Theo các nhà thầu, ngay sau khi khởi công các dự án thành phần, nhà thầu phải đối mặt với tình trạng nhiều loại vật liệu chính tăng giá quá mạnh. Cụ thể, cuối tháng 2/2022 xảy ra xung đột quân sự Nga - Ukraine, giá dầu thô trên thị trường thế giới tăng cao, kéo theo giá nhiên liệu diesel và các sản phẩm có nguồn gốc từ dầu mỏ (nhựa đường, nhựa thấm bám,…) tăng phi mã.
Đây là nhiên, vật liệu đầu vào chiếm tỷ trọng lớn ảnh hưởng tới giá tất cả các loại vật tư, vật liệu khác khi giá cước vận chuyển tăng từ 70 - 150% kể từ cuối năm 2021.
Hiện, giá đất đắp tăng khoảng 30 - 50%, cá biệt có gói thầu tăng 154%; cát vàng tăng khoảng 15 - 40%, cá biệt có gói thầu tăng 187%; giá nhựa đường tăng khoảng 35 - 50%; giá sản xuất bê tông nhựa tăng khoảng 20 - 55%; giá cấp phối đá dăm loại 1 tăng khoảng 30 - 45%, đặc biệt có gói thầu tăng 129%.
Giá nhiên liệu dầu diesel tăng phi mã 138 - 163%; giá thép tăng 40 - 50%, một số thời điểm tăng đến 70%; giá xi măng tăng khoảng 20 - 35%, cá biệt có gói thầu tăng 47%.
Đứng trước biến động quá lớn này, từ quý III/2022, các nhà thầu đã có rất nhiều văn bản báo cáo cơ quan chức năng báo cáo thực trạng biến động giá các loại vật liệu chính và đề xuất giải pháp tháo gỡ.
Nếu tính theo nguồn chỉ số giá các địa phương, đối với các gói thầu xây lắp thuộc dự án thành phần đầu tư công cao tốc Bắc - Nam, hệ số bù giá bình quân các gói thầu kể từ thời điểm khởi công đến quý II/2022 khoảng 1,0018 - 1,08. Con số này tương ứng tăng từ 1,8 - 8% bao gồm toàn bộ 7 yếu tố điều chỉnh theo công thức điều chỉnh giá của hợp đồng.
Sự bất cập này được xác nhận bằng văn bản của một số địa phương như: Bình Thuận, Đồng Nai.
Do đó, đối với các gói thầu xây lắp thuộc dự án thành phần cao tốc Bắc – Nam phía Đông giai đoạn 2017-2020 theo hình thức đầu tư công, xác định thời gian hoàn thành dự án theo hợp đồng không còn nhiều, Hiệp hội các nhà thầu thi công dự án cao tốc Bắc - Nam kiến nghị các cấp có thẩm quyền xem xét, áp dụng quy định theo điều 27 Nghị định 10/2021/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý chi phí đầu tư xây dựng.
Bộ Giao thông Vận tải thuê tư vấn căn cứ thực tế biến động giá vật liệu chủ yếu (theo 5 nhóm chỉ số biến động vật liệu trong công thức điều chỉnh giá trong suốt thời gian thực hiện hợp đồng xây dựng giá tại chân công trình và chỉ số giá riêng cho các gói thầu làm cơ sở tính toán điều chỉnh giá cho nhà thầu. Bổ sung vật liệu đất đắp nền đường vào công thức điều chỉnh giá hợp đồng.
Đồng thời, áp dụng các quy định liên quan tại Bộ Luật Dân sự 2015 về việc thực hiện hợp đồng khi hoàn cảnh thay đổi và các hậu quả của bất khả kháng của hợp đồng xây dựng. Từ cho phép nhà thầu lập tiến độ cho khối lượng còn lại trình Bộ Giao thông Vận tải xem xét, chấp thuận.
Hiệp hội nhà thầu cũng đề xuất đối với các mỏ đất đắp sau khi được Cấp có thẩm quyền cấp Giấy phép khai thác, đề nghị xem xét ban hành cơ chế đặc thù trong việc thực hiện các thủ tục thu hồi đất, bồi thường GPMB, chuyển đổi mục đích sử dụng đất…. Điều này, nhằm rút ngắn thời gian hoàn thiện thủ tục thuê đất và giao đất để sớm đưa vào khai thác.
