Sau hơn 30 năm phát triển, ngành bảo hiểm nhân thọ tại Việt Nam đang chứng kiến một bước chuyển lớn về nhận thức của người dân. Tuy nhiên, khoảng cách giữa “hiểu đúng” và “hành động thực tế” vẫn còn rất lớn.
89% NGƯỜI DÂN COI BẢO HIỂM NHÂN THỌ LÀ THIẾT YẾU
Đây là kết quả đáng chú ý trong Báo cáo Nghiên cứu dư luận xã hội và Chính sách tiếp cận cộng đồng trong bảo hiểm nhân thọ vừa được Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam công bố.
Khảo sát do Công ty nghiên cứu thị trường IFM Research thực hiện độc lập trong năm 2025, trên 1.265 người trưởng thành từ 22 tuổi trở lên có thu nhập tối thiểu 20 triệu đồng/tháng tại cả khu vực thành thị và nông thôn trên toàn quốc.
Cơ cấu mẫu được cân bằng tương đối giữa nam và nữ, đồng thời chia đều giữa nhóm đã tham gia và chưa tham gia bảo hiểm nhằm đảm bảo tính khách quan của dữ liệu.
Kết quả khảo sát cho thấy tới 89% người được hỏi đánh giá bảo hiểm nhân thọ là “thiết yếu” trong cuộc sống. Tỷ lệ này lên tới 91% ở nhóm đang hoặc từng sở hữu hợp đồng, trong khi ngay cả nhóm chưa từng tham gia cũng ghi nhận mức đồng thuận cao tới 86%.
Đáng chú ý, 58% người tham gia cho biết họ có hiểu biết khá tốt về bảo hiểm nhân thọ - tỷ lệ tương đối đồng đều ở nhiều nhóm tuổi từ người trẻ đến trung niên.
Tuy nhiên, phía sau nhận thức tích cực đó lại là một nghịch lý lớn về hành vi tài chính. Theo IFM Research, phần lớn người Việt vẫn mang nặng tâm lý “phòng vệ” trong quản lý tài chính cá nhân.
Thay vì xem bảo hiểm nhân thọ là công cụ chủ động để quản trị rủi ro, nhiều người chỉ coi đây là lớp bảo vệ bổ sung. Khi gặp biến cố bất ngờ, giải pháp đầu tiên họ nghĩ tới vẫn là các phương án truyền thống.
Cụ thể, 67% người được hỏi cho biết sẽ ưu tiên rút tiền tiết kiệm khi gặp rủi ro tài chính. Khoảng 53% lựa chọn cắt giảm chi tiêu hàng ngày, còn 39% tìm cách xoay xở hoặc kiếm thêm thu nhập.
Chính tư duy này tạo ra khoảng cách đáng kể giữa nhận thức và hành động thực tế trên thị trường bảo hiểm nhân thọ.
Khảo sát cho thấy người dân tham gia bảo hiểm chủ yếu vì những nhu cầu rất cơ bản. Có 57% muốn bảo vệ trước rủi ro bệnh tật, tai nạn hoặc tử vong; 45% muốn ổn định tài chính cho gia đình, trong khi yếu tố đầu tư sinh lời gần như không phải ưu tiên lớn.
Khi quyết định ký hợp đồng, người mua thường cân nhắc kỹ 6 yếu tố cốt lõi gồm mức phí phù hợp, uy tín doanh nghiệp, sản phẩm đúng nhu cầu, mức chi trả hợp lý, quyền lợi minh bạch và quy trình bồi thường nhanh chóng.
Dù vậy, áp lực tài chính vẫn là rào cản lớn nhất.
Với mức phí trung bình khoảng 1,8 triệu đồng/tháng, tương đương khoảng 22 triệu đồng/năm, bảo hiểm nhân thọ vẫn là khoản chi đáng cân nhắc đối với nhiều gia đình, đặc biệt trong bối cảnh thu nhập biến động và người dân chưa thực sự hiểu đầy đủ giá trị dài hạn của hợp đồng.
NGƯỜI DÂN QUAN TÂM ĐIỀU GÌ TRƯỚC KHI KÝ HỢP ĐỒNG?
Một trong những phát hiện đáng chú ý nhất của báo cáo là sự tác động rất rõ của yếu tố vòng đời tới hành vi tài chính và cách lập kế hoạch của người dân.
Nhóm dưới 30 tuổi chủ yếu tập trung cho các mục tiêu ngắn và trung hạn như mua sắm tài sản lớn, ổn định chi tiêu cá nhân hoặc hỗ trợ cha mẹ. Rào cản lớn nhất khiến nhóm này chưa tham gia bảo hiểm là thiếu sự tư vấn phù hợp.
Trong khi đó, nhóm từ 30-40 tuổi - giai đoạn lập gia đình và có con nhỏ - lại quan tâm nhiều hơn tới tích lũy dài hạn cho tương lai con cái. Đây cũng là nhóm chủ động lập kế hoạch tài chính sớm nhất, rà soát thường xuyên nhất và đặc biệt quan tâm đến phạm vi bảo vệ cũng như năng lực tài chính của doanh nghiệp bảo hiểm.
Với nhóm trên 41 tuổi, xu hướng chuyển dịch rõ nét sang ưu tiên an toàn tài chính cho gia đình và tích lũy quỹ hưu trí.
Không chỉ khác biệt theo độ tuổi, hành vi tài chính còn có sự phân hóa mạnh theo khu vực địa lý.
Người dân tại các thành phố lớn có xu hướng lập kế hoạch tài chính bài bản hơn hẳn các khu vực khác. Trong đó, người dân miền Nam thường bắt đầu hoạch định tài chính từ sớm và thiên về các mục tiêu dài hạn, phản ánh tư duy tích lũy rõ nét.
Ngược lại, người dân thành phố miền Bắc có xu hướng thực dụng hơn khi ưu tiên kế hoạch ngắn hạn và kiểm soát chặt dòng tiền hằng ngày. Trong khi đó, khu vực nông thôn miền Trung ghi nhận tỷ lệ chưa từng xây dựng kế hoạch tài chính ở mức cao nhất.
Dù có tới 83% người tham gia khảo sát cho biết đã có kế hoạch tài chính cá nhân, IFM Research đánh giá mức độ “thành thục” trong quản trị tài chính dài hạn của người Việt nhìn chung vẫn còn thấp.
Phần lớn người dân chỉ bắt đầu chú ý tới việc lập ngân sách sau đại dịch COVID-19 và rất ít người duy trì thói quen rà soát định kỳ.
THỊ TRƯỜNG BẢO HIỂM VẪN CÒN DƯ ĐỊA KHỔNG LỒ
Dù còn nhiều rào cản, khảo sát cho thấy nền tảng phát triển của thị trường bảo hiểm nhân thọ tại Việt Nam vẫn rất lớn.
Đáng chú ý, trong nhóm chưa từng sở hữu bảo hiểm, có tới 80% cho biết họ dự định tham gia trong vòng 12 tháng tới.
Theo IFM Research, thị trường đang dần chuyển từ việc mua bảo hiểm theo cảm tính sang lựa chọn dựa trên nhu cầu thực tế và sự cân nhắc kỹ lưỡng hơn.
Xu hướng này buộc các doanh nghiệp bảo hiểm phải thay đổi mạnh mẽ, từ đơn giản hóa hợp đồng, minh bạch thông tin cho tới nâng cao chất lượng tư vấn và giáo dục tài chính cộng đồng.
Trong bối cảnh rủi ro sức khỏe và tai nạn ngày càng gia tăng, bảo hiểm nhân thọ được kỳ vọng không chỉ là một sản phẩm tài chính, mà trở thành công cụ giúp người dân chủ động bảo vệ thu nhập và tương lai gia đình.
Theo số liệu của Bộ Y tế, mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 1,1 triệu ca điều trị do tai nạn thương tích và hơn 30.000 trường hợp tử vong.
Khi người dân hiểu đúng và tiếp cận đúng, bảo hiểm nhân thọ có thể vượt ra khỏi vai trò của một hợp đồng tài chính đơn thuần để trở thành “văn hóa chuẩn bị trước” trong đời sống hiện đại.
