Phục hồi sau phẫu thuật là quá trình cơ thể dần lành lại sau một ca mổ và từng bước lấy lại các chức năng bình thường. Dù nhiều bệnh nhân hồi phục thuận lợi, giai đoạn này vẫn tiềm ẩn một số rủi ro phổ biến như nhiễm trùng, chảy máu hoặc vết thương chậm lành.
Nguy cơ gặp biến chứng có thể cao hơn ở những người lớn tuổi, có bệnh nền hoặc phải trải qua các ca phẫu thuật phức tạp. Khi biến chứng xảy ra, bệnh nhân thường phải nằm viện lâu hơn, thậm chí có thể phải nhập viện trở lại sau khi đã xuất viện.
Để hạn chế những rủi ro này, y học hiện đại ngày càng chú trọng đến các phương pháp chăm sóc có hệ thống và dựa trên bằng chứng khoa học, điển hình là ERAS (phục hồi tăng cường sau phẫu thuật). Đây là mô hình chăm sóc đa phương thức trong suốt giai đoạn quanh phẫu thuật, được xây dựng nhằm giúp bệnh nhân hồi phục sớm hơn sau các ca mổ lớn.
Trong đó, những biện pháp tưởng chừng rất đơn giản như cho bệnh nhân vận động sớm sau phẫu thuật lại có thể mang đến hiệu quả đáng kể. Việc đi lại sớm không chỉ giúp cơ thể phục hồi nhanh hơn mà còn góp phần giảm biến chứng, giảm nguy cơ tái nhập viện và rút ngắn thời gian nằm viện.
Một nghiên cứu mới công bố trên Journal of the American College of Surgeons thậm chí còn cho thấy rằng chỉ riêng việc đi bộ nhiều hơn sau phẫu thuật cũng có thể ảnh hưởng rõ rệt đến quá trình hồi phục và giúp bệnh nhân sớm được trở về nhà hơn.
ĐI BỘ NHIỀU, HỒI PHỤC NHANH
Trong nghiên cứu này, các nhà khoa học đã phân tích dữ liệu từ chương trình All of Us Research Program với sự tham gia của 1.965 người trưởng thành trải qua phẫu thuật nội trú.
Kết quả cho thấy một mối liên hệ rất rõ ràng rằng những bệnh nhân đi được nhiều bước hơn mỗi ngày sau phẫu thuật thường có quá trình hồi phục tốt hơn đáng kể. Điều này được ghi nhận ở nhiều nhóm bệnh nhân khác nhau cũng như ở nhiều loại phẫu thuật khác nhau.
Sau khi đã tính đến các yếu tố như tuổi tác, giới tính và mức độ rủi ro của ca mổ, nhóm nghiên cứu nhận thấy cứ mỗi 1.000 bước đi tăng thêm mỗi ngày sau phẫu thuật sẽ đi kèm với việc giảm 18% nguy cơ biến chứng, giảm 16% nguy cơ tái nhập viện và rút ngắn khoảng 6% thời gian nằm viện.
Các nhà nghiên cứu cũng so sánh số bước đi với những chỉ số hồi phục quen thuộc khác như biến thiên nhịp tim hay mức độ khỏe mạnh do chính bệnh nhân tự đánh giá.
Tuy nhiên, các chỉ số này lại không cho thấy khả năng dự đoán tốt về việc bệnh nhân có hồi phục nhanh hay không, có gặp biến chứng hay phải nhập viện lại hay không. Trong khi đó, số bước đi lại cho thấy mối liên hệ rõ ràng hơn nhiều với kết quả hồi phục.
Từ trước đến nay, các bác sĩ vẫn luôn khuyến khích bệnh nhân vận động sau phẫu thuật nhưng họ chưa có cách thật sự chính xác để biết bệnh nhân đã vận động bao nhiêu.
Kết quả nghiên cứu mới cho thấy các thiết bị đeo thông minh có thể cung cấp dữ liệu khách quan về mức độ vận động của bệnh nhân và giúp theo dõi quá trình hồi phục theo thời gian thực một cách đáng tin cậy hơn.
Tuy nhiên, phát hiện này cũng đặt ra một câu hỏi quan trọng là liệu bệnh nhân hồi phục tốt hơn vì họ đi bộ nhiều hơn, hay họ đi bộ nhiều hơn đơn giản vì họ đã cảm thấy khỏe hơn?
Theo các nhà nghiên cứu, có lẽ cả hai yếu tố này đều đúng. Dù vậy, mức độ liên hệ mạnh mẽ giữa vận động và kết quả hồi phục cho thấy hoạt động thể chất không chỉ phản ánh tình trạng sức khỏe mà còn có thể đóng vai trò chủ động trong quá trình hồi phục.
Đây là một câu hỏi quan trọng. Nghiên cứu của chúng tôi cho thấy mối liên hệ mạnh mẽ giữa số bước đi sau phẫu thuật cao hơn và kết quả phẫu thuật tốt hơn, bao gồm thời gian nằm viện ngắn hơn, ít biến chứng hơn và nguy cơ tái nhập viện thấp hơn. Tuy nhiên, vì đây là một nghiên cứu quan sát, chúng tôi không thể khẳng định chắc chắn rằng việc đi bộ nhiều hơn trực tiếp gây ra những kết quả tốt hơn đó", Timothy Pawlik, tác giả cấp cao của nghiên cứu và là giáo sư kiêm chủ nhiệm Khoa Phẫu thuật tại The Ohio State University Wexner Medical Center cho biết.
Ông cũng cho biết nhóm nghiên cứu đặc biệt chú ý đến khả năng quan hệ nhân quả ngược, tức là biến chứng có thể xảy ra trước khiến bệnh nhân yếu hơn và đi lại ít hơn sau đó.
Để hạn chế khả năng này, nhóm chỉ sử dụng dữ liệu từ thiết bị đeo được ghi nhận trước khi xảy ra biến chứng hoặc tái nhập viện đầu tiên, thay vì tính cả dữ liệu sau khi sự cố đã xuất hiện.
Theo Pawlik, số bước đi có thể mang hai ý nghĩa cùng lúc. Một mặt, nó phản ánh quá trình hồi phục, bệnh nhân khỏe hơn thường sẽ vận động nhiều hơn. Mặt khác, vận động sớm cũng có thể trực tiếp hỗ trợ hồi phục bằng cách duy trì chức năng phổi, hạn chế suy giảm thể trạng, giảm nguy cơ hình thành cục máu đông và hỗ trợ cơ thể phục hồi tốt hơn về mặt sinh lý.
Ông nhấn mạnh rằng số bước đi không nên được xem như một con số kỳ diệu, mà đúng hơn là một tín hiệu theo thời gian thực giúp bác sĩ đánh giá liệu bệnh nhân có đang hồi phục đúng như mong đợi hay không.
Trong tương lai, các nghiên cứu tiến cứu hoặc thử nghiệm lâm sàng có thể sẽ được thực hiện để xác định rõ hơn liệu việc tăng số bước đi có trực tiếp cải thiện kết quả điều trị hay không.
Bên cạnh đó, các nhà nghiên cứu cũng cho rằng việc số bước đi giảm đột ngột có thể trở thành một dấu hiệu cảnh báo sớm để bác sĩ can thiệp kịp thời. Theo Pawlik, sự sụt giảm này nên được xem là một tín hiệu cần chú ý chứ không phải một chẩn đoán cụ thể. Nó có thể khiến đội ngũ điều trị phải tìm hiểu xem vì sao bệnh nhân lại vận động ít đi.
Đôi khi nguyên nhân chỉ là mệt mỏi hoặc đau sau phẫu thuật. Nhưng trong nhiều trường hợp khác, sự suy giảm kéo dài có thể là dấu hiệu của các vấn đề nghiêm trọng hơn như kiểm soát đau chưa tốt, mất nước, buồn nôn, khó thở, nhiễm trùng, thiếu máu, biến chứng vết mổ hoặc tác dụng phụ của thuốc.
Khi đó, điều cần thiết nhất là thực hiện một cuộc kiểm tra lâm sàng phù hợp. Việc này có thể bao gồm gọi điện theo dõi, khám từ xa, đánh giá triệu chứng, điều chỉnh thuốc, hỗ trợ vật lý trị liệu, hỗ trợ hô hấp, bổ sung dinh dưỡng hoặc yêu cầu bệnh nhân quay lại bệnh viện nếu xuất hiện các dấu hiệu đáng lo ngại.
Được biết, kết quả của nghiên cứu lần này cũng phù hợp với những dữ liệu được trình bày tại ACS Clinical Congress năm 2023. Theo đó, những người đi hơn 7.500 bước mỗi ngày trước khi phẫu thuật có nguy cơ gặp biến chứng hậu phẫu thấp hơn tới 51%.
Kết hợp lại, các nghiên cứu ngày càng cho thấy khả năng vận động đóng vai trò rất quan trọng cả trước lẫn sau phẫu thuật. Do đó, việc duy trì đi lại thường xuyên có thể là một yếu tố then chốt giúp bệnh nhân hồi phục tốt hơn.
MỨC ĐỘ CÓ THỂ KHÁC Ở MỖI BỆNH NHÂN
Một trong những ưu điểm lớn nhất của việc theo dõi số bước đi là tính đơn giản và dễ áp dụng trong thực tế. So với nhiều chỉ số sinh lý phức tạp khác, số bước đi là dữ liệu mà cả bệnh nhân lẫn bác sĩ đều có thể dễ dàng hiểu và theo dõi hàng ngày.
Theo các nhà nghiên cứu, việc đưa mục tiêu số bước vào kế hoạch chăm sóc sau phẫu thuật có thể hỗ trợ đáng kể cho quá trình điều trị. Dữ liệu này không chỉ giúp bác sĩ đánh giá tiến triển hồi phục mà còn hỗ trợ đưa ra các quyết định quan trọng, chẳng hạn như thời điểm bệnh nhân đủ điều kiện xuất viện hoặc liệu họ có cần thêm hỗ trợ tại nhà hay không.
Theo giáo sư Timothy Pawlik, bệnh nhân nên bắt đầu vận động ngay khi điều đó được xem là an toàn về mặt y khoa và phù hợp với hướng dẫn của đội ngũ phẫu thuật.
Với nhiều ca mổ, việc vận động có thể bắt đầu ngay từ ngày đầu tiên sau phẫu thuật trong bệnh viện, dù chỉ là ngồi dậy, đứng lên hoặc đi bộ quãng ngắn với sự hỗ trợ. Mục tiêu quan trọng là tăng dần mức vận động từng bước thay vì cố gắng tăng quá nhanh.
Pawlik cũng lưu ý rằng nghiên cứu này chỉ theo dõi sự thay đổi số bước đi trong suốt giai đoạn hậu phẫu nên chưa thể xác định chính xác thời điểm nào việc vận động bắt đầu tạo ra lợi ích rõ rệt.
Tuy nhiên, nguyên tắc chung trong thực hành lâm sàng vẫn là vận động sớm, an toàn và tăng dần đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình phục hồi sau phẫu thuật.
Ông cho rằng các thiết bị đeo thông minh có thể giúp bác sĩ đưa ra hướng dẫn cụ thể hơn thay vì chỉ đưa lời khuyên chung chung như “hãy cố gắng đi bộ nhiều hơn”. Nhờ dữ liệu theo dõi liên tục, bác sĩ có thể biết liệu bệnh nhân có đang dần quay trở lại mức hoạt động bình thường trước phẫu thuật hay không.
Dù những kết quả nghiên cứu này rất hứa hẹn, các chuyên gia nhấn mạnh rằng mục tiêu vận động luôn cần được cá nhân hóa. Tình trạng sức khỏe tổng thể, loại phẫu thuật và các bệnh lý sẵn có đều ảnh hưởng đến mức độ hoạt động phù hợp với từng người.
Một bệnh nhân trẻ khỏe trải qua ca phẫu thuật ít rủi ro rõ ràng không thể có cùng mục tiêu vận động với một người lớn tuổi có nhiều bệnh nền vừa trải qua phẫu thuật lớn ở bụng hoặc lồng ngực.
Vì vậy, thay vì áp dụng một con số cố định cho tất cả mọi người như 10.000 bước mỗi ngày, điều quan trọng hơn là theo dõi tốc độ mà mỗi bệnh nhân quay trở lại mức vận động bình thường của chính họ trước phẫu thuật.
Đây là cách nhóm nghiên cứu thực hiện phân tích dữ liệu. Thay vì chỉ nhìn vào một ngưỡng số bước tuyệt đối, họ sử dụng mức vận động trước phẫu thuật của từng bệnh nhân làm mốc tham chiếu để đánh giá sự hồi phục sau mổ. Điều này đặc biệt quan trọng vì mục tiêu phù hợp với người này có thể hoàn toàn khác với người khác.
Ví dụ, một người vốn quen đi khoảng 8.000 bước mỗi ngày sẽ có mục tiêu hồi phục rất khác so với người chỉ đi khoảng 2.000 bước mỗi ngày trước phẫu thuật. Trong nhiều trường hợp, dấu hiệu đáng lo ngại không phải là con số tuyệt đối thấp hay cao, mà là việc mức vận động của bệnh nhân giảm kéo dài so với bình thường và không cải thiện theo thời gian.
Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng chưa xác định được chính xác ngưỡng số bước mà tại đó lợi ích bắt đầu giảm dần. Có thể việc tăng số bước không mang lại lợi ích vô hạn, ở một số trường hợp, vận động quá mức thậm chí còn không phù hợp tùy vào loại phẫu thuật mà bệnh nhân đã trải qua.
Thông điệp quan trọng nhất của nghiên cứu không phải là mọi bệnh nhân đều phải đi bộ càng nhiều càng tốt, mà là dữ liệu từ các thiết bị đeo có thể giúp bác sĩ xây dựng những mục tiêu vận động an toàn, phù hợp với từng cá nhân và được điều chỉnh theo mức độ rủi ro của mỗi người.
Nghiên cứu này tiếp tục bổ sung thêm bằng chứng cho thấy vận động đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình hồi phục sau phẫu thuật. Bằng cách biến số bước đi thành một mục tiêu cụ thể và có thể đo lường, công nghệ thiết bị đeo có thể góp phần thay đổi cách theo dõi và cải thiện quá trình hồi phục của bệnh nhân trong tương lai.
