Những ngày gần đây, câu chuyện về giá vàng không chỉ xuất hiện dày đặc trên các bản tin tài chính, mà còn len lỏi vào những cuộc trò chuyện đời thường, từ quán cà phê sáng đến các nhóm chat gia đình.
Khi kim loại quý này liên tục phá vỡ các mốc lịch sử, nhiều người mang tâm lý chung: nếu không mua vàng lúc này, có thể sẽ bỏ lỡ một cơ hội hiếm hoi.
BẤT AN VỚI VÀNG
Anh Hoàng Nam (nhân viên văn phòng) là một trong số đó. Trước đây, anh chưa từng nghĩ đến việc mua vàng để tích trữ. “Tôi không phải người đầu tư gì cả. Nhưng mấy tuần gần đây, đi đâu cũng nghe nói vàng lên, mở mạng xã hội ra là thấy người ta khoe mua được vàng, lãi vài chục triệu chỉ sau thời gian ngắn”, anh kể.
Ban đầu, anh Nam chỉ định “xem cho biết”. Nhưng khi chứng kiến cảnh người mua ngày một đông, giá liên tục được điều chỉnh tăng trong ngày, anh bắt đầu sốt ruột. “Lúc đó tôi chỉ nghĩ đơn giản: nếu không mua bây giờ, có khi vài hôm nữa lại đắt hơn”, anh nói. Cuối cùng, anh quyết định xuống tiền mua vài lượng vàng, dù trước đó chưa hề có kế hoạch.
Thế nhưng, thay vì cảm giác yên tâm, anh Nam lại rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài. “Tôi bắt đầu theo dõi giá vàng mỗi ngày, thậm chí vài tiếng lại mở điện thoại xem một lần. Hôm nào giá tăng thì thấy nhẹ người, nhưng chỉ cần giảm một chút là tâm trạng xuống hẳn”, anh thừa nhận.
Điều đáng nói là cảm giác bất an ấy không xuất phát từ nhu cầu tiền bạc trước mắt. Anh Nam không cần bán vàng gấp, cũng chưa gặp áp lực tài chính nào. “Nó là nỗi sợ mơ hồ. Sợ mình mua sai thời điểm, sợ người khác mua rẻ hơn mình, sợ vài tháng nữa nhìn lại mới biết mình đã quá vội vàng”.
Theo quan sát của nhiều chuyên gia, đây là trạng thái tâm lý phổ biến trong các giai đoạn giá tài sản tăng nóng. Khi giá tăng đủ nhanh, câu chuyện không còn nằm ở giá trị nội tại, mà chuyển sang cuộc đua kỳ vọng. Người mua không chỉ mua vàng, mà mua cả niềm tin rằng mình đang đưa ra một quyết định đúng đắn hơn người khác.
Thực tế, vàng từ lâu được xem là tài sản phòng thủ, giúp bảo toàn giá trị trong bối cảnh lạm phát và bất ổn kinh tế. Nhưng khi được kỳ vọng như một công cụ sinh lời nhanh, áp lực tâm lý đối với người nắm giữ cũng tăng lên tương ứng. Giá càng cao, rủi ro mua sai thời điểm càng lớn, và nỗi lo cũng theo đó mà phình to.
Lịch sử thị trường cho thấy, vàng không phải lúc nào cũng đi theo một chiều. Giai đoạn 2009–2011 từng chứng kiến một “cơn sốt vàng” với mức tăng hơn 150%. Giá vàng trong nước tăng từ khoảng 19 triệu đồng/lượng lên gần 50 triệu đồng/lượng chỉ trong ba năm. Thế nhưng sau đó, kim loại quý này bước vào chu kỳ điều chỉnh kéo dài. Đến năm 2014, giá vàng giảm về vùng 35 triệu đồng/lượng và gần như đi ngang suốt nhiều năm.
Những người mua ở đỉnh phải chờ đợi rất lâu để hòa vốn. Trong khoảng thời gian ấy, cảm giác “tiền bốc hơi trên giấy” trở thành gánh nặng tâm lý không nhỏ.
Ngoài yếu tố giá, một rủi ro khác ít được nói đến là tính thanh khoản trong tình huống khẩn cấp. Trên lý thuyết, vàng rất dễ bán. Nhưng trong thực tế, khi cần tiền gấp vì biến cố gia đình hay sức khỏe, người nắm giữ vàng hiếm khi có quyền chờ “giá đẹp”. Chênh lệch mua – bán có thể khiến họ chịu thiệt đáng kể, ngay cả khi giá vàng vẫn đang ở vùng cao.
Mặt khác, có những người tích trữ vàng vật chất nhiều năm, coi đó là khoản tích sản dài hạn cho tuổi già. Nhưng khi vàng liên tục nhảy giá nỗi lo của họ lại nhích lên, sợ trộm cắp, sợ cháy nhà hay chỉ một sơ suất nhỏ thì coi như mất trắng. Có những người thừa nhận, đi làm hay đi chơi nhưng suy nghĩ luôn hướng về… két sắt ở nhà.
CẤT VÀNG Ở ĐÂU CHO AN TÂM
Khi lượng vàng tích lũy ngày càng lớn, câu hỏi “giữ ở đâu cho an toàn” trở thành bài toán thực tế mà nhiều gia đình phải đối mặt. Với số vàng ít, việc cất giữ tại nhà có thể chưa tạo áp lực lớn. Nhưng khi giá trị tài sản tăng lên hàng tỷ đồng, nỗi lo cũng theo đó mà lớn dần.
Theo tìm hiểu của phóng viên, hiện nay có hai hình thức phổ biến để bảo quản vàng vật chất ngoài việc tự cất giữ tại nhà: gửi giữ hộ tại ngân hàng và thuê két sắt ngân hàng. Mỗi hình thức có ưu – nhược điểm riêng, phù hợp với những nhu cầu khác nhau.
Với dịch vụ giữ hộ vàng, khách hàng mang vàng đến ngân hàng và ký hợp đồng để ngân hàng lưu giữ trong kho quỹ chuyên dụng. Phí được tính theo thời gian, thường là theo tháng, và không phát sinh lãi trên số vàng gửi. Đổi lại, tài sản được đặt trong hệ thống bảo mật cao, giảm đáng kể rủi ro vật lý so với việc cất tại nhà.
Hình thức thứ hai là thuê két sắt ngân hàng. Khách hàng có một két riêng trong khu vực kho an toàn và tự quản lý tài sản của mình. Cách này mang lại cảm giác chủ động hơn, nhưng đòi hỏi người thuê phải tuân thủ quy trình tiếp cận nghiêm ngặt.
Hình thức này phù hợp với những người có lượng vàng lớn, ít sử dụng đến, đặc biệt là người trung niên hoặc lớn tuổi. Tuy nhiên, không có giải pháp nào là tuyệt đối an toàn. Điều quan trọng là người gửi phải hiểu rõ mình đang gửi gì, gửi ở đâu và với mục tiêu gì.
MUA VÀNG BAO NHIÊU LÀ HỢP LÝ?
Xa hơn câu chuyện cất giữ, vấn đề cốt lõi vẫn nằm ở cách phân bổ tài sản. Theo phần lớn các chuyên gia, một trong những sai lầm phổ biến nhất là dồn quá nhiều tiền vào vàng. Vàng là tài sản phòng thủ, không phải công cụ làm giàu nhanh. Tỷ trọng hợp lý thường chỉ nên chiếm khoảng 10–20% tổng tài sản, tùy khẩu vị rủi ro.
Trích lời của một nhà hoạch định tài chính cá nhân, người tích trữ vàng không nên sử dụng nguồn tiền cần cho chi tiêu ngắn hạn. “Nếu bạn mua vàng bằng tiền có thể cần dùng trong một đến hai năm tới, thì áp lực tâm lý sẽ rất lớn. Chỉ cần giá điều chỉnh mạnh, bạn sẽ đứng trước lựa chọn khó khăn: bán lỗ hay tiếp tục chịu đựng,” ông phân tích.
Một nguyên tắc khác được ông nhấn mạnh là luôn đặt kịch bản xấu nhất. Trước khi mua vàng, hãy tự hỏi: nếu giá giảm 30%, mình có còn giữ được sự bình tĩnh không? Nếu câu trả lời là không, thì có thể tỷ trọng vàng đang vượt quá khả năng chịu đựng của bản thân.
Bên cạnh vàng, chuyên gia cho rằng nhà đầu tư cá nhân nên đa dạng hóa danh mục, kết hợp các kênh khác như tiền gửi, trái phiếu, chứng chỉ quỹ hoặc cổ phiếu phù hợp với mức độ rủi ro. “Sự an tâm không đến từ việc nắm giữ một loại tài sản duy nhất, mà đến từ sự cân bằng”.
Cuối cùng, vị này nhấn mạnh, kỷ luật tài chính luôn quan trọng hơn mọi dự báo thị trường. Giá vàng có thể tiếp tục lập đỉnh, nhưng cũng có thể điều chỉnh bất cứ lúc nào. Trong bối cảnh đó, thứ đáng giữ không chỉ là vàng, mà là sự tỉnh táo và khả năng kiểm soát cảm xúc trước tiền bạc.
“Tiền bạc suy cho cùng chỉ là công cụ. Nếu nó khiến bạn mất ngủ, thì dù giá trị có tăng lên, cái giá phải trả cũng không hề rẻ”, chuyên gia kết luận.
Chia sẻ với độc giả, ông Lê Anh Tuấn, Tổng Giám đốc Dragon Capital Việt Nam cho biết bản thân vẫn giữ vững quan điểm thận trọng vốn có đối với kênh đầu tư này. Ông chia sẻ thẳng thắn rằng bản thân không coi vàng là một kênh tăng trưởng tốt và có hiệu suất tối ưu khi đầu tư dài hạn, một quan điểm mà ông đã duy trì trong nhiều năm qua.
Nhìn lại diễn biến giá vàng trong một chu kỳ đủ dài cho thấy xu hướng biến động không đồng nhất, gắn với từng giai đoạn của bối cảnh kinh tế - tài chính trong và ngoài nước. Giai đoạn trước khủng hoảng tài chính toàn cầu, giá vàng trong nước duy trì ở mặt bằng thấp.
Khi khủng hoảng tài chính bùng phát, giá vàng tăng mạnh cùng với làn sóng tìm kiếm tài sản trú ẩn an toàn. Tuy nhiên, sau giai đoạn tăng nóng, thị trường vàng bước vào thời kỳ điều chỉnh và đi ngang kéo dài trong nhiều năm, phản ánh sự ổn định tương đối của kinh tế vĩ mô toàn cầu.
Từ diễn biến này, chuyên gia từ Dragon Capital cho rằng, cần đặt giá vàng trong mối tương quan với hiệu suất đầu tư dài hạn. Nếu tính theo tiền đồng từ năm 2008 đến nay, vàng mang lại mức tăng trưởng bình quân khoảng 11% mỗi năm, ngay cả khi đã bao gồm giai đoạn tăng rất mạnh trong thời gian gần đây.
Trong khi đó, với cùng khoảng thời gian, nếu đầu tư vào thị trường chứng khoán, chỉ tính theo chỉ số thị trường, mức sinh lời có thể đạt khoảng 16 - 17% mỗi năm, chưa kể hiệu quả cao hơn nếu đầu tư thông qua các quỹ hoặc chiến lược quản lý chuyên nghiệp. So sánh này cho thấy, dù vàng nổi bật trong một đến hai năm gần đây, xét trên chu kỳ dài, chứng khoán vẫn thể hiện lợi thế rõ rệt hơn về hiệu suất.
Từ góc độ cá nhân, ông Tuấn chia sẻ rằng, trước đây ông nhìn vàng nhiều hơn như một tài sản tích trữ mang tính thói quen, mua để cất giữ trong nhà hơn là một kênh đầu tư tạo dòng tiền.
Việc nắm giữ vàng không mang lại lãi suất, trong khi lưu trữ số lượng lớn cũng tiềm ẩn những rủi ro nhất định. Vì vậy, trong chiến lược phân bổ tài sản, theo ông Tuấn, vàng không giữ vai trò là kênh đầu tư chủ đạo, song vẫn được duy trì ở một tỷ trọng nhất định với mục đích dự phòng.
Tuy nhiên, cũng theo chuyên gia từ Dragon Capital, trong bối cảnh mới, quan điểm này có thể cần được điều chỉnh ở mức độ phù hợp. Nếu thị trường vàng trong thời gian tới được phát triển theo hướng minh bạch hơn, có thanh khoản tốt hơn, đồng thời được Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước hỗ trợ thông qua các cơ chế giao dịch hiện đại hoặc sản phẩm mới, thì vàng có thể trở thành một kênh đáng để theo dõi.
Khi đó, việc đưa vàng vào danh mục tài sản với một tỷ trọng hợp lý có thể là lựa chọn nhằm đa dạng hóa và cân bằng rủi ro, thay vì thay thế các kênh đầu tư chủ đạo.
