Giữa những khu đô thị mới mọc lên san sát, giấc mơ “an cư lạc nghiệp” vẫn là đích đến của hàng triệu gia đình trẻ. Nhưng đằng sau cánh cửa căn hộ trả góp là câu hỏi không dễ trả lời: vay mua nhà là một đòn bẩy tài chính thông minh hay là gánh nặng tâm lý kéo dài suốt hai thập kỷ?
ÁP LỰC NỢ NHÀ ÂM THẦM BÀO MÒN ĐỜI SỐNG GIA ĐÌNH
Với lãi suất ưu đãi ban đầu, thời hạn vay lên tới 20–25 năm, việc sở hữu nhà sớm chưa bao giờ “dễ” đến thế. Song, chính sự “dễ dàng” ấy lại khiến không ít người rơi vào trạng thái căng thẳng triền miên, đánh đổi tự do nghề nghiệp, thậm chí ảnh hưởng đến hạnh phúc gia đình.
Anh Nguyễn Hoàng Minh, 34 tuổi, nhân viên công nghệ thông tin tại Hà Nội ký hợp đồng vay ngân hàng 2,2 tỷ đồng để mua căn hộ đầu tiên vào cuối năm 2021. Khi đó, tổng thu nhập của hai vợ chồng khoảng 45 triệu đồng/tháng, khoản trả nợ gần 18 triệu đồng.
“Lúc ký hợp đồng, tôi thấy hoàn toàn trong tầm tay. Lãi suất ưu đãi chỉ hơn 8%/năm, ngân hàng tư vấn rất kỹ. Tôi nghĩ mình đang tận dụng tốt đòn bẩy tài chính,” anh Minh kể.
Ba năm sau, lãi suất thả nổi điều chỉnh, khoản trả nợ mỗi tháng vọt lên gần 25 triệu đồng. Thu nhập không tăng tương xứng, chi phí sinh hoạt leo thang, gia đình anh phải cắt giảm gần như mọi khoản chi không thiết yếu.
Nếu rủi ro tài chính có thể đo đếm bằng con số, thì rủi ro tâm lý lại âm thầm nhưng dai dẳng hơn nhiều. Chị Trần Thùy Dương, 36 tuổi ở Hà Nội chia sẻ rằng sau khi vay mua nhà, không khí gia đình chị thay đổi rõ rệt.
“Trước đây, vợ chồng tôi hay bàn chuyện du lịch, học thêm kỹ năng mới. Giờ mỗi cuộc trò chuyện đều xoay quanh tiền, tháng này trả bao nhiêu, có đủ không, lỡ mất việc thì sao?”.
Theo các nhà tâm lý học, áp lực nợ dài hạn là một trong những nguyên nhân gây căng thẳng mạn tính, ảnh hưởng trực tiếp đến quan hệ hôn nhân. Những tranh cãi về chi tiêu, kế hoạch sinh con, chăm sóc cha mẹ… thường trở nên gay gắt hơn khi gia đình bị “khóa chặt” bởi khoản vay 20 năm.
Một rủi ro khác ít được nhắc tới là mất tự do nghề nghiệp. Nhiều người vay mua nhà rơi vào trạng thái “không dám nghỉ việc”. Nhiều người vay tiền mua nhà thừa nhận có những lúc rất muốn chuyển sang công việc khác phù hợp hơn, nhưng nghĩ đến khoản trả nợ mỗi tháng là lại thôi, vì sợ rủi ro”.
Không chỉ vậy, áp lực trả nợ còn khiến nhiều người ngại khởi nghiệp, ngại học lại, ngại thay đổi… những yếu tố quan trọng trong một thị trường lao động biến động nhanh.
Câu chuyện của anh Minh, hay chị Dương không phải cá biệt. Theo các chuyên gia tài chính cá nhân, vay mua nhà chỉ thực sự là đòn bẩy “lành mạnh” khi người vay đáp ứng được những ngưỡng an toàn cơ bản. Người mua nhà chỉ nên vay trong khả năng chi trả an toàn, tránh rơi vào tình trạng “bong bóng tài chính” cá nhân khi lãi suất biến động hoặc thu nhập suy giảm.
THẬN TRỌNG ĐỂ ĐỔI LẤY SỰ AN TÂM LÂU DÀI
Vay mua nhà không chỉ là một quyết định tài chính mà còn là quyết định về phong cách sống. Một căn nhà có thể mang lại cảm giác ổn định, nhưng cũng có thể trở thành “chiếc neo” giữ chặt người sở hữu trong vùng an toàn chật hẹp.
Các chuyên gia khuyến nghị, trước khi ký hợp đồng vay, người mua nên tự đặt ra những câu hỏi cụ thể cho mình như: Nếu thu nhập giảm 20 - 30%, gia đình có trụ vững không? Nếu một người mất việc trong 6 tháng, quỹ dự phòng có đủ? Áp lực trả nợ có làm thay đổi các kế hoạch quan trọng như sinh con, học tập, chuyển việc?
Trong bối cảnh thị trường bất động sản và lãi suất còn nhiều biến động, sự thận trọng không bao giờ là thừa. Thuê nhà thêm vài năm, tích lũy thêm vốn, hoặc chọn căn hộ nhỏ hơn khả năng tối đa… đôi khi lại là lựa chọn khôn ngoan hơn.
Giấc mơ an cư là chính đáng. Nhưng giữa việc sở hữu một căn nhà sớm và việc giữ được sự an tâm suốt 20 năm, ranh giới đôi khi chỉ cách nhau một quyết định tài chính thiếu cân nhắc. Và có lẽ, đòn bẩy tốt nhất không phải là khoản vay lớn, mà là sự hiểu rõ giới hạn của chính mình.
Chia sẻ với Thương Gia, ông Lưu Ngọc Long, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Bất động sản Trường An cho rằng, người mua nhà, đặc biệt là người mua để ở trước hết phải chuẩn bị sẵn vốn tự có.
Hiện nay, vẫn còn không ít người tham gia thị trường theo kiểu “lướt sóng”, thấy hấp dẫn là vay để đầu tư, nhưng cách làm đó rất rủi ro và không nên áp dụng trong bối cảnh hiện tại. Muốn sở hữu nhà, yếu tố đầu tiên và bắt buộc là phải có vốn tự có.
Trên thị trường, các chủ đầu tư thường hỗ trợ lãi suất cho khoảng 60 - 70% giá trị căn hộ, phần còn lại người mua phải tự xoay sở. Vì vậy, người mua cần xác định rõ mình có tối thiểu 30 - 40% vốn tự có mới nên tính đến chuyện vay thêm để mua nhà.
Yếu tố thứ hai là phải có nguồn thu nhập ổn định, đảm bảo khả năng trả nợ cả gốc và lãi trong dài hạn. Cuối cùng, người mua cần hiểu rõ nhu cầu thực tế và khả năng tài chính của mình để chọn sản phẩm phù hợp. Nếu tài chính hạn chế thì nên chấp nhận lựa chọn khu vực xa trung tâm hơn.
Ngược lại, nếu năng lực tài chính đủ mạnh thì có thể ưu tiên vị trí gần trung tâm. Quan trọng là phải xác định rõ khả năng của mình để đưa ra quyết định hợp lý, tránh rơi vào áp lực tài chính không đáng có.
