Trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội với tầm nhìn 100 năm vừa được thông qua, vấn đề ngập úng đô thị được xác định là một trong những thách thức lớn cần giải quyết căn cơ, dài hạn.
Trước thực trạng mưa lớn ngày càng gia tăng do biến đổi khí hậu, hạ tầng thoát nước quá tải và quá trình đô thị hóa nhanh, Hà Nội đã đề ra hàng loạt giải pháp tổng thể, trong đó đáng chú ý là định hướng xây dựng hệ thống “bể ngầm khổng lồ” có dung tích khoảng 125 triệu m3 để trữ và điều tiết nước mưa.
Theo đồ án quy hoạch, việc xây dựng hệ thống công trình ngầm, giao thông ngầm sẽ được tổ chức đồng bộ với mạng lưới giao thông vành đai, hướng tâm và xuyên tâm của Thủ đô. Các công trình này được tích hợp hệ thống thu gom nước mưa, bể ngầm chống ngập úng và các trạm bơm tiêu thoát nước, nhằm giảm áp lực cho hệ thống thoát nước bề mặt trong những trận mưa lớn.
Không gian ngầm được tổ chức theo nguyên tắc đa tầng. Tầng trên bố trí hệ thống giao thông ngầm, trong khi tầng dưới là các bể ngầm chứa nước mưa, đóng vai trò điều tiết và lưu trữ tạm thời trước khi nước được bơm hoặc xả ra sông, hồ.
Thành phố cũng nghiên cứu phát triển hệ thống không gian ngầm đa năng (giao thông - thương mại - bãi đỗ xe - thoát nước) theo mô hình TOD, gắn với các ga đường sắt đô thị và các khu vực phát triển mật độ cao.
Điểm nhấn quan trọng trong quy hoạch là đề xuất nghiên cứu xây dựng hệ thống “bể ngầm khổng lồ” kết hợp giao thông ngầm để giải quyết căn bản tình trạng ngập úng.
Theo định hướng, bể ngầm này có dung tích khoảng 125 triệu m3 và dự kiến được triển khai trong giai đoạn 2036 - 2045. Nếu được xây dựng, quy mô bể ngầm này sẽ lớn gấp khoảng 62.500 lần bể ngầm điều tiết nước mưa tại phố Nguyễn Khuyến, công trình ngầm đầu tiên của Hà Nội được đưa vào sử dụng từ cuối năm 2021 với dung tích khoảng 2.000m3.
Ý tưởng xây dựng bể ngầm quy mô lớn xuất phát từ đặc điểm thời tiết và lượng mưa ngày càng cực đoan tại Hà Nội. Mùa mưa ở Thủ đô kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10, chiếm tới 80 - 85% lượng mưa cả năm, trong đó ba tháng 7, 8, 9 thường ghi nhận lượng mưa trung bình 200 - 300 mm/tháng. Thống kê cho thấy, tổng lượng mưa các năm gần đây đều cao hơn trung bình nhiều năm, nhiều trận mưa vượt công suất thiết kế của hệ thống thoát nước, gây ngập úng kéo dài trên diện rộng.
Song song với hệ thống bể ngầm, quy hoạch cũng đề xuất bổ sung các hồ điều hòa, hồ chứa nước tại những khu vực có cao độ nền thấp, thường xuyên xảy ra ngập úng. Các giải pháp này được kết hợp với việc phát triển rừng sinh thái, đào các hồ lớn làm không gian tích nước dự trữ, điều tiết dòng chảy.
Thành phố cũng nghiên cứu mở rộng một số đoạn, tuyến sông thuộc Vành đai xanh, hành lang xanh và bãi sông nhằm gia tăng dung tích trữ nước, hình thành các âu chứa nước quy mô lớn phục vụ tiêu thoát nước khi mưa lớn.
Đồ án quy hoạch nhấn mạnh yêu cầu xác định và kiểm soát chặt chẽ cao độ nền xây dựng cho từng khu vực đô thị, bảo đảm đồng bộ với hệ thống thoát nước an toàn, ổn định. Các giải pháp tổng hợp bao gồm xây dựng hồ điều hòa, hồ chứa, hệ thống ngầm kết hợp giao thông trong các tuynel hoặc hào kỹ thuật kích thước lớn để lưu trữ, điều tiết và thoát nước, qua đó hạn chế tình trạng ngập úng cục bộ.
Thực tế cho thấy, thời gian qua Hà Nội liên tục xảy ra các đợt úng ngập diện rộng, đặc biệt dưới tác động của bão và mưa lớn cực đoan, gây thiệt hại nghiêm trọng về giao thông, tài sản và ảnh hưởng lớn đến đời sống người dân.
Qua rà soát, thành phố xác định nhiều nguyên nhân chính, trong đó nổi bật là hệ thống thoát nước và các công trình đầu mối chưa được đầu tư đồng bộ; công suất các trạm bơm chưa đáp ứng yêu cầu; hệ thống hồ điều hòa theo quy hoạch triển khai còn chậm; cao độ nền xây dựng tại một số khu đô thị mới chưa thống nhất với khu vực xung quanh.
Để khắc phục trước mắt, Sở Xây dựng đã tham mưu UBND thành phố Hà Nội ban hành 10 quyết định xây dựng công trình khẩn cấp với tổng mức đầu tư gần 5.600 tỷ đồng. Thành phố yêu cầu ưu tiên bố trí nguồn lực, rút ngắn thủ tục đầu tư, phấn đấu hoàn thành cơ bản các hạng mục chính trước mùa mưa bão năm 2026.
Về lâu dài, việc nghiên cứu và triển khai hệ thống bể ngầm chứa nước mưa dung tích 125 triệu m3 được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá trong chiến lược chống ngập tổng thể, góp phần nâng cao khả năng chống chịu của Thủ đô trước tác động ngày càng gia tăng của biến đổi khí hậu, hướng tới mục tiêu phát triển đô thị bền vững trong tầm nhìn 100 năm.