Dù tiếp tục ghi nhận nhiều bước tiến trong cải cách thị trường vốn, Việt Nam vẫn chưa có thêm bất kỳ cải thiện nào trong hệ thống đánh giá khả năng tiếp cận thị trường của MSCI.
Điều này cho thấy khoảng cách giữa nỗ lực cải cách và việc chuyển hóa thành những thay đổi thực chất trong mắt nhà đầu tư quốc tế vẫn còn khá lớn.
"BẢNG ĐIỂM" VẪN ĐỨNG YÊN
Rạng sáng 19/6 (giờ Việt Nam), Morgan Stanley Capital International (MSCI) công bố Báo cáo Đánh giá Khả năng Tiếp cận Thị trường Toàn cầu (Global Market Accessibility Review) năm 2026.
Dù đánh giá tích cực những nỗ lực cải cách của Việt Nam trong 12 tháng qua, MSCI vẫn giữ nguyên toàn bộ 18 tiêu chí đánh giá khả năng tiếp cận thị trường. Trong đó, có tới 8 tiêu chí tiếp tục ở mức "-" (cần cải thiện), đồng nghĩa Việt Nam chưa ghi nhận thêm bất kỳ "điểm cộng" nào so với kỳ đánh giá trước.
Theo MSCI, Việt Nam đã triển khai một số cải cách đáng chú ý nhằm nâng cao khả năng tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài. Nổi bật là việc đưa vào vận hành mô hình giao dịch thông qua nhà môi giới toàn cầu (global broker), cho phép nhà đầu tư quốc tế tham gia thị trường mà không cần trực tiếp mở tài khoản trong nước.
Song song với đó, Việt Nam đã chính thức thành lập công ty đối tác bù trừ trung tâm (CCP), dự kiến vận hành từ đầu năm 2027. Đây được xem là một trong những cấu phần quan trọng để hoàn thiện hạ tầng thị trường theo tiêu chuẩn quốc tế.
MSCI cũng ghi nhận tiến triển trong lộ trình công bố thông tin bằng tiếng Anh cũng như những thay đổi liên quan đến giới hạn sở hữu nước ngoài. Theo đó, các doanh nghiệp không còn được tự ý đặt tỷ lệ sở hữu nước ngoài thấp hơn mức trần pháp lý.
Đồng thời, doanh nghiệp đại chúng phải công bố tỷ lệ sở hữu nước ngoài tối đa trước tháng 9/2026 và cơ quan quản lý đang xem xét khả năng nới lỏng giới hạn tại một số lĩnh vực.
Tuy nhiên, tổ chức này nhấn mạnh sẽ tiếp tục theo dõi quá trình triển khai thực tế của các cải cách trước khi đưa ra đánh giá tích cực hơn trong những kỳ rà soát tiếp theo.
Theo MSCI, đây cũng là thực trạng chung tại nhiều thị trường trên thế giới. Việc ban hành chính sách mới chỉ là bước khởi đầu, trong khi điều quan trọng hơn là các cải cách phải được vận hành ổn định, minh bạch và tạo ra sự thay đổi có thể đo lường được đối với nhà đầu tư tổ chức quốc tế.
Nói cách khác, khoảng cách giữa cam kết cải cách và hiệu quả thực thi vẫn là yếu tố quyết định việc một thị trường có được nâng hạng hay không.
NHỮNG NÚT THẮT NÀO VẪN ĐANG GIỮ CHÂN VIỆT NAM?
Dù ghi nhận các bước tiến về mặt kỹ thuật, MSCI cho rằng nhiều rào cản quan trọng đối với nhà đầu tư nước ngoài vẫn chưa được tháo gỡ.
Trước hết là vấn đề giới hạn sở hữu nước ngoài. Theo MSCI, nhiều doanh nghiệp hoạt động trong các ngành nghề có điều kiện hoặc lĩnh vực nhạy cảm vẫn áp dụng tỷ lệ sở hữu nước ngoài từ 0% đến 75%, ảnh hưởng tới hơn 10% quy mô thị trường cổ phiếu Việt Nam.
Bên cạnh đó, bài toán "room ngoại" vẫn chưa được giải quyết triệt để. MSCI cho biết hơn 1% tỷ trọng trong rổ chỉ số MSCI Vietnam IMI hiện chịu tác động bởi tình trạng hết hoặc hạn chế room ngoại, khiến khả năng tiếp cận của các quỹ đầu tư quốc tế tiếp tục bị thu hẹp.
Vấn đề thứ hai là room ngoại. Theo MSCI, thị trường cổ phiếu Việt Nam vẫn chịu tác động đáng kể bởi tình trạng cạn room ngoại. Hơn 1% chỉ số MSCI Vietnam IMI bị ảnh hưởng do tỷ lệ room ngoại còn lại ở mức thấp.
Một điểm nghẽn khác nằm ở quyền tiếp cận thông tin. MSCI đánh giá nhà đầu tư nước ngoài hiện vẫn chưa thực sự được đối xử bình đẳng khi nhiều doanh nghiệp chưa công bố đầy đủ thông tin bằng tiếng Anh hoặc chất lượng công bố còn chưa đồng đều.
Dù Bộ Tài chính đã ban hành lộ trình yêu cầu doanh nghiệp niêm yết công bố thông tin bằng tiếng Anh từ đầu năm 2025 và hoàn tất vào năm 2028, MSCI cho biết quá trình triển khai vẫn cần thêm thời gian để chứng minh hiệu quả thực tế.
Về thị trường ngoại hối, MSCI đánh giá Việt Nam chưa có thị trường tiền tệ ở nước ngoài, đồng thời vẫn tồn tại các ràng buộc trên thị trường tiền tệ trong nước. Chẳng hạn, các giao dịch ngoại hối phải gắn với giao dịch chứng khoán.
Ở tiêu chí đăng ký nhà đầu tư và mở tài khoản , MSCI cho biết nhà đầu tư nước ngoài vẫn bắt buộc phải đăng ký và việc mở tài khoản cần có sự chấp thuận của Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC).
Ngoài ra, MSCI cũng lưu ý không phải tất cả quy định thị trường tại Việt Nam đều có bản tiếng Anh. Dòng thông tin trên thị trường chứng khoán cũng chưa phải lúc nào được công bố bằng tiếng Anh và đôi khi chưa đủ chi tiết.
Về dòng thông tin, MSCI nhắc lại việc Bộ Tài chính đã đưa ra lộ trình yêu cầu doanh nghiệp đại chúng công bố thông tin bằng tiếng Anh từ tháng 9/2024. Lộ trình này bắt đầu từ ngày 1/1/2025 và kết thúc vào ngày 1/1/2028. MSCI cho biết sẽ tiếp tục theo dõi quá trình triển khai thay đổi này.
Tổ chức này cũng lưu ý rằng Việt Nam là thị trường có tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng thấp. Một số doanh nghiệp có tỷ lệ free-float thấp từng bị loại khỏi chỉ số do lo ngại liên quan đến khả năng đầu tư, tính minh bạch và quá trình hình thành giá.
Ở tiêu chí thanh toán và bù trừ, MSCI cho biết Việt Nam hiện chưa có cơ chế thấu chi. Dù đã triển khai giải pháp không yêu cầu ký quỹ trước trong ngắn hạn, một khuôn khổ dài hạn không yêu cầu ký quỹ trước vẫn được kỳ vọng sẽ ra đời cùng với việc triển khai đầy đủ mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP), hiện được đặt mục tiêu vào năm 2027.
Cuối cùng, về khả năng chuyển nhượng, MSCI ghi nhận sau các thay đổi về quy định, nhiều loại giao dịch ngoài sàn và chuyển nhượng hiện vật hơn đã có thể được thực hiện mà không cần xin chấp thuận trước từ cơ quan quản lý. Điều này dẫn tới khối lượng giao dịch dạng này tăng đáng kể trong những năm gần đây. Tuy nhiên, VSDC thường vẫn cần vài ngày để rà soát hồ sơ trước khi các giao dịch này được thực hiện.
Nhìn chung, báo cáo năm nay cho thấy MSCI đánh giá cao quyết tâm cải cách của Việt Nam, nhưng các thay đổi mới chủ yếu vẫn đang trong quá trình triển khai. Điều đó đồng nghĩa thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ cần thêm thời gian để chứng minh hiệu quả thực tế trước khi các cải cách này được phản ánh vào hệ thống chấm điểm của MSCI.
