại các điểm giao dịch do hệ thống Pos Malaysia vận hành. Đây là dịch vụ bưu chính quốc gia Malaysia, hiện điều hành 66 cơ sở tài trợ có bảo đảm bằng vàng. Các cơ sở tương tự do những tổ chức tài chính nội địa như Bank Rakyat và Bank Muamalat hậu thuẫn cũng chịu ảnh hưởng.
“Trên giấy tờ, có thể trông như chúng tôi hưởng lợi khi giá vàng tăng vì số tiền cho vay cao hơn. Nhưng vấn đề vẫn là thanh khoản, bởi lợi nhuận từ lãi và phí lưu giữ đến chậm hơn so với lượng tiền mặt phải chi ra”, một nhân viên nội bộ của Pos Malaysia, đề nghị giấu tên do không được phép phát ngôn với báo chí, cho biết.
Trong chuyến thăm của The Straits Times tới một điểm giao dịch Pos Malaysia tại Bangi, Selangor, một thông báo in sẵn cho biết chi nhánh này không nhận cầm đồ mới do đã hết tiền. Pos Malaysia thu khoảng 1% lãi suất mỗi tháng trên tổng số tiền cho vay giải ngân.
ÁP LỰC TRÊN TOÀN QUỐC
Áp lực cũng lan sang các cửa hàng trang sức tư nhân. Mohamed Fadhil FE, một thợ kim hoàn người Singapore hoạt động tại khu dân cư cao cấp Bangsar ở Kuala Lumpur, tiết lộ rằng cửa hàng của ông, chuyên mua vàng trực tiếp thay vì cho vay, đã đón 130 khách trong hai tháng, so với mức thông thường chỉ khoảng 20 khách.
Lượng giao dịch tăng đột biến và rủi ro cao của thị trường hiện tại buộc ông phải đầu tư 39.000 ringgit ( khoảng 10.000 USD) mua máy kiểm định kim loại quý để xác minh chất lượng vàng mang đến.
“Tôi phải cẩn trọng. Một món đồ có thể được khai là chất lượng cao nhưng thực tế lại khác”, ông nói.
Việc ngay cả các đơn vị cho vay dựa trên vàng cũng rơi vào tình trạng căng thẳng thanh khoản cho thấy áp lực sâu hơn đối với tài chính hộ gia đình, theo Tiến sĩ Ahmed Razman Abdul Latiff, chuyên gia kinh tế tại Putra Business School thuộc Universiti Putra Malaysia.
“Những gì chúng ta đang thấy là hệ quả của mức lương thấp và trì trệ, chi phí vay cao và chi phí sinh hoạt gia tăng”, ông Latiff nhận định.
Ông cho biết dù có các chương trình hỗ trợ của chính phủ như chương trình trợ cấp tiền mặt Sumbangan Tunai Rahmah, nhiều gia đình đô thị vẫn thiếu thu nhập khả dụng.
Chính phủ hiện đang cập nhật PADU - cơ sở dữ liệu an sinh xã hội tập trung - để xác định chính xác hơn những người cần hỗ trợ, theo Tiến sĩ Latiff. Tuy nhiên, với những gia đình như của Aminah và Zakaria, sự trợ giúp có thể không đến đủ nhanh. Ông cũng đề xuất chính phủ cân nhắc áp dụng mô hình tài chính Qardhul Hasan, hình thức cho vay không lãi dành cho người khó khăn. Theo ông, mô hình này hiện đã được triển khai tại Pakistan, Indonesia, Iran và Sri Lanka.
Về phần mình, chị Aminah cuối cùng đã vay được 2.300 ringgit thông qua một cơ sở cầm đồ tại Padang Besar, cách nhà chị khoảng 40 km. Chiếc vòng tay của chị sẽ bị giữ trong 10 tháng, trong thời gian đó chị phải trả phí lưu giữ và phí tài trợ. Nếu không thanh toán đúng hạn, món đồ gia truyền này sẽ bị tịch thu. “Dù không hề dễ dàng, nhưng tôi không có nhiều lựa chọn”, chị nói.
