Cụ thể, tại dự án thuỷ điện Đăk Re có công suất 60MW do Công ty CP Thủy điện Thiên Tân làm chủ đầu tư (thuộc xã Hiếu huyện Kon Plông tỉnh Kon Tum và một phần dự án xây dựng nhà máy thuộc tỉnh Quảng Ngãi), diện tích sử dụng đất là hơn 192,1ha, tiến độ thực hiện dự án từ năm 2007 – 2021.
Theo kết quả thanh tra cho thấy, giấy chứng nhận đầu tư năm 2008, dự án có công suất 30MW, tiến độ thực hiện từ năm 2007 – 2010 nhưng sau đó lại được điều chỉnh tiến độ 4 lần với tổng thời gian là 10 năm. Đến ngày 1/4/2020, UBND tỉnh Kon Tum ra quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư, tiến độ dự án được kéo dài từ 2007 – 2021, diện tích sử dụng đất là hơn 192,1ha (Kon Tum hơn 171,6ha, Quảng Ngãi hơn 20,5ha) tăng hơn 17,1ha.
Tuy nhiên, đến nay, đã thực hiện 12 năm trôi qua, dự án vẫn dở dang nhưng Sở Kế hoạch và Đầu tư không theo dõi, buông lỏng quản lý, giám sát đầu tư đối với dự án. Mặt khác, dự án được triển khai thi công từ năm 2016 khi chưa đủ điều kiện khởi công là hành vi chiếm đất vi phạm Luật đất đai năm 2013 và Luật xây dựng năm 2014.
Tại thời điểm thanh tra, dự án chậm tiến độ, đủ điều kiện thu hồi tiền ký quỹ nhưng cơ quan chức năng không thu hồi tiền ký quỹ là thiếu trách nhiệm, không thực hiện quy định của UBND tỉnh Kon Tum. Cũng theo Thanh tra Chính phủ, việc UBND tỉnh Kon Tum ban hành quyết định giao đất, cho thuê đất để thực hiện dự án khi chủ đầu tư không thực hiện ký quỹ là vi phạm pháp luật.
Mặt khác, theo giấy chứng nhận đầu tư diện tích sử dụng đất là 175,05ha (Kon Tum 146,19ha, Quảng Ngãi 28,85ha), đến ngày 11/11/2019 UBND tỉnh Kon Tum giao đất, cho thuê đất 171,61ha (tăng 25,41ha so với giấy chứng nhận đầu tư) là việc làm tuỳ tiện, thể hiện sự buông lỏng quản lý về quản lý đất đai; đến ngày 1/4/2019 UBND tỉnh Kon Tum mới điều chỉnh chủ trương đầu tư là có dấu hiệu của việc hợp thức hóa việc cho thuê đất vượt nhu cầu của dự án.
Ngoài ra, khi lập điều chỉnh quy mô chủ đầu tư không lập báo cáo đánh giá tác động môi trường nhưng cơ quan chức năng không có biện pháp xử lý vi phạm. Rồi khi thi công kênh thông hồ chủ đầu tư đã trực tiếp đổ thải tại 2 vị trí thuộc thôn 1 xã Hiếu, huyện Kon Plông không đúng quy định (đổ thải lên đất rừng và nương rẫy của dân).
Không những thế, chủ đầu tư còn có hành vi chiếm dụng đất trái phép để thi công đường dây 22KV từ nhà máy tới đập trên đất rừng chưa chuyển đổi, xây dựng 147 móng trụ khi chưa được thuê đất và cấp phép xây dựng…
Tương tự, tại dự án thuỷ điện Thượng Kon Tum do Công ty CP Thuỷ điện Vĩnh Sơn - Sông Hinh làm chủ đầu tư (thuộc xã Đăk Kôi, huyện Kon Rẫy, xã Đăk Tăng, xã Ngọc Tem và xã Măng Cành huyện Kon Plông) có công suất lắp máy là 240MW, tiến độ thực hiện dự án từ năm 2010 – 2014. Sau đó được điều chỉnh tới 4 lần và dự kiến đến tháng 12/2020 đưa vào hoạt động, diện tích đất dự kiến sử dụng là 801,8ha.
Theo Thanh tra Chính phủ, dự án thuỷ điện Thượng Kon Tum đã thực hiện trong thời gian dài từ năm 2009 đến nay, UBND tỉnh Kon Tum có nhiều văn bản cho phép điều chỉnh thực hiện tăng vốn và quy mô sử dụng đất nhưng tiến độ thực hiện dự án vẫn không đảm bảo theo quy định pháp luật.
Mặt khác, việc UBND tỉnh Kon Tum giao đất, cho thuê đất (đợt 1) diện tích 112,67ha cho Công ty CP Thuỷ điện Vĩnh Sơn - Sông Hinh để xây dựng các hạng mục công trình thuộc dự án thuỷ điện Thượng Kon Tum và quyết định điều chỉnh đầu tư dự án nhưng không yêu cầu chủ đầu tư ký quỹ đảm bảo thực hiện dự án là trái quy định pháp luật.
Bên cạnh đó, UBND tỉnh Kon Tum không yêu cầu chủ đầu tư lập báo cáo đánh giá tác động môi trường khi thay đổi địa điểm thực hiện dự án, tăng diện tích đất đã chiếm dụng trước đó hơn 109ha là trái quy định pháp luật và nghị định Chính phủ; không yêu cầu thu hồi đất đã giao khi hết thời hạn giao đất, không yêu cầu công ty nộp tiền bảo vệ, phát triển đất trồng lúa khi chuyển mục đích đất trồng lúa sang đất phi nông nghiệp, gây thất thu ngân sách nhà nước.
Riêng, đối với diện tích 501,5ha là đất rừng, trên thực tế đã đưa vào sử dụng vào mục đích khác từ năm 2012 đến năm 2016 nhưng UBND tỉnh Kon Tum buông lỏng quản lý, không ban hành quyết định chuyển mục đích đất rừng sang sử dụng vào mục đích khác là vi phạm phạm pháp luật. Hơn nữa, chủ đầu tư chưa được UBND tỉnh cho thuê đất để xây dựng phần ngầm là tuyến đường năng lượng và khu vực vào nhà máy nhưng đã thực hiện triển khai từ năm 2015 là hành vi phạm pháp luật nhưng cơ quan chức năng lại buông lỏng quản lý.
Ngoài ra, cũng theo Thanh tra Chính phủ trong quá trình thực hiện thi công chủ đầu tư đã tự ý đổ hàng triệu m3 đất, đá thải tại 2 vị trí nằm trong diện tích đất đã được cho thuê nhưng không phải bố trí làm bãi thải và một diện tích đất ngoài diện tích đã cho thuê là trái quy định.
Còn đối với dự án thuỷ điện Đăk Psi 6 do Công ty CP thuỷ điện Đăk Psi 6 làm chủ đầu tư (tại huyện Đăk Hà và huyện Đăk Tô) có tổng mức đầu tư hơn 340,4 tỷ đồng, sau đó điều chỉnh lên hơn 396,1 tỷ đồng; diện tích sử dụng khoảng 64ha.
Qua thanh tra, dự án được cấp quyết định chủ trương đầu tư khi báo cáo đánh giá tác động môi trường chưa được phê duyệt; Sở kế hoạch và Đầu tư tỉnh Kon Tum đã tính thiếu tiền ký quỹ với số tiền 306,4 triệu đồng; dự án khởi công khi chưa được giao đất, chưa hoàn thành chi trả bồi thường, giải phóng mặt bằng.
Trong quá trình thi công, chủ đầu tư đã san lấp, đổ đất làm thu hẹp lòng sông Đăk Psi, chủ đầu tư sử dụng 51,7ha trong khi mới được thuê 13,61ha nhưng cơ quan chức năng buông lỏng quản lý, không xử lý hành vi chiếm dụng đất; dự án bị chậm tiến độ.
