Khối ngoại nhắm vào "mỏ vàng" bán lẻ sân bay Việt Nam

Việc Sojitz chi hơn 1.000 tỷ đồng để trở thành cổ đông lớn thứ hai của Taseco Airs cho thấy dòng vốn ngoại đang đi sâu vào một thị trường ngách nhưng có dư địa tăng trưởng theo đà mở rộng của hạ tầng hàng không: bán lẻ, ẩm thực, phòng chờ và các dịch vụ phi hàng không tại sân bay.

SOJITZ MUA MỘT MẮT XÍCH TRONG CHUỖI GIÁ TRỊ

Gần 14,93 triệu cổ phiếu AST, tương đương 27,64% vốn Taseco Airs, được chuyển nhượng qua giao dịch thỏa thuận với tổng giá trị hơn 1.053 tỷ đồng. Bên nhận chuyển nhượng là Sojitz Corporation, tập đoàn thương mại tổng hợp Nhật Bản; bên bán là hai quỹ ngoại PENM IV Germany và STIC Pan-Asia. Với thương vụ này, Sojitz trở thành cổ đông lớn thứ hai của Taseco Airs, sau Taseco Group đang sở hữu 51% vốn.

Điểm đáng chú ý không nằm ở việc một nhà đầu tư nước ngoài thay thế hai quỹ ngoại, mà ở “lai lịch” của bên mua. Sojitz đang trực tiếp tham gia vận hành sân bay tại Palau, Nhật Bản và chuẩn bị phát triển, vận hành sân bay quốc tế mới tại Tashkent, Uzbekistan. Tập đoàn đồng thời sở hữu 22,22% JALUX - doanh nghiệp bán lẻ và dịch vụ sân bay Nhật Bản đang là đối tác của Taseco Airs trong mảng hàng miễn thuế.

Sojitz không phải nhà đầu tư mới với ngành hàng không. Tập đoàn có lịch sử từ hoạt động phân phối máy bay Boeing tại Nhật Bản, sau đó mở rộng sang cho thuê máy bay, dịch vụ hàng không, quản lý sân bay và các hoạt động thương mại trong sân bay. Hiện khối Hàng không và Hạ tầng giao thông của Sojitz bao gồm quản lý sân bay, khai thác mặt bằng, bán lẻ, phục vụ mặt đất, hàng hóa và suất ăn.

Tại Palau, Sojitz cùng Japan Airport Terminal, JOIN và Chính phủ Palau thành lập doanh nghiệp vận hành sân bay quốc tế. Liên doanh tiếp quản việc quản lý nhà ga từ tháng 4/2019, sau đó cải tạo, mở rộng và đưa nhà ga mới vào khai thác năm 2022. Trong dự án này, mục tiêu không chỉ là vận hành hạ tầng mà còn cải thiện khu thương mại và tăng doanh thu thông qua thu hút hãng bay, hành khách và các hoạt động thương mại tại sân bay.

Tháng 7/2026, Sojitz tiếp tục cùng Vision Invest của Saudi Arabia và Incheon International Airport Corporation của Hàn Quốc ký hợp đồng nhượng quyền 35 năm để phát triển và vận hành sân bay quốc tế mới tại Tashkent. Dự án có tổng vốn dự kiến trên 2,5 tỷ USD, công suất thiết kế tới 20 triệu hành khách mỗi năm và dự kiến khai thác từ năm 2030. Trong liên danh, Sojitz đảm nhận việc thu hút hãng hàng không và khai thác các hoạt động liên quan như nhượng quyền thương mại trong sân bay và phục vụ mặt đất.

Chính Sojitz cho biết đang tìm cách tăng doanh thu sân bay bằng việc kết hợp các công ty trong tập đoàn ở những lĩnh vực như mặt đất, hàng hóa, bán lẻ và suất ăn. Vì vậy, khoản đầu tư vào Taseco Airs có một điểm giao khá rõ với chiến lược này: Taseco Airs chính là doanh nghiệp đang khai thác nhiều “điểm kiếm tiền” phía sau mỗi lượt hành khách qua nhà ga.

Một mắt xích đáng chú ý là JALUX. Sojitz hiện sở hữu 22,22% JALUX, trong khi JALUX vận hành 83 cửa hàng tại 24 sân bay Nhật Bản và có các hoạt động về bán lẻ, miễn thuế, thực phẩm và dịch vụ sân bay.

Tại Việt Nam, JALUX cùng Taseco Airs vận hành JALUX Taseco Duty Free. Liên doanh này được thành lập từ năm 2015 và bắt đầu khai thác các cửa hàng miễn thuế tại nhà ga T2 Nội Bài từ năm 2016.

Đây là chi tiết khiến thương vụ AST khác với một khoản đầu tư tài chính đơn thuần: Sojitz đã có một “cầu nối” sẵn trong hệ thống Taseco Airs trước khi trực tiếp sở hữu cổ phần.

MỘT THỊ TRƯỜNG NGÁCH ĐANG MỞ RỘNG THEO TỪNG NHÀ GA

Taseco Airs không phải hãng hàng không mà là doanh nghiệp kiếm tiền từ phần dịch vụ nằm bên trong và xung quanh hành trình của hành khách.

Cuối năm 2025, doanh nghiệp có 138 điểm kinh doanh và 1.820 nhân viên. Nội Bài vẫn là thị trường lớn nhất, đóng góp 43,2% doanh thu, tiếp đến là Tân Sơn Nhất 20,5% và Đà Nẵng 18,8%. Phần còn lại đến từ Phú Quốc, Cam Ranh, Phú Bài và khách sạn À La Carte Đà Nẵng.

Cấu trúc doanh thu cho thấy quy mô của thị trường bán lẻ sân bay rộng hơn nhiều so với khái niệm “cửa hàng miễn thuế”.

Năm 2025, hệ thống bách hóa lưu niệm với 61 cửa hàng Lucky Retail và Kadoo mang về khoảng 470 tỷ đồng, chiếm 27,3% doanh thu. Nhà hàng và thức ăn nhanh với 54 điểm đạt khoảng 390 tỷ đồng. Hàng miễn thuế đạt 386 tỷ đồng dù mới có 8 cửa hàng tại Nội Bài, Đà Nẵng, Tân Sơn Nhất và Phú Quốc.

Đáng chú ý nhất là tốc độ tăng của phòng chờ thương gia. Sau khi mở thêm bốn phòng chờ trong năm 2025, trong đó ba phòng tại Tân Sơn Nhất, doanh thu mảng này tăng từ 60,4 tỷ đồng lên khoảng 210 tỷ đồng. Các phòng chờ mang thương hiệu của Vietcombank, Nam Á Bank và Techcombank, phục vụ nhóm khách hàng ưu tiên của các ngân hàng.

Ngoài ra, Taseco Airs còn có quảng cáo tại sân bay, đón tiễn, xe VIP, SIM điện thoại, thông tin du lịch, đóng gói hành lý và khách sạn. Riêng khách sạn À La Carte Đà Nẵng mang về 70,7 tỷ đồng, trong khi quảng cáo sân bay đạt 46,7 tỷ đồng trong năm 2025.

Như vậy, giá trị của Taseco Airs nằm ở khả năng khai thác chi tiêu trên mỗi lượt hành khách, thay vì phụ thuộc trực tiếp vào doanh thu bán vé máy bay. Khi các nhà ga mới được đưa vào khai thác, mỗi không gian thương mại, nhà hàng, phòng chờ, biển quảng cáo hay cửa hàng miễn thuế đều trở thành một điểm có thể tạo doanh thu.

Đây cũng là lý do sự mở rộng của hạ tầng hàng không có thể tạo ra một lớp cơ hội kinh doanh riêng phía sau đường băng. Taseco Airs đã đưa thêm 19 điểm kinh doanh tại nhà ga T3 Tân Sơn Nhất trong đầu năm 2025, gồm cửa hàng bán lẻ, fastfood, nhà hàng, phòng chờ và điểm đóng gói.

Với doanh thu năm 2025 vượt 1.700 tỷ đồng và lợi nhuận sau thuế khoảng 250 tỷ đồng, Taseco Airs đang bước ra khỏi giai đoạn phục hồi sau đại dịch để trở thành một doanh nghiệp đáng chú ý trong nhóm dịch vụ phi hàng không tại sân bay.

Điều này diễn ra trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục mở rộng năng lực khai thác hàng không, với các nhà ga mới và những dự án sân bay lớn đang hình thành. Khi không gian khai thác thương mại tại các sân bay tăng lên, cuộc cạnh tranh sẽ không chỉ diễn ra giữa các hãng hàng không mà còn giữa những doanh nghiệp muốn giành quyền tiếp cận dòng khách có nhu cầu chi tiêu cao.

Với Sojitz, khoản đầu tư 27,64% vào Taseco Airs vì thế tạo ra một điểm nối khá đặc biệt: kinh nghiệm vận hành sân bay ở nước ngoài, năng lực bán lẻ - miễn thuế thông qua JALUX và mạng lưới kinh doanh lâu năm tại Việt Nam cùng hội tụ trong một doanh nghiệp đang sở hữu hàng trăm điểm bán tại các nhà ga lớn.

Sojitz từng mô tả chiến lược của mình là phát triển các “Katamari” - những cụm kinh doanh mà nhiều hoạt động có thể bổ trợ và tạo giá trị cho nhau.

Taseco Airs có thể chưa phải một “Katamari” theo nghĩa Sojitz dùng cho toàn tập đoàn. Nhưng xét riêng trên trục hàng không - sân bay - bán lẻ - miễn thuế, thương vụ mới đã đưa một tập đoàn có kinh nghiệm ở cả hai đầu của chuỗi vào sâu hơn một bước trong thị trường bán lẻ sân bay Việt Nam.