Dưới áp lực suy giảm nguồn cung dầu và giá năng lượng leo thang trên toàn cầu do xung đột Trung Đông, các chính phủ đang phải nhanh chóng triển khai những biện pháp cần thiết để ứng phó với cú sốc năng lượng hiện nay, bao gồm cả việc kiểm soát giá, phân phối theo định mức và kích hoạt cơ chế dự trữ năng lượng.
CÁC BIỆN PHÁP ỨNG PHÓ
Kể từ khi chiến sự Trung Đông bùng phát vào cuối tháng 2, nguồn cung dầu toàn cầu đã bị ảnh hưởng nặng nề, ước tính lên tới 10 triệu thùng dầu/ngày. Đáng chú ý, gián đoạn tại eo biển Hormuz - tuyến hàng hải quan trọng vận chuyển khoảng 20% nguồn cung toàn cầu - tiếp tục khiến giá cả leo thang, với giá dầu Brent chuẩn quốc tế có thời điểm chạm gần mốc 120 USD/thùng.
Có nhiều dự đoán chỉ ra rằng giá dầu có thể vọt lên ngưỡng 200 USD/thùng trong ngắn hạn nếu diễn biến tại Trung Đông không sớm hạ nhiệt. Giá khí đốt cũng đang trên đà quay trở lại mức của cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022.
Một bức thư đề ngày 30/3 được Euronews tiếp cận cho thấy các bộ trưởng năng lượng Châu Âu được yêu cầu báo cáo về năng lực thị trường hiện tại và đề xuất các biện pháp thực tế nhằm kiềm chế nhu cầu. Lời kêu gọi được đưa ra khi các bộ trưởng tổ chức họp khẩn để xử lý tình trạng thiếu hụt 11 triệu thùng dầu/ngày và hơn 300 triệu mét khối khí tự nhiên hóa lỏng (LNG)/ngày.
Các bộ trưởng năng lượng và tài chính nhóm G7 cho biết họ đang theo dõi sát sao tác động của xung đột Iran đối với thị trường năng lượng và ổn định kinh tế, đồng thời sẵn sàng thực hiện mọi biện pháp cần thiết để đảm bảo an ninh thị trường. Trước đó vào ngày 11/3, Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã điều phối việc giải phóng hơn 400 triệu thùng dầu từ kho dự trữ khẩn cấp, trong đó các quốc gia EU đóng góp khoảng 20% tổng số này.
Dù tổng thể nguồn cung vẫn tạm thời kiểm soát được, nhưng lo ngại gia tăng đối với diesel và nhiên liệu hàng không, khi châu Âu vẫn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu từ Ả Rập Xê Út và Kuwait, với khoảng 20% lượng diesel tiêu thụ tại EU và Anh đến từ khu vực Vùng Vịnh. Ủy ban châu Âu cũng bày tỏ lo ngại về sự phụ thuộc này, cùng với việc nguồn cung thay thế còn hạn chế và công suất lọc dầu trong khối chưa đủ. EU được khuyến nghị hoãn bảo trì các nhà máy lọc dầu để duy trì sản xuất, đồng thời xem xét nhiên liệu sinh học như một giải pháp thiết yếu. Các chính phủ EU cũng được yêu cầu đảm bảo dự trữ khí đốt cho mùa đông tới mà không gây ra biến động giá.
Song song đó, nhiều quốc gia châu Á cũng triển khai hàng loạt biện pháp khẩn cấp. Tại Hàn Quốc, chính phủ đã phát động chiến dịch tiết kiệm năng lượng, với một trong những biện pháp trọng tâm áp dụng quy định hạn chế phương tiện theo biển số chẵn - lẻ đối với xe công, dựa trên số đăng ký. Dù phương tiện cá nhân chưa bị bắt buộc áp dụng, các nhà chức trách khuyến khích người dân tự nguyện tuân thủ và có thể siết chặt hơn nếu khủng hoảng leo thang. Các cơ quan công quyền cũng được yêu cầu bố trí giờ làm việc lệch ca để giảm áp lực giao thông vào giờ cao điểm. Người dân cũng được khuyến khích sử dụng phương tiện công cộng, tiết kiệm điện và chuyển các hoạt động tiêu tốn nhiều năng lượng sang ngoài giờ cao điểm.
Ở Philippines, chính phủ đã ban bố tình trạng khẩn cấp về năng lượng khi giá dầu tăng cao gây sức ép lên hệ thống vốn phụ thuộc lớn vào nhập khẩu từ Trung Đông. Dự trữ nhiên liệu của nước này vẫn ở mức hạn chế, chỉ đủ dùng trong vài tuần đối với xăng, dầu diesel và nhiên liệu hàng không. Các cơ quan nhà nước đã chuyển sang làm việc bốn ngày mỗi tuần, đồng thời khuyến khích người dân làm việc từ xa và đi chung xe. Hỗ trợ tài chính cũng đang được phân bổ cho các lao động ngành vận tải chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ chi phí nhiên liệu tăng.
Tại Việt Nam, cơ chế làm việc từ xa đối với các lĩnh vực không thiết yếu được khuyến khích mạnh mẽ, cùng với đó là lời kêu gọi hạn chế sử dụng phương tiện cá nhân và chuyển sang các lựa chọn thay thế như xe đạp, đi chung xe và giao thông công cộng. Bên cạnh đó, từ ngày 1/4/2026, hãng hàng không quốc gia Vietnam Airlines thực hiện cắt giảm 23 chuyến bay nội địa mỗi tuần do gián đoạn nguồn cung nhiên liệu bay. Các hãng hàng không khác cũng chuẩn bị áp dụng phụ phí nhiên liệu đối với các đường bay quốc tế từ đầu tháng 4...
Chính phủ Thái Lan đã đưa ra một mức trần tạm thời đối với giá dầu diesel, ngoài ra yêu cầu các công ty nhiên liệu tăng nguồn dự trữ. Tuy nhiên, điều này đã kích hoạt những đợt mua tích trữ và khiến hàng chờ tại các trạm xăng kéo dài hơn. Các biện pháp tiết kiệm năng lượng cũng được đưa ra vào đời sống hàng ngày, chẳng hạn như cơ quan nhà nước tăng ngưỡng nhiệt độ điều hòa và khuyên cán bộ công nhân viên sử dụng trang phục mỏng, nhẹ hơn để giảm nhu cầu sử dụng điều hoà.
Dù nhiều thỏa thuận nhập khẩu dầu mới đã được ký kết nhằm đa dạng hóa nguồn cung, nhưng giá cả vẫn đang ở mức cao trên thị trường.
Tại Lào, tình trạng thiếu nhiên liệu càng nghiêm trọng hơn, với nhiều trạm xăng phải tạm đóng cửa do cạn nguồn cung. Do phụ thuộc lớn vào nhập khẩu qua các thị trường lân cận, những gián đoạn đã gây tác động đặc biệt lớn. Chính phủ nước này đã đưa ra quyết định giảm số ngày học trực tiếp cho học sinh xuống còn 3 ngày mỗi tuần.
Sri Lanka là một trong những quốc gia áp dụng các biện pháp nghiêm ngặt nhất, khi các cơ quan công quyền, trường học và đại học đã chuyển sang làm việc và học tập 4 ngày mỗi tuần, với thứ Tư trở thành ngày nghỉ chung để tiết kiệm năng lượng. Việc tiếp cận nhiên liệu được kiểm soát chặt chẽ thông qua hệ thống Thẻ Nhiên liệu Quốc gia, quy định giới hạn lượng nhiên liệu mỗi cá nhân được phép mua.
DỰ TRỮ NĂNG LƯỢNG
Theo quy định của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), các quốc gia thành viên nhập khẩu ròng dầu phải duy trì lượng dự trữ tương đương ít nhất 90 ngày nhập khẩu. Các kho dự trữ này được đặt tại cơ sở nhà nước, kho thương mại và hệ thống dự trữ của doanh nghiệp.
Mỹ hiện nắm giữ khoảng 415,4 triệu thùng dầu thô trong Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược (SPR), cùng với khoảng 493,3 triệu thùng dự trữ thương mại do doanh nghiệp tư nhân nắm giữ, trở thành một trong những quốc gia có nguồn dự trữ khẩn cấp lớn nhất thế giới.
Nhật Bản cũng duy trì một trong những kho dự trữ quy mô lớn, với khoảng 260 triệu thùng dầu thô trong kho chính phủ - tương đương khoảng 146 ngày nhập khẩu - và khu vực tư nhân nắm giữ thêm khoảng 180 triệu thùng.
Tại Châu Âu, Đức lưu trữ khoảng 110 triệu thùng dầu thô và 67 triệu thùng sản phẩm tinh chế, có thể giải phóng ngay lập tức trong vài ngày nếu cần. Pháp có khoảng 120 triệu thùng dầu và sản phẩm dầu mỏ, trong đó phần lớn do cơ quan SAGESS quản lý. Italy duy trì khoảng 76 triệu thùng, tương đương 90 ngày nhập khẩu ròng.
Vương quốc Anh nắm giữ khoảng 68 triệu thùng dầu thô và sản phẩm tinh chế, chủ yếu thông qua yêu cầu doanh nghiệp duy trì mức tồn kho tối thiểu.
Ngược lại, Canada không cần dự trữ chiến lược do là nước xuất khẩu ròng dầu, với sản lượng hơn 5 triệu thùng/ngày vào cuối năm 2025.
Trong những tháng gần đây, tồn kho dầu toàn cầu có xu hướng tăng, đạt mức cao nhất kể từ tháng 3/2021. Ngoài lưu trữ trên đất liền, khoảng 80 triệu thùng dầu đang được chứa trên các tàu ngoài khơi, gần 2/3 trong số đó tập trung tại châu Á, chủ yếu từ Iran, Venezuela và Nga - các quốc gia chịu lệnh trừng phạt phương Tây.
Tuy nhiên, sự gián đoạn nguồn cung đang gây áp lực lớn lên hệ thống lưu trữ. Khoảng 15 triệu thùng dầu thô mỗi ngày cùng 4,5 triệu thùng sản phẩm tinh chế đã bị mắc kẹt tại khu vực Vùng Vịnh do eo biển Hormuz gần như đóng cửa hoàn toàn. Việc xuất khẩu bị đình trệ buộc các nhà sản xuất phải chuyển dầu vào kho trên đất liền và tàu nổi ngoài khơi.
Iraq đã phải cắt giảm ít nhất một phần tư sản lượng 4,3 triệu thùng/ngày do hạn chế về sức chứa, trong khi Kuwait, UAE và Ả Rập Xê Út vẫn còn dung lượng lưu trữ nhưng không nhiều.
Trong bối cảnh thị trường dầu toàn cầu ngày càng thắt chặt và tuyến vận chuyển qua eo biển Hormuz bị gián đoạn, các quốc gia buộc phải đồng thời triển khai cả biện pháp hành chính lẫn khai thác dự trữ để ứng phó với nguy cơ thiếu hụt và biến động giá ngày càng lớn.
