Trung Quốc đang lên kế hoạch triển khai các biện pháp mới nhằm thúc đẩy tiêu dùng dịch vụ, đặt cược rằng các lĩnh vực như chăm sóc người cao tuổi, y tế và giải trí có thể bù đắp cho nhu cầu tiêu dùng hàng hóa đang chững lại. Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, thành công của kế hoạch này phụ thuộc vào việc nâng cao thu nhập hộ gia đình và tăng cường phúc lợi xã hội.
Bắc Kinh coi các dịch vụ thâm dụng lao động là chìa khóa để tái định hướng nền kinh tế vốn theo hướng dựa vào tiêu dùng, trong bối cảnh nước này tìm cách giảm dần sự phụ thuộc truyền thống vào đầu tư quy mô lớn và xuất khẩu.
TỪNG BƯỚC TÁI CÂN BẰNG
Theo các cố vấn chính sách và giới phân tích, nhiều khả năng chính quyền Trung Quốc sẽ công bố các ưu đãi mới, nới lỏng rào cản thị trường và tăng đầu tư vào những lĩnh vực tăng trưởng cao. Tuy vậy, các cải cách sâu rộng hơn nhằm nâng thu nhập và củng cố mạng lưới an sinh xã hội vẫn là yếu tố then chốt.
Trái ngược với lĩnh vực sản xuất - nơi nguồn cung thường vượt xa nhu cầu - khu vực dịch vụ của Trung Quốc lại đối mặt với tình trạng thiếu hụt kéo dài do kém phát triển và chịu nhiều năm định hướng chính sách ưu tiên cho nhà máy, xí nghiệp.
“Mặc dù tiềm năng rất lớn, việc mở rộng tiêu dùng dịch vụ sẽ là một quá trình dần dần, phù hợp với tốc độ chuyển đổi chung của nền kinh tế. Các nhà hoạch định chính sách đang đặt trọng tâm ngày càng lớn vào tiêu dùng dịch vụ”, một nhà cố vấn chính sách cho biết, với điều kiện giấu tên vì không được phép phát biểu công khai.
Các nhà lãnh đạo Trung Quốc đã cam kết sẽ tăng đáng kể tỷ trọng tiêu dùng hộ gia đình trong nền kinh tế trong vòng 5 năm tới. Phần lớn các cố vấn chính sách cho rằng tỷ lệ này cần được nâng lên mức 45% GDP vào năm 2030, so với khoảng 40% hiện nay.
Trên thực tế, các hộ gia đình Trung Quốc đang chuyển dần chi tiêu hàng hoá sang chi tiêu dịch vụ, từ chăm sóc người cao tuổi cho tới du lịch và giải trí, trong bối cảnh nhu cầu đối với các mặt hàng giá trị lớn đã đạt đỉnh. Phần lớn gia đình đã có đủ hàng hóa thiết yếu, trong khi GDP bình quân đầu người tiến sát mốc 14.000 USD. Sự chuyển dịch này cho thấy Trung Quốc đang tiến tới mô hình tiêu dùng dẫn dắt bởi dịch vụ.
“Việc tái cân bằng nền kinh tế chủ yếu là câu chuyện về vai trò tương đối giữa tiêu dùng và đầu tư, chứ không chỉ là việc tiêu dùng hàng hóa hay dịch vụ. Dù vậy, khi thu nhập hộ gia đình tăng lên cùng với quá trình phát triển kinh tế và dân số ngày càng già hóa, nhu cầu đối với dịch vụ sẽ tăng nhanh hơn so với hàng hóa”, ông Fred Neumann, kinh tế trưởng khu vực châu Á của HSBC, nhận định.
Năm ngoái, kinh tế Trung Quốc tăng trưởng 5%, đúng bằng mục tiêu của chính phủ, nhờ giành được thị phần kỷ lục trong nhu cầu hàng hóa toàn cầu để bù đắp cho tiêu dùng nội địa yếu - một chiến lược giúp làm giảm tác động từ các biện pháp thuế quan của Mỹ.
Tuy nhiên, doanh số bán lẻ hàng hóa trong tháng 12/2025 chỉ tăng 0,9% so với cùng kỳ năm trước - mức thấp nhất kể từ tháng 12/2022. Sản lượng công nghiệp tăng 5,2% so với cùng kỳ.
Ngược lại, doanh số dịch vụ tăng 5,5% trong năm 2025, cao hơn mức tăng 3,7% của các danh mục khác. Tỷ trọng chi tiêu cho dịch vụ bình quân đầu người đạt 46,1% tổng chi tiêu trong năm 2025, tăng mạnh so với mức 40,3% vào năm 2014 - thời điểm dữ liệu chính thức lần đầu được công bố.
Hiện tiêu dùng hộ gia đình của Trung Quốc thấp hơn khoảng 20 điểm phần trăm so với mức trung bình toàn cầu, trong khi tỷ trọng đầu tư lại cao hơn khoảng 20 điểm. Trung Quốc chiếm khoảng 30% tổng sản lượng sản xuất toàn cầu - tỷ lệ cao nhất trong số các quốc gia.
“Việc nâng tỷ lệ tiêu dùng hộ gia đình là hoàn toàn khả thi, nhưng điều đó phụ thuộc vào mức độ cam kết của chính sách”, bà Lynn Song, kinh tế trưởng khu vực Trung Quốc đại lục của ING nhận định.
Ông Zhuo Guowen, Chủ tịch Tập đoàn Renren Health, một doanh nghiệp tư nhân tại tỉnh Sơn Đông, miền đông Trung Quốc, cho biết công ty của ông đang tận dụng nhu cầu gia tăng trong các lĩnh vực như chăm sóc người cao tuổi, đào tạo thể thao cho thanh thiếu niên và dịch vụ sức khỏe tinh thần.“Chính phủ đang hỗ trợ khu vực dịch vụ. Điều này là chắc chắn”, ông Zhuo khẳng định trong một cuộc phỏng vấn.
KHOẢNG TRỐNG LỚN CẦN BÙ ĐẮP
Theo các cố vấn chính sách và nhà phân tích, chính phủ Trung Quốc đang xem xét mở rộng các chương trình trợ cấp tiêu dùng, không chỉ giới hạn ở hàng hóa mà còn bao gồm các dịch vụ như chăm sóc người cao tuổi, ăn uống, giải trí và du lịch.
Hỗ trợ tài khóa có thể bao gồm trợ cấp cho người cao tuổi, ưu đãi lãi suất cho các nhà cung cấp dịch vụ như viện dưỡng lão, cũng như phiếu hỗ trợ cho các dịch vụ chăm sóc người già tại nhà.
Giới chức cũng đang cân nhắc kéo dài thời gian nghỉ phép có lương nhằm thúc đẩy chi tiêu, đồng thời nới lỏng các hạn chế đối với các hoạt động giải trí cao cấp như du thuyền, tàu biển và đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng liên quan.
Các nhà đầu tư đang theo dõi sát mức độ hỗ trợ mà chính phủ Trung Quốc sẽ dành cho các dịch vụ công trong năm nay, cũng như khả năng cải cách thu nhập và phúc lợi. Tuy nhiên, bất kỳ sự chuyển hướng nào cũng sẽ diễn ra chậm rãi khi giới chức vẫn ưu tiên lĩnh vực sản xuất.
“Theo quan điểm của tôi, nhiều nhà hoạch định chính sách, bao gồm cả chính quyền địa phương, vẫn có xu hướng thiên về sản xuất. Một phần là vì việc thu thuế từ hoạt động sản xuất dễ dàng hơn”, ông Louis Kuijs, kinh tế trưởng khu vực châu Á của S&P Global Ratings, nhận xét.
Trung Quốc chỉ có thể dần dần giảm các biện pháp kích thích tập trung vào hàng hóa để tránh nguy cơ doanh số sụt giảm mạnh.
Trong tháng 12, Trung Quốc đã sử dụng 62,5 tỷ nhân dân tệ (tương đương 8,96 tỷ USD) từ trái phiếu kho bạc đặc biệt để hỗ trợ chương trình đổi cũ lấy mới cho đồ gia dụng và xe năng lượng mới trong năm 2026. Goldman Sachs dự báo tổng giá trị trợ cấp cho chương trình này trong năm 2026 sẽ giảm xuống khoảng 250 tỷ nhân dân tệ, từ mức 300 tỷ nhân dân tệ của năm 2025.
Ngân hàng trung ương Trung Quốc, cơ quan năm ngoái đã triển khai gói tái cấp vốn trị giá 500 tỷ nhân dân tệ nhằm hỗ trợ chăm sóc người cao tuổi và tiêu dùng dịch vụ, cảnh báo rằng nguồn cung chưa đáp ứng đủ nhu cầu vẫn là vấn đề lớn nhất của khu vực này.
Theo ước tính của Công ty Chứng khoán Shenwan Hongyuan, Trung Quốc đang thiếu hụt khoảng 3.300 tỷ nhân dân tệ đầu tư vào lĩnh vực dịch vụ, khiến nước này tụt hậu so với các nền kinh tế có mức thu nhập tương đương.
Với chỉ khoảng 30 giường chăm sóc người cao tuổi trên mỗi 1.000 người già – thấp hơn nhiều so với nhiều nền kinh tế phát triển – tình trạng thiếu hụt tại Trung Quốc là rất rõ rệt. Điều này khiến những người như bà Lily Yang - đã đầu tư 2 triệu nhân dân tệ vào các gói bảo hiểm liên kết để giữ chỗ tại Dajia, một cơ sở dưỡng lão cao cấp 500 giường ở Bắc Kinh hiện gần như kín chỗ.
“Giờ tôi cảm thấy yên tâm hơn. Tôi không muốn trở thành gánh nặng cho đứa con trai duy nhất của mình khi về già,” bà Yang, 56 tuổi, cựu quản lý ngân hàng vừa nghỉ hưu năm ngoái, chia sẻ. Bà thuộc thế hệ chịu ảnh hưởng bởi quy mô gia đình nhỏ hơn và sự thay đổi của chuẩn mực hiếu đạo, ngày càng cởi mở hơn với hình thức chăm sóc tại cơ sở.
Đối với phần lớn người có lương hưu thấp, việc già đi tại nhà vẫn là lựa chọn duy nhất. Một cư dân Bắc Kinh 68 tuổi cho biết hai vợ chồng nhận tổng cộng 10.000 nhân dân tệ mỗi tháng và hy vọng chính phủ có thể xây dựng thêm các viện dưỡng lão giá phải chăng. “Chúng tôi không đủ khả năng chuyển vào viện dưỡng lão, bởi điều đó đơn giản là không thực tế”, bà ngậm ngùi chia sẻ.
