Nhìn lại 15 năm gắn bó với Thương Gia, nhà văn, nhà báo Nguyễn Thùy Dương không nhắc nhiều đến những con số phát hành, những giải thưởng hay những dấu mốc hình thức. Điều bà dừng lại lâu nhất, và nói bằng giọng điềm tĩnh nhưng sâu lắng, lại là một giá trị tưởng như rất giản dị: sự tử tế.
Thưa bà, điều gì đã thôi thúc bà và các cộng sự quyết định cho ra đời Tạp chí Thương Gia cách đây 15 năm, trong bối cảnh báo chí về doanh nhân khi ấy không hề thiếu?
Thực ra, nếu nhìn bề ngoài thì đúng là vào thời điểm đó đã có khá nhiều tờ báo, tạp chí viết về doanh nhân, doanh nghiệp, về kinh tế thị trường. Nhưng với chúng tôi, những người đã làm báo kinh tế nhiều năm, gắn bó trực tiếp với đời sống doanh nghiệp, vẫn luôn tồn tại một cảm giác “thiếu” rất rõ ràng.
Cái thiếu ấy không nằm ở số lượng ấn phẩm, mà nằm ở chiều sâu và thái độ tiếp cận. Chúng tôi cảm thấy thiếu một tờ báo thực sự vì doanh nhân, đứng về phía họ một cách chân thành, không thiên kiến, không định kiến. Thiếu một nơi mà doanh nhân không bị nhìn như những con số, những “đối tượng quản lý”, hay những hình mẫu thành công được tô hồng, mà được nhìn như những con người cụ thể, đang vật lộn mỗi ngày với thị trường, với pháp luật, với trách nhiệm xã hội và cả những giới hạn của chính mình.
Điều lớn nhất là chúng tôi đã giữ được sự tử tế...”
Nhà báo Thùy Dương tự sự như một lời tổng kết ngắn gọn nhưng hàm chứa cả một hành trình dài đầy thử thách.
Khoảng hơn 15 năm trước, chúng tôi là một nhóm nhà báo làm báo kinh tế lâu năm. Chúng tôi quen với nhịp thở của thị trường, với những vui buồn rất thật của doanh nghiệp. Chúng tôi đã đi nhiều, nghe nhiều, chứng kiến nhiều câu chuyện mà nếu chỉ phản ánh bằng ngôn ngữ khô cứng của tin tức thì không đủ. Rất nhiều trăn trở của doanh nhân khi ấy không tìm được chỗ đứng đúng nghĩa trên mặt báo.
Chúng tôi ngồi lại với nhau, rất giản dị thôi, và tự hỏi: tại sao không làm một tờ báo của chính họ? Một tờ báo nói lên tiếng nói của họ, phản ánh đời sống kinh tế một cách sống động, có chiều sâu, và quan trọng nhất là nhân văn và tử tế.
Văn phòng ngày ấy rất nhỏ, nhân sự không nhiều, điều kiện vật chất cũng không dư dả. Nhưng chúng tôi có một thứ mà tôi luôn cho là quan trọng nhất: niềm tin. Tin rằng doanh nhân là một lực lượng đáng được lắng nghe và thấu hiểu. Tin rằng nếu làm báo một cách tử tế, thì sớm hay muộn cũng sẽ tìm được bạn đọc của mình.
Ước mơ của chúng tôi thì không hề nhỏ, nhưng chúng tôi cũng rất tỉnh táo. Chúng tôi hiểu rằng đi được đến đâu còn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố. Điều khiến tôi tự hào nhất khi nhìn lại chặng đường 15 năm, là Thương Gia đã làm được một tờ báo đàng hoàng, gần gũi với doanh nhân, và đưa được tiếng nói thực sự của họ đến với xã hội, với các cơ quan hữu quan và với chính thị trường.
Theo bà, làm thế nào để tiếng nói của doanh nhân không chỉ dừng lại trong “phòng họp”, mà có thể vang lên ở thị trường và cả nghị trường?
Ngay từ khoảnh khắc đặt tên Thương Gia, tôi và các cộng sự đã tự nhủ với nhau rằng: chúng tôi phải đứng đúng vào vị trí của thương gia để làm một tờ tạp chí của thương gia, cho thương gia và vì thương gia. Tôi muốn Thương Gia ra đời với một cái nhìn không thiên kiến, đầy trách nhiệm và nhân văn. Một kênh thông tin mà ở đó, doanh nhân không bị phán xét, không bị đóng khung, mà được lắng nghe, được nhìn nhận trong toàn bộ chiều sâu đời sống và hành trình kinh doanh của họ.
Doanh nhân là một tầng lớp rất đặc biệt. Họ là những người đi đầu trong hoạt động kinh tế, là lực lượng trực tiếp tạo ra của cải, việc làm và động lực phát triển. Nhưng cách đây 15 năm, hình ảnh doanh nhân trong xã hội vẫn còn chịu khá nhiều định kiến, chưa thực sự được nhìn nhận một cách công bằng và đầy đủ.
Tiếng nói của doanh nhân, những khó khăn họ gặp phải hàng ngày, những vướng mắc trong cơ chế, những khát vọng rất thực tế về một môi trường kinh doanh minh bạch không phải lúc nào cũng được lắng nghe. Trong khi đó, chính họ lại là những người hiểu rõ nhất nền kinh tế đang vận hành như thế nào ở cấp độ thực tiễn.
Chúng tôi may mắn ra đời đúng vào giai đoạn khi mà lực lượng doanh nhân tham gia nghị trường khá đông. Nhiều người trong số họ vừa là đại biểu Quốc hội, vừa trực tiếp điều hành doanh nghiệp. Tiếng nói của họ vì thế rất sát với đời sống kinh tế.
Thương Gia chọn cách đồng hành. Chúng tôi theo sát các kỳ họp Quốc hội, các buổi tiếp xúc cử tri, các diễn đàn chính sách. Những vấn đề doanh nghiệp gặp phải ngoài thị trường được phản ánh trung thực trên mặt báo, sau đó được chuyển tới các đại biểu là doanh nhân, nghị sĩ. Từ đó, những vấn đề ấy có cơ hội vang lên ở nghị trường.
Chúng tôi không bao giờ ảo tưởng rằng một tờ tạp chí có thể thay đổi mọi thứ. Nhưng tôi tin rằng, khi tiếng nói của doanh nhân được phản ánh đúng, được kiểm chứng, có chiều sâu và không bị bóp méo, thì nó sẽ góp phần giúp chính sách tiệm cận hơn với thực tế.
Bà còn nhớ số báo đầu tiên của Thương Gia không? Bài viết đầu tiên đã được lựa chọn với tâm thế như thế nào?
Tôi nhớ rất rõ. Với chúng tôi, số báo đầu tiên gần như là một bản “tuyên ngôn” cho toàn bộ hành trình sau này của Thương Gia. Nhân vật trang bìa đầu tiên là một doanh nhân đã bắt đầu con đường kinh doanh từ rất sớm, từ khi còn là một cậu học trò.
Chúng tôi không kể một câu chuyện thành công đơn thuần. Chúng tôi đi sâu vào cả những thất bại, những giai đoạn tưởng như không thể đứng dậy. Chúng tôi muốn người đọc nhìn thấy doanh nhân như những con người thật với đầy đủ những gập ghềnh, lựa chọn khó khăn, những sai lầm phải trả giá.
Ngay trong thư ngỏ của Ban Biên tập số đầu tiên, chúng tôi đã nói rất rõ mong muốn của mình: xây dựng một môi trường kinh doanh cởi mở, bình đẳng; bảo vệ doanh nghiệp, đặc biệt là những người khởi nghiệp, bằng một hành lang pháp lý minh bạch. Đến bây giờ nhìn lại, tôi vẫn tin rằng tinh thần ấy đã theo Thương Gia suốt 15 năm qua.
Trong giai đoạn đầu, Thương Gia đã tạo ra những tác động cụ thể nào đối với môi trường kinh doanh?
Chúng tôi chưa bao giờ tự nhận mình là người “tạo ra” chính sách. Nhưng chúng tôi biết mình đã làm tốt vai trò của một cầu nối. Có những phản ánh rất cụ thể từ doanh nghiệp ở Quảng Ninh, Hà Nội hay nhiều địa phương khác, được đăng tải trên Thương Gia, sau đó được các đại biểu Quốc hội là doanh nhân mang vào nghị trường.
Có những vấn đề rất đời thường nhưng rất quan trọng: thủ tục hành chính, đất đai, cách thực thi chính sách ở địa phương. Khi doanh nghiệp không biết kêu ai, họ tìm đến Thương Gia. Chúng tôi kiểm chứng, phản ánh và chuyển thông tin tới những người có trách nhiệm. Chúng tôi cũng là một trong những tờ báo kiên trì nói về vai trò của khu vực kinh tế tư nhân, trong bối cảnh trước đây khu vực này chưa được đánh giá đúng mức.
Vậy cộng đồng doanh nhân đón nhận Thương Gia như thế nào trong những số báo đầu tiên?
Có những doanh nhân nói với chúng tôi rằng: “Đây đúng là tờ báo của chúng tôi”. Họ thấy mình trong đó gần gũi, chân thực, không bị phán xét.
Nhiều doanh nhân không chỉ đọc báo mà còn trực tiếp viết cho Thương Gia. Ngay từ đầu, chúng tôi đã xây dựng được một đội ngũ cộng tác viên rất đặc biệt: những doanh nhân có khả năng viết rất tốt, hiểu báo chí và muốn chia sẻ trải nghiệm thật của mình.
Có những bài chân dung doanh nhân trên Thương Gia mà đến hôm nay, họ vẫn giữ lại, cắt ra, lưu trong gia đình. Với người làm báo, đó là một phần thưởng rất lớn.
Làm báo trong cơ chế thị trường luôn là bài toán khó. Thương Gia đã tồn tại và phát triển bằng cách nào?
Chúng tôi chọn tồn tại bằng chính sản phẩm của mình. Một sản phẩm được làm tử tế, có chiều sâu và có ích. Thương Gia không chỉ nói về kinh doanh, mà còn nói về đời sống doanh nhân, gia đình, đam mê, những suy tư rất con người. Thương Gia không bao giờ cảm thấy hổ thẹn vì luôn bán ra một sản phẩm báo chí tốt. Một tờ báo có giá trị thì xứng đáng được thị trường đón nhận.
Hành trình ấy chưa bao giờ dễ dàng. Khó khăn lớn nhất với chúng tôi là phải học cách vận hành như một doanh nghiệp, trong khi vẫn kiên định mục tiêu của mình: trở thành tiếng nói của giới doanh thương, là cầu nối giữa doanh nghiệp và các cơ quan quản lý, góp phần xây dựng một môi trường kinh doanh bền vững và bình đẳng. Tôi vẫn thường nói với các đồng nghiệp rằng: viết báo thì không quá khó, nhưng làm báo thì rất khó. Và Thương Gia có thể đi qua những thời khắc khắc nghiệt như khủng hoảng kinh tế hay đại dịch chính là nhờ sự cẩn trọng, sự “biết khó”, cùng niềm tin và sự đồng hành bền bỉ của các đối tác.
Nhìn lại 15 năm, điều gì khiến bà cảm thấy hài lòng nhất trên hành trình làm Thương Gia?
Tôi nghĩ, điều khiến tôi hài lòng nhất chính là việc chúng tôi đã giữ được sự yêu nghề và tử tế. Một giá trị rất giản dị, nhưng lại là thứ khó giữ nhất trong nghề báo. Thương Gia không chỉ là một ấn phẩm thông tin, mà đã trở thành một không gian tin cậy, nơi doanh nhân sẵn sàng mở lòng, chia sẻ cả những điều sâu kín nhất của đời làm kinh doanh, những điều mà nhiều khi “sống để dạ, chết mang đi”.
Có những khoảnh khắc rất giản dị nhưng khiến tôi xúc động sâu sắc. Đó là nhiều năm trước, khi tôi bước vào phòng chờ thương gia tại sân bay Nội Bài và bắt gặp một doanh nhân trẻ đang say sưa đọc Thương Gia. Hay gần đây hơn, tại một sự kiện trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế BRICS tại Liên bang Nga, khi Ngài Phó Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại thành phố Saint Petersburg gửi lời cảm ơn và bày tỏ sự thán phục trước việc Thương Gia điện tử đã truyền thông kịp thời, hiệu quả về sự kiện mà đoàn doanh nghiệp HBA - VACOD tham dự, nơi Chủ tịch Nguyễn Hồng Sơn có bài phát biểu quan trọng.
Mười lăm năm là một hành trình đủ dài để thử thách bản lĩnh, nhưng cũng mới chỉ là những chương đầu. Thế giới đang thay đổi rất nhanh, buộc báo chí phải liên tục tự làm mới mình. Nhưng tôi tin rằng, chừng nào Thương Gia còn giữ được tinh thần ban đầu nhân văn, trung thực và đồng hành thì con đường phía trước vẫn sẽ dài và xứng đáng để tiếp tục bước đi.
Xin cảm ơn bà!
