Việc cơ quan thuế tiếp tục đề xuất duy trì cơ chế yêu cầu ngân hàng cung cấp thông tin tài khoản của người nộp thuế đang thu hút sự quan tâm lớn từ cộng đồng doanh nghiệp, hộ kinh doanh và các cá nhân có hoạt động kinh doanh trên môi trường số. Trong bối cảnh thương mại điện tử, kinh tế số và các hình thức tạo thu nhập trực tuyến phát triển nhanh chóng, yêu cầu tăng cường kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế và các tổ chức tín dụng được xem là một bước đi nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Tuy nhiên, cùng với đó là những băn khoăn về quyền riêng tư, phạm vi sử dụng dữ liệu và trách nhiệm của người nộp thuế.
TĂNG CƯỜNG CÔNG CỤ QUẢN LÝ
Cục Thuế cho biết, dự thảo Nghị định quy định chi tiết Luật Quản lý thuế của Bộ Tài chính quy định các ngân hàng thương mại, tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán và tổ chức thẻ quốc tế tiếp tục có trách nhiệm cung cấp thông tin tài khoản của người nộp thuế cho cơ quan thuế. Các dữ liệu được cung cấp bao gồm thông tin định danh chủ tài khoản, số hiệu tài khoản, thời điểm mở và đóng tài khoản. Ngân hàng cũng phải cung cấp số lượng, giá trị và nội dung giao dịch, thông tin bên chuyển - nhận, số dư, thu nhập phát sinh từ tài khoản... Ngoài chủ tài khoản, thông tin về người được ủy quyền, đồng chủ tài khoản, người thụ hưởng và các bên liên quan cũng thuộc phạm vi cung cấp.
Cùng với đó, các tổ chức tín dụng cũng có trách nhiệm phối hợp với cơ quan thuế khi phát hiện các giao dịch có dấu hiệu bất thường theo quy định của pháp luật về phòng, chống rửa tiền.
Dưới góc độ quản lý nhà nước, đây được xem là một công cụ quan trọng nhằm bảo đảm tính minh bạch của các hoạt động kinh doanh trong bối cảnh nền kinh tế số đang phát triển mạnh mẽ. Thực tế cho thấy, ngày càng nhiều hoạt động tạo thu nhập diễn ra trên không gian mạng như bán hàng online, livestream thương mại, tiếp thị liên kết (affiliate marketing), cung cấp dịch vụ số xuyên biên giới hay sáng tạo nội dung trên các nền tảng trực tuyến.
Không giống mô hình kinh doanh truyền thống vốn có hóa đơn, chứng từ và địa điểm kinh doanh rõ ràng, nhiều giao dịch trên môi trường số được thực hiện hoàn toàn qua tài khoản ngân hàng hoặc ví điện tử. Điều này khiến cơ quan quản lý gặp không ít khó khăn trong việc xác định doanh thu thực tế và nghĩa vụ thuế phát sinh.
Theo các chuyên gia tài chính - thuế, việc kết nối dữ liệu với hệ thống ngân hàng không nhằm theo dõi mọi giao dịch của người dân mà hướng đến việc xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý rủi ro, hỗ trợ đối chiếu thông tin kê khai thuế trong những trường hợp cần thiết. Đây cũng là xu hướng đang được nhiều quốc gia áp dụng nhằm ứng phó với tình trạng thất thu thuế trong nền kinh tế số.
Ở góc độ doanh nghiệp, bà Phạm Thị Ngọc, Phó Giám đốc Công ty TNHH Xuất nhập khẩu thương mại Hải Hà cho rằng việc tăng cường chia sẻ dữ liệu giữa ngân hàng và cơ quan thuế là điều dễ hiểu khi hoạt động kinh doanh ngày càng số hóa. “Những doanh nghiệp hoạt động minh bạch, thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế sẽ không bị ảnh hưởng nhiều. Ngược lại, cơ chế này có thể góp phần tạo ra môi trường cạnh tranh công bằng hơn khi hạn chế tình trạng một số cá nhân hoặc đơn vị có doanh thu lớn nhưng chưa thực hiện kê khai đầy đủ”, bà Ngocj nhận định.
Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp hay cá nhân kinh doanh nào cũng hoàn toàn yên tâm trước đề xuất mở rộng phạm vi dữ liệu mà các tổ chức tín dụng phải cung cấp cho cơ quan thuế. Ông Lê Minh Đức, Giám đốc một doanh nghiệp về hóa chất tại Phú Diễn, Hà Nội cho rằng việc tăng cường phối hợp giữa ngân hàng và cơ quan thuế là cần thiết nhằm chống thất thu ngân sách và bảo đảm cạnh tranh công bằng trên thị trường. Tuy nhiên, ông bày tỏ quan ngại về phạm vi thông tin được thu thập và cơ chế bảo vệ dữ liệu sau khi được chia sẻ.
“Theo quy định này, dữ liệu cung cấp không chỉ bao gồm thông tin định danh mà còn có thể liên quan đến số dư tài khoản, nội dung giao dịch và các bên liên quan. Đây đều là những thông tin có tính nhạy cảm cao đối với cá nhân và doanh nghiệp. Điều cộng đồng doanh nghiệp quan tâm không phải là việc cơ quan thuế có quyền tiếp cận thông tin hay không, mà là dữ liệu đó sẽ được quản lý, lưu trữ và sử dụng như thế nào để bảo đảm an toàn tuyệt đối”, ông Đức chia sẻ.
QUYỀN RIÊNG TƯ TRƯỚC YÊU CẦU MINH BẠCH THUẾ
Việc mở rộng phạm vi dữ liệu tài chính được cung cấp cho cơ quan thuế đã đặt ra nhiều câu hỏi liên quan đến quyền bảo mật thông tin cá nhân và cơ chế bảo vệ dữ liệu. Nhiều hộ kinh doanh và cá nhân hoạt động trên nền tảng số lo ngại rằng việc cơ quan thuế tiếp cận dữ liệu tài khoản ngân hàng có thể dẫn đến hiểu nhầm giữa doanh thu kinh doanh và các khoản tiền mang tính cá nhân như vay mượn, hỗ trợ từ người thân, chuyển tiền nội bộ hoặc các giao dịch dân sự khác.
Theo các chuyên gia pháp lý, điều cần làm rõ là không phải mọi khoản tiền đi vào tài khoản đều mặc nhiên được xem là thu nhập chịu thuế. Để xác định nghĩa vụ thuế, cơ quan quản lý vẫn phải căn cứ vào bản chất giao dịch, hồ sơ chứng từ liên quan và quy định pháp luật hiện hành.
Bà Trần Thu Hà, chủ một cửa hàng mỹ phẩm kinh doanh trên nhiều nền tảng trực tuyến cho biết, phần lớn người bán hàng online hiện nay đều sử dụng tài khoản cá nhân cho cả mục đích sinh hoạt và kinh doanh. “Một tài khoản có thể vừa nhận tiền bán hàng, tiền hoàn trả khoản vay hoặc các giao dịch cá nhân khác. Vì vậy, người kinh doanh rất mong cơ quan quản lý có hướng dẫn cụ thể để tránh việc hiểu sai bản chất dòng tiền”, bà Hà chia sẻ.
Các chuyên gia thuế cũng cho rằng trong bối cảnh dữ liệu ngày càng được số hóa, trách nhiệm của người nộp thuế không chỉ dừng lại ở việc kê khai đầy đủ doanh thu mà còn cần chủ động lưu giữ chứng từ, hóa đơn, hợp đồng, sao kê và các tài liệu chứng minh nguồn gốc dòng tiền.
Đối với người bán hàng online, người làm tiếp thị liên kết, KOL, KOC hay nhà sáng tạo nội dung số, việc tách biệt tài khoản kinh doanh và tài khoản cá nhân được xem là giải pháp quan trọng giúp minh bạch hóa hoạt động tài chính, đồng thời giảm thiểu rủi ro phát sinh khi cơ quan chức năng thực hiện đối chiếu dữ liệu.
Từ góc độ quản lý, việc kết nối dữ liệu ngân hàng với cơ quan thuế có thể giúp nâng cao hiệu quả chống thất thu ngân sách, đặc biệt trong lĩnh vực thương mại điện tử và kinh doanh số. Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả, các chuyên gia cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế bảo mật thông tin, xác định rõ phạm vi khai thác dữ liệu, quy trình sử dụng thông tin và trách nhiệm bảo vệ dữ liệu của các cơ quan liên quan.
Nhìn nhận thực tế, mục tiêu của chính sách không phải là tăng gánh nặng cho người nộp thuế mà hướng tới xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng và phù hợp với xu hướng phát triển của nền kinh tế số. Trong quá trình đó, quyền được bảo vệ thông tin cá nhân và nghĩa vụ thực hiện đầy đủ trách nhiệm thuế cần được bảo đảm song hành để tạo sự đồng thuận từ cộng đồng doanh nghiệp và người dân.