Việc Việt Nam tiếp tục không xuất hiện trong danh sách theo dõi nâng hạng (Watch List) của MSCI tại kỳ rà soát phân loại thị trường năm 2026 không tạo ra quá nhiều bất ngờ đối với giới phân tích.
Dù vậy, kết quả này vẫn phần nào khiến thị trường hụt hẫng bởi đây được xem là cột mốc quan trọng trên hành trình đưa chứng khoán Việt Nam bước từ nhóm cận biên lên thị trường mới nổi.
NHỮNG MẮT XÍCH CÒN THIẾU TRÊN HÀNH TRÌNH NÂNG HẠNG
Rạng sáng 24/6 (giờ Việt Nam), MSCI công bố Báo cáo Rà soát Phân loại Thị trường Thường niên 2026. Trong báo cáo dài sáu trang, Việt Nam hoàn toàn không được nhắc tên.
Điều này đồng nghĩa thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn chưa được đưa vào Watch List – bước đệm gần như bắt buộc trước khi một thị trường được xem xét nâng hạng.
Nếu chỉ nhìn vào kết quả này, không ít nhà đầu tư có thể cho rằng Việt Nam vẫn còn ở rất xa mục tiêu nâng hạng. Tuy nhiên, khi đi sâu vào hệ thống đánh giá của MSCI, bức tranh lại mang màu sắc khác.
Điều Việt Nam còn thiếu không nằm ở toàn bộ cấu trúc thị trường, mà tập trung ở một số "nút thắt" có ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng giải ngân của nhà đầu tư tổ chức quốc tế.
Bằng chứng là chỉ vài ngày trước đó, trong Báo cáo Đánh giá Khả năng Tiếp cận Thị trường Toàn cầu 2026, MSCI vẫn ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực của Việt Nam.
Tổ chức này đánh giá cao việc Việt Nam tiếp tục thúc đẩy chương trình cải cách thị trường vốn, triển khai mô hình global broker, chuẩn bị đưa cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP) vào vận hành, mở rộng công bố thông tin bằng tiếng Anh và nghiên cứu các giải pháp nới lỏng giới hạn sở hữu nước ngoài ở một số lĩnh vực.
Đó đều là những bước tiến đáng kể nếu so với chính Việt Nam vài năm trước.
Không chỉ vậy, khi đặt Việt Nam cạnh các thị trường mới nổi trong khu vực ASEAN, khoảng cách thực tế cũng không quá lớn như nhiều người vẫn hình dung.
Nguồn: BSC Research
Theo phân tích của BSC Research, trong bộ 18 tiêu chí của MSCI, Việt Nam đã đáp ứng khá nhiều yêu cầu cốt lõi. Ở nhóm điều kiện gia nhập thị trường, tiêu chí liên quan đến yêu cầu đối với nhà đầu tư nước ngoài được MSCI chấm ở mức cao nhất "++", tương đương Thái Lan, Malaysia, Indonesia hay Philippines.
Ở nhóm quản lý dòng vốn, Việt Nam cũng đạt mức "++" đối với tiêu chí hạn chế luồng vốn, cho thấy thị trường không gặp rào cản lớn về kiểm soát dòng tiền quốc tế.
Trong khi đó, nhiều tiêu chí vận hành khác như quy trình mở tài khoản, khung pháp lý, hệ thống lưu ký, đăng ký chứng khoán, khả năng chuyển nhượng tài sản hay mức độ ổn định của khuôn khổ thể chế đều được MSCI đánh giá ở mức "không có vấn đề lớn".
Nói cách khác, Việt Nam không phải một thị trường còn quá sơ khai. Xét trên nhiều phương diện, thị trường đã mang dáng dấp của một thị trường mới nổi.
Tuy nhiên, điều khiến MSCI chưa sẵn sàng "gật đầu" lại nằm ở đúng những tiêu chí có ảnh hưởng lớn nhất tới quyết định đầu tư của các quỹ toàn cầu.
Điểm nghẽn đầu tiên là giới hạn sở hữu nước ngoài.
Trong nhiều năm qua, đây luôn là vấn đề được các quỹ đầu tư quốc tế nhắc đến nhiều nhất khi làm việc với cơ quan quản lý cũng như doanh nghiệp niêm yết. Không ít cổ phiếu đầu ngành đã kín room ngoại từ rất lâu, khiến các quỹ không thể mua thêm dù vẫn đánh giá cao triển vọng tăng trưởng.
Quan trọng hơn, nhiều ngành nghề kinh doanh có điều kiện vẫn áp dụng tỷ lệ sở hữu nước ngoài từ 0-75%, khiến khả năng tiếp cận của nhà đầu tư bị giới hạn ngay từ đầu.
Đối với các quỹ đầu tư quy mô hàng tỷ USD, việc doanh nghiệp có chất lượng tốt chưa đủ. Điều họ quan tâm là liệu mình có thể mua đủ tỷ trọng mong muốn hay không. Nếu room ngoại đã kín hoặc tỷ lệ sở hữu bị giới hạn, dòng vốn rất khó giải ngân quy mô lớn.
Đó là lý do MSCI tiếp tục giữ nguyên đánh giá "cần cải thiện" đối với cả ba tiêu chí gồm giới hạn sở hữu nước ngoài, room ngoại còn lại và quyền bình đẳng của nhà đầu tư nước ngoài.
Điểm nghẽn thứ hai nằm ở thị trường ngoại hối.
Đối với các nhà đầu tư quốc tế, việc đầu tư vào một thị trường không chỉ đơn thuần là mua cổ phiếu. Họ còn phải cân nhắc khả năng chuyển đổi ngoại tệ, phòng ngừa rủi ro tỷ giá cũng như tốc độ rút vốn khi cần thiết.
So với Malaysia hay Thái Lan, mức độ tự do hóa thị trường ngoại hối của Việt Nam vẫn còn khoảng cách nhất định. Đây cũng là tiêu chí mà MSCI tiếp tục đánh giá ở mức cần cải thiện.
Điểm nghẽn thứ ba liên quan đến minh bạch thông tin.
Dù MSCI đã ghi nhận nỗ lực mở rộng công bố thông tin bằng tiếng Anh của nhiều doanh nghiệp, tổ chức này vẫn lưu ý về chất lượng công bố thông tin cũng như tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) tại một số doanh nghiệp niêm yết.
Free-float thấp đồng nghĩa lượng cổ phiếu thực sự lưu hành trên thị trường không nhiều, khiến khả năng giải ngân của các quỹ lớn bị hạn chế, đồng thời ảnh hưởng đến tính minh bạch của quá trình hình thành giá.
Điểm nghẽn cuối cùng là hạ tầng hậu giao dịch, đặc biệt là cơ chế thanh toán bù trừ trung tâm (CCP), hoạt động cho vay chứng khoán và bán khống.
Đây đều là những công cụ đã trở thành tiêu chuẩn tại hầu hết các thị trường mới nổi, giúp các quỹ đầu tư tối ưu hóa quản trị rủi ro, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn cũng như triển khai các chiến lược giao dịch hiện đại.
Việt Nam đang từng bước hoàn thiện các mắt xích này, song trên quan điểm của MSCI, quá trình cải cách vẫn cần thêm thời gian để chứng minh hiệu quả vận hành trong thực tế.
Theo đánh giá của KBSV, Việt Nam không nhất thiết phải đáp ứng đủ toàn bộ 18 tiêu chí mới được nâng hạng. Thực tế, nhiều thị trường mới nổi hiện nay vẫn còn từ 3-4 tiêu chí cần cải thiện, thậm chí Ấn Độ còn có tới 7 tiêu chí, Trung Quốc A-Share có 6 tiêu chí hay Brazil và Saudi Arabia cùng có 5 tiêu chí chưa hoàn thiện.
Vấn đề của Việt Nam nằm ở chỗ những tiêu chí còn thiếu lại đều là các tiêu chí mang tính nền tảng đối với dòng vốn ngoại.
KBSV cho rằng kể từ tháng 6/2025 đến nay, bộ tiêu chí của Việt Nam gần như không thay đổi, đặc biệt ở các nội dung trọng yếu như CCP, room ngoại và tự do hóa ngoại hối. Chính việc thiếu sự cải thiện rõ rệt này khiến MSCI chưa có đủ cơ sở để đưa Việt Nam vào Watch List trong năm nay.
TỪ CẢI CÁCH TRÊN GIẤY ĐẾN NIỀM TIN CỦA DÒNG VỐN
Theo ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc Khối Ngân hàng Đầu tư Công ty Chứng khoán An Bình (ABS), việc Việt Nam chưa được đưa vào danh sách theo dõi năm nay hoàn toàn không gây bất ngờ.
Ông cho rằng những năm gần đây, MSCI ngày càng thận trọng hơn trong quá trình nâng hạng. Nguyên nhân là sau khi một số thị trường được nâng hạng nhưng nhanh chóng đối mặt với nguy cơ bị hạ hạng trở lại, tổ chức này có xu hướng đánh giá khắt khe hơn để hạn chế những quyết định thiếu bền vững.
"Giải pháp thì có, nhưng cần quyết liệt hơn và rõ ràng hơn. Cần có những kiến trúc sư quy hoạch thực sự hiểu rõ bản chất và cách thức đánh giá của các tổ chức chỉ số", ông Minh nhận định.
Nhìn từ góc độ khác, ông Đinh Quang Hinh, Trưởng Bộ phận Kinh tế vĩ mô và Chiến lược thị trường của VNDirect, cho rằng nhiều nhà đầu tư đang có xu hướng so sánh trực tiếp MSCI với FTSE Russell, trong khi cách tiếp cận của hai tổ chức này hoàn toàn khác nhau.
Theo ông Hinh, FTSE Russell tập trung nhiều hơn vào quy mô thị trường, thanh khoản và khả năng giao dịch của cổ phiếu. Trong khi đó, MSCI đánh giá sâu hơn rất nhiều về khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài, từ cơ chế thanh toán, chuyển tiền, ngoại hối, giới hạn sở hữu cho tới tính minh bạch và sự ổn định của hệ thống pháp lý.
Chính vì vậy, việc Việt Nam đã được FTSE Russell xác nhận lộ trình nâng hạng từ tháng 9/2026 không đồng nghĩa MSCI sẽ đưa ra quyết định tương tự trong cùng một thời điểm.
Theo ông Hinh, hiện Việt Nam mới đáp ứng khoảng 10 trong tổng số 18 tiêu chí của MSCI. Để hoàn thành mục tiêu nâng hạng trước năm 2030, các cơ quan quản lý sẽ cần tiếp tục thúc đẩy những cải cách sâu hơn, đặc biệt là hoàn thiện cơ chế CCP, mở rộng khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài cũng như tháo gỡ các rào cản liên quan đến room ngoại.
Từ góc độ thị trường, việc tiếp tục lỡ hẹn với Watch List có thể khiến một bộ phận nhà đầu tư ngắn hạn chốt lời tại những cổ phiếu từng tăng mạnh nhờ kỳ vọng nâng hạng. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, tác động này nhiều khả năng chỉ mang tính ngắn hạn.
Những cải cách lớn của thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn đang được thúc đẩy với tốc độ nhanh hơn trong hai năm gần đây. Điều thị trường cần lúc này không phải là thêm những kế hoạch cải cách mới, mà là thời gian để các cải cách đó đi vào vận hành, chứng minh hiệu quả và tạo dựng niềm tin đối với cộng đồng đầu tư quốc tế.
Có thể nói, hành trình nâng hạng của chứng khoán Việt Nam đang bước sang một giai đoạn khác. Nếu trước đây, thách thức lớn nhất là xây dựng khuôn khổ pháp lý và hoàn thiện hạ tầng thị trường, thì hiện nay thách thức nằm ở việc biến những thay đổi trên văn bản thành những cải thiện có thể đo lường được trong thực tế.
Chính vì vậy, việc chưa được MSCI đưa vào Watch List năm 2026 có thể xem là một khoảng lặng cần thiết hơn là một bước lùi. Khoảng lặng ấy cho thấy cánh cửa nâng hạng vẫn đang rộng mở, nhưng chìa khóa để bước qua không còn nằm ở những cam kết cải cách, mà ở năng lực thực thi, tính ổn định của chính sách và trải nghiệm thực tế của dòng vốn quốc tế khi tham gia vào thị trường chứng khoán Việt Nam.
