Từ các dự án dầu khí truyền thống đến LNG, điện khí và điện hạt nhân, hợp tác năng lượng Việt Nam - Nga đang bước sang giai đoạn phát triển mới. Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng phục vụ tăng trưởng kinh tế ngày càng gia tăng, những thỏa thuận được thúc đẩy trong năm 2026 không chỉ nối dài một trong những trụ cột hợp tác thành công nhất giữa hai nước mà còn mở thêm dư địa bảo đảm an ninh năng lượng cho Việt Nam trong nhiều thập niên tới.
TỪ DẦU KHÍ ĐẾN ĐIỆN HẠT NHÂN
Năng lượng tiếp tục là một trong những điểm sáng nổi bật trong quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Liên bang Nga. Chỉ trong nửa đầu năm 2026, hàng loạt hoạt động cấp cao giữa hai nước đã diễn ra với trọng tâm là thúc đẩy hợp tác năng lượng, từ dầu khí truyền thống đến các lĩnh vực mới như LNG, điện khí và điện hạt nhân.
Trong chuyến thăm chính thức Liên bang Nga hồi tháng 3/2026, nguyên Thủ tướng Phạm Minh Chính đã hội đàm với Thủ tướng Nga Mikhail Mishustin và có cuộc làm việc với Tập đoàn Novatek - một trong những doanh nghiệp hàng đầu thế giới trong lĩnh vực khí tự nhiên.
Giai đoạn này, Chính phủ Việt Nam đã nhấn mạnh hợp tác năng lượng là lĩnh vực Nga có thế mạnh, Việt Nam có nhu cầu và là nội hàm quan trọng trong quan hệ song phương. Việt Nam hoan nghênh Novatek nghiên cứu tham gia phát triển các dự án hạ tầng LNG tại Việt Nam, bao gồm hệ thống kho cảng, cung ứng LNG ổn định cũng như đầu tư các dự án điện khí tại nhiều địa phương như Hải Phòng - Quảng Ninh, Nghi Sơn (Thanh Hóa), Nam Du (Kiên Giang) hay Cà Ná.
Động thái này phản ánh xu hướng mới trong chính sách năng lượng của Việt Nam. Khi nhu cầu điện tiếp tục tăng nhanh cùng với quá trình công nghiệp hóa, LNG đang được xem là nguồn nhiên liệu chuyển tiếp quan trọng, vừa giúp đa dạng hóa nguồn cung vừa hỗ trợ mục tiêu giảm phát thải so với các nguồn năng lượng truyền thống. Điểm nhấn đáng chú ý hơn cả trong chuyến thăm là việc hai Chính phủ ký Hiệp định hợp tác xây dựng nhà máy điện hạt nhân trên lãnh thổ Việt Nam.
Trong bối cảnh nhiều quốc gia trên thế giới đang xem xét lại vai trò của điện hạt nhân như một nguồn điện nền phát thải thấp, việc tái khởi động hợp tác trong lĩnh vực này cho thấy tầm nhìn dài hạn của cả hai nước đối với bảo đảm an ninh năng lượng và phát triển bền vững.
Tại Diễn đàn Kinh tế Quốc tế Saint Petersburg (SPIEF) lần thứ 29, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đã có cuộc làm việc với Phó Thủ tướng Nga Alexander Novak - người phụ trách lĩnh vực năng lượng của Nga.
Tại đây, hai bên cùng đánh giá cao những thành tựu hợp tác dầu khí trong hơn 40 năm qua, đặc biệt là vai trò của các liên doanh Vietsovpetro và Rusvietpetro. Hai bên cũng thống nhất tiếp tục hỗ trợ các liên doanh hiện hữu mở rộng hoạt động, đồng thời thúc đẩy những dự án hợp tác mới trong lĩnh vực điện khí, điện gió và các nguồn năng lượng thế hệ mới.
Đáng chú ý, phía Nga đánh giá cao việc hai nước đã ký kết, phê chuẩn và triển khai các văn kiện mở rộng hợp tác thăm dò, khai thác dầu khí trên lãnh thổ Nga và thềm lục địa Việt Nam. Đồng thời, hai bên cũng bày tỏ mong muốn thúc đẩy các dự án năng lượng mới nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển trong giai đoạn tiếp theo.
Chuỗi hoạt động ngoại giao và kinh tế liên tục trong năm 2026 cho thấy hợp tác năng lượng Việt Nam - Nga không còn giới hạn trong các lĩnh vực truyền thống mà đang mở rộng sang nhiều không gian mới, phù hợp với xu thế chuyển dịch năng lượng toàn cầu.
Nhìn lại chặng đường hơn bốn thập kỷ hợp tác, dầu khí luôn được xem là biểu tượng thành công nổi bật nhất trong quan hệ kinh tế giữa Việt Nam và Nga.
Chia sẻ với báo chí, TS. Nguyễn Quốc Thập, Chủ tịch Hội Dầu khí Việt Nam, nguyên Phó Tổng Giám đốc Petrovietnam nhận định, hợp tác dầu khí Việt Nam - Nga không đơn thuần là hợp tác kinh tế mà mang ý nghĩa chiến lược đối với quá trình hình thành và phát triển ngành năng lượng Việt Nam. Minh chứng rõ nét nhất là liên doanh Vietsovpetro.
Từ một quốc gia gần như chưa có kinh nghiệm khai thác dầu khí ngoài khơi, Việt Nam đã từng bước xây dựng được năng lực khai thác hiện đại, làm chủ các mỏ dầu khí lớn như Bạch Hổ, Rồng và hình thành chuỗi hoạt động hoàn chỉnh từ tìm kiếm, thăm dò, khai thác, thu gom đến vận chuyển và xuất bán dầu khí.
Vietsovpetro mang lại không chỉ nằm ở sản lượng dầu khí hay nguồn thu ngân sách mà còn ở quá trình chuyển giao công nghệ thực chất và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Hàng nghìn kỹ sư, chuyên gia Việt Nam đã được đào tạo trực tiếp thông qua quá trình vận hành các công trình dầu khí ngoài khơi, từng bước làm chủ công nghệ khoan khai thác, xử lý dầu khí, thiết kế và xây lắp các công trình kỹ thuật phức tạp.
Có thể nói, Vietsovpetro đã đóng vai trò như một “trường học lớn” của ngành dầu khí Việt Nam, tạo nền tảng để Petrovietnam và nhiều doanh nghiệp năng lượng trong nước phát triển mạnh mẽ sau này.
Khi nền kinh tế tiếp tục đặt mục tiêu tăng trưởng cao trong những năm tới, nhu cầu điện năng cho sản xuất công nghiệp, hạ tầng số, logistics và đô thị hóa sẽ tiếp tục gia tăng. Điều đó đòi hỏi Việt Nam phải xây dựng một hệ sinh thái năng lượng đa dạng, linh hoạt và có khả năng chống chịu tốt trước những biến động của thị trường.
Trong bức tranh đó, hợp tác với Nga góp phần mở rộng nguồn lực về công nghệ, kinh nghiệm quản lý và các nguồn cung năng lượng dài hạn, qua đó tăng cường tính tự chủ của nền kinh tế.
GIẢM GIÁ "SẬP SÀN"
Bên cạnh các dự án dầu khí truyền thống và điện hạt nhân, khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) đang nổi lên như một điểm giao thoa lợi ích mới trong hợp tác năng lượng Việt Nam - Nga.
Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tại châu Á tiếp tục tăng mạnh, thị trường LNG khu vực đang chứng kiến sự cạnh tranh ngày càng quyết liệt giữa các nhà cung cấp lớn. Điều này tạo ra cơ hội đáng kể cho các quốc gia nhập khẩu năng lượng khi có thêm lựa chọn về nguồn cung, giá cả và mô hình hợp tác.
Nhiều tổ chức nghiên cứu và hãng tin quốc tế thời gian gần đây ghi nhận các lô hàng LNG của Nga được chào bán với mức giá giảm tới 40% trên thị trường châu Á. Đối với những nền kinh tế đang trong giai đoạn tăng trưởng nhanh và khát năng lượng như Việt Nam, yếu tố giá cả có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi chi phí nhiên liệu luôn là một trong những biến số quyết định hiệu quả đầu tư cũng như giá thành sản xuất điện.
Việt Nam hiện đang bước vào giai đoạn gia tăng mạnh nhu cầu năng lượng để phục vụ công nghiệp hóa, phát triển hạ tầng và thu hút đầu tư. Theo định hướng của Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, điện khí LNG được xác định là một trong những nguồn điện nền quan trọng, góp phần thay thế dần các nguồn năng lượng phát thải cao và bảo đảm sự ổn định cho hệ thống điện quốc gia.
Trong bối cảnh đó, khả năng tiếp cận các nguồn LNG có giá cạnh tranh không chỉ mang ý nghĩa thương mại đơn thuần mà còn góp phần giảm áp lực chi phí cho nền kinh tế, tạo thêm dư địa để phát triển các trung tâm điện khí quy mô lớn và nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành sản xuất trong nước.
Điều đáng chú ý là các cuộc trao đổi giữa Việt Nam và Tập đoàn Novatek không chỉ dừng lại ở câu chuyện cung cấp nhiên liệu. Xu hướng hợp tác hiện nay cho thấy hai bên đang hướng tới mô hình phát triển toàn chuỗi, từ cung ứng LNG, xây dựng hệ thống kho cảng, tái hóa khí đến phát triển các dự án điện khí gắn với hạ tầng năng lượng hiện đại.
Nếu được triển khai hiệu quả, các dự án này không chỉ bổ sung nguồn nhiên liệu cho hệ thống điện mà còn góp phần hình thành một hệ sinh thái công nghiệp năng lượng mới, từ logistics, vận tải chuyên dụng, dịch vụ kỹ thuật cho tới đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.
Xa hơn, giá trị lớn nhất của hợp tác LNG có thể không nằm ở những chuyến hàng cập cảng, mà ở khả năng xây dựng hạ tầng năng lượng chiến lược giúp Việt Nam chủ động hơn trước những biến động của thị trường toàn cầu. Đây cũng là nền tảng quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu phát triển hệ thống điện khí quy mô lớn trong thập niên tới.
Các chuyên gia cũng nhìn nhận, ở góc độ rộng hơn, cuộc cạnh tranh trên thị trường LNG châu Á đang mang lại lợi ích trực tiếp cho các quốc gia nhập khẩu năng lượng khi có thêm lựa chọn về nguồn cung, giá cả và mô hình hợp tác. Với Việt Nam, đây là thời điểm thuận lợi để tận dụng sự cạnh tranh giữa các nhà cung cấp quốc tế nhằm tối ưu hóa chi phí năng lượng, đa dạng hóa nguồn cung và nâng cao mức độ tự chủ của nền kinh tế.
Không chỉ dừng ở LNG, những trao đổi gần đây giữa doanh nghiệp và cơ quan chức năng hai nước còn mở ra triển vọng hợp tác trong lĩnh vực hạ tầng dầu khí và dự trữ năng lượng chiến lược. Trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới thường xuyên biến động, năng lực dự trữ ngày càng trở thành một cấu phần quan trọng của an ninh năng lượng quốc gia.
Đối với Việt Nam, việc phát triển các trung tâm dự trữ quy mô lớn gắn với những đầu mối năng lượng trọng điểm như Nghi Sơn hay các khu vực cảng biển chiến lược không chỉ giúp bảo đảm nguồn cung trong các tình huống bất thường mà còn nâng cao khả năng điều tiết thị trường, giảm thiểu tác động từ các cú sốc giá năng lượng quốc tế đối với sản xuất và đời sống.
Nếu dầu khí từng là nền tảng đưa quan hệ năng lượng Việt Nam - Nga phát triển trong hơn 40 năm qua, thì LNG, điện khí và hạ tầng dự trữ chiến lược đang mở ra một chương hợp tác mới với quy mô và tầm nhìn dài hạn hơn. Đây cũng là những lĩnh vực có thể đóng vai trò quan trọng trong mục tiêu xây dựng một hệ thống năng lượng đa dạng, linh hoạt và bền vững cho Việt Nam trong những thập niên tới.
