Ngành thép toàn cầu đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng ngày càng nghiêm trọng khi tình trạng sản xuất được trợ cấp và dư thừa công suất tiếp tục làm méo mó thị trường, theo cảnh báo từ Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD).
Trong bối cảnh nhu cầu tiêu thụ thép vẫn yếu, công suất sản xuất toàn cầu lại tiếp tục mở rộng, từ đó làm gia tăng nguy cơ giá thép giảm sâu hơn và tạo ra sự bất cân đối trong ngành.
Tổ chức lưu ý, hoạt động sản xuất thép được nhà nước hỗ trợ, đặc biệt tại Trung Quốc, đang gia tăng áp lực đối với các nhà sản xuất ở châu Âu và nhiều nền kinh tế thuộc OECD. Cụ thể, các nhà sản xuất thép Trung Quốc đã xuất khẩu lượng thép kỷ lục 131 triệu tấn trong năm 2025, tăng 153% so với năm 2020 và cao hơn tổng sản lượng thép của toàn bộ Liên minh EU trong cùng năm.
Cảnh báo này được đưa ra trong bối cảnh OECD dự báo nguồn cung thép toàn cầu sẽ tăng từ 640 triệu tấn trong năm 2025 lên 745 triệu tấn vào năm 2028, tăng nhanh hơn rất nhiều so với nhu cầu thực tế. Nhu cầu toàn cầu được ước tính sẽ chỉ tăng thêm 34 triệu tấn trong giai đoạn từ năm 2026 đến năm 2028.
Trung Quốc ghi nhận mức tăng lớn nhất trong số tất cả các quốc gia, có kế hoạch bổ sung thêm 38,6 triệu tấn vào năm 2028.
Phát biểu tại Hội nghị Hội đồng Bộ trưởng OECD, Tổng Thư ký OECD Mathias Cormann cho rằng cần giải quyết tận gốc các nguyên nhân của vấn đề, bao gồm các khoản trợ cấp gây méo mó thị trường và những hoạt động phi thị trường khác. Ông nhấn mạnh điều này đòi hỏi sự hợp tác quốc tế chặt chẽ và một sân chơi bình đẳng cho các nhà sản xuất thép trên toàn thế giới.
OECD cũng phát hiện dấu hiệu cho thấy một số nhà xuất khẩu có thể đang tìm cách né tránh các rào cản thương mại bằng cách vận chuyển thép bán thành phẩm tới khu vực Đông Nam Á để gia công trước khi tái xuất sang các thị trường thuộc OECD.
Tổ chức này chỉ ra, lượng thép bán thành phẩm xuất khẩu từ Trung Quốc sang Đông Nam Á đã tăng tới 300%, cho thấy khả năng khu vực này đang trở thành tuyến trung chuyển nhằm tránh thuế quan và các biện pháp chống bán phá giá.
Bên cạnh đó, ngành thép cũng đang phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn từ chi phí năng lượng tăng cao do cuộc chiến tại Trung Đông. Theo OECD, chi phí năng lượng có thể chiếm tới 40% tổng chi phí sản xuất thép, khiến ngành này đặc biệt dễ bị tổn thương trước các đợt tăng giá năng lượng.
Báo cáo cũng nhấn mạnh áp lực ngày càng gia tăng đối với nguồn cung nguyên liệu đầu vào. OECD lưu ý, hiện không có quốc gia sản xuất thép nào hoàn toàn tự chủ được nguồn nguyên liệu cần thiết cho hoạt động luyện thép, trong khi các biện pháp hạn chế xuất khẩu đối với những nguyên liệu quan trọng đang trở nên phổ biến trên toàn cầu
Hiện có 42 quốc gia áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu thép phế liệu - một nguyên liệu quan trọng đối với các lò luyện thép hồ quang điện.
Châu Âu được đánh giá là khu vực đặc biệt dễ bị tổn thương trước những áp lực này. Các nhà sản xuất thép châu Âu thường phải đối mặt với chi phí lao động và năng lượng cao hơn, đồng thời chịu các tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt hơn so với nhiều đối thủ quốc tế.
Do đó, các doanh nghiệp thép tại châu Âu thường có khả năng chống chịu kém hơn trong những giai đoạn giá thép thấp kéo dài. OECD cảnh báo rằng nếu các xu hướng hiện nay tiếp diễn, khả năng tồn tại lâu dài của ngành thép cùng an ninh kinh tế của nhiều quốc gia sẽ bị đe dọa nghiêm trọng.
