Trong nhiều tháng qua, dự án cải tạo trụ sở Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tại Washington đã trở thành điểm nóng gây căng thẳng giữa Nhà Trắng và ngân hàng trung ương. Ngày 11/1, Chủ tịch Fed Jerome Powell cho biết ông đã nhận được trát hầu tòa từ Bộ Tư pháp Mỹ (DOJ) liên quan đến khả năng khởi tố hình sự về công trình đang triển khai.
Chi phí dự án đã đội lên tới 2,5 tỷ USD, và trước đó các đồng minh của Tổng thống Donald Trump đã liên tục thúc ép mở cuộc điều tra. Ông Powell mô tả cuộc điều tra của DOJ là một chiến dịch gây áp lực do Nhà Trắng dẫn dắt. Theo tờ Bloomberg, bất kỳ bằng chứng nào về quản lý yếu kém hoặc gian lận, như các quan chức trong chính quyền Trump từng ám chỉ, đều có thể trở thành cái cớ để loại bỏ ông Powell - người nhiều lần bị Tổng thống chỉ trích vì duy trì mức lãi suất cao hơn mong muốn của ông.
CHỈ TRÍCH TỪ CHÍNH QUYỀN TRUMP
Những người chỉ trích ông Powell đã nhắm vào một số hạng mục trong thiết kế tòa nhà mà họ cho là phô trương, bao gồm mái nhà phủ cây xanh và các thay đổi đối với hệ thống thang máy. Về phía mình, Fed cho rằng mức chi phí cao chủ yếu xuất phát từ những thách thức trong quá trình xây dựng, đặc biệt là thi công ngầm, tại khu vực từng là đầm lầy gần hồ Tidal Basin, dọc theo sông Potomac.
Dự án cải tạo và mở rộng đang diễn ra đối với tòa nhà lịch sử xây dựng năm 1937 cùng một tòa nhà liên bang liền kề xây năm 1931, đã gặp nhiều trở ngại, khiến chi phí cho đợt đại tu vốn đã bị trì hoãn từ lâu tăng hơn 30% kể từ năm 2023. Công tác xử lý móng cho phần mở rộng của Fed khó khăn đến mức các nhà thầu phụ trách hạng mục này đã nhận được giải thưởng năm 2025 về sự xuất sắc trong nghịch cảnh từ Washington Building Congress, một hiệp hội ngành xây dựng.
Các quan chức trong chính quyền Trump quy trách nhiệm cho tình trạng chi tiêu lãng phí dẫn đến đội vốn. Trong lá thư gửi ông Jerome Powell ngày 10/7, Giám đốc Văn phòng Quản lý và Ngân sách (OMB) Russell Vought mô tả dự án là một cuộc “đại tu phô trương”, với các hạng mục như vườn trên sân thượng, phòng ăn VIP và thang máy riêng cùng nhiều tiện ích xa xỉ khác. Giám đốc Cơ quan Tài chính Nhà ở Liên bang (FHFA) Bill Pulte, một người thường xuyên chỉ trích ông Powell, được xem là nhân vật then chốt thúc đẩy cuộc điều tra của DOJ.
Ông Powell đã lên tiếng bảo vệ dự án cải tạo, khẳng định quá trình này minh bạch. Trong thư hồi đáp ông Vought ngày 17/7, ông Powell giải thích rằng các khu vườn thực chất chỉ là mái xanh, còn việc nâng cấp thang máy nhằm đáp ứng nhu cầu của người khuyết tật. Trong một video và tuyên bố bằng văn bản ngày 11/1, chủ tịch Jerome Powell nhấn mạnh động thái của DOJ cần được nhìn nhận trong bối cảnh rộng hơn của những lời đe dọa và áp lực liên tục từ chính quyền.
Ngay từ đầu, dự án đã được dự báo là đầy thách thức, với ước tính chi phí ban đầu ở mức 1,9 tỷ USD. Việc xây dựng tại tòa nhà Marriner S. Eccles - trụ sở Hội đồng Thống đốc Fed - và tòa nhà Fed East liền kề bao gồm bổ sung không gian văn phòng mới, loại bỏ amiăng và chì, cũng như thay thế các hệ thống cơ điện đã lỗi thời. Cả tòa Eccles, một công trình nghiêm trang do kiến trúc sư Paul Cret thiết kế và được cựu Tổng thống Franklin D. Roosevelt khánh thành, lẫn tòa nhà East đều chưa từng được cải tạo toàn diện kể từ khi xây dựng cách đây gần một thế kỷ.
Năm 2021, Văn phòng Tổng thanh tra (OIG) của Fed đã công bố một báo cáo nêu rõ những cách thức hội đồng có thể cải thiện trong việc lập kế hoạch và quản lý công tác cải tạo. Báo cáo cho thấy hội đồng cần làm tốt hơn trong việc đảm bảo các nhà thầu nộp đầy đủ biên bản họp và báo cáo tiến độ đúng hạn. OIG không phát hiện bằng chứng về gian lận hay lãng phí, đồng thời khẳng định hội đồng đã tuân thủ các tiêu chuẩn của ngành và của chính phủ.
THỰC TẾ KHÓ KHĂN
Nhiều yếu tố đẩy chi phí tăng cao nhưng lại khó nhận thấy. Giá thép kết cấu đã tăng vọt vào năm 2021, ngay trước khi công trình khởi công. Bất kỳ dự án xây dựng nào trong khu vực “lõi tượng đài” của Washington đều phải chịu sự giám sát của hàng loạt hội đồng thiết kế, điều có thể - và thực tế là đã - làm chậm tiến độ. Ngoài ra, cải tạo các công trình được xây dựng từ thời Chính sách Kinh tế Mới (New Deal) còn phải đáp ứng các tiêu chuẩn an ninh liên bang được ban hành sau vụ khủng bố ngày 11/9/2001.
Tuy nhiên, những hạng mục khó khăn nhất của dự án lại nằm dưới lòng đất. Một số phần việc đòi hỏi phải đào sâu. Việc mở rộng khuôn viên Fed bao gồm chuyển đổi bãi đỗ xe bên dưới tòa Eccles thành không gian văn phòng bổ sung. Một khối nhà năm tầng ở phía bắc tòa Fed East cũng được thiết kế với bốn tầng ngầm, một giải pháp phổ biến tại Washington nơi mà độ cao công trình bị giới hạn để đảm bảo các tầm nhìn lịch sử. Bên dưới bãi cỏ phía nam của tòa East, một bãi đỗ xe 318 chỗ cũng đang được xây dựng. Theo Fed, mực nước ngầm cao hơn dự báo ban đầu của các nhà thầu.
Việc xây dựng tầng hầm mới bên dưới một công trình hiện hữu là một nhiệm vụ khổng lồ.
Bên cạnh đó, đào bới bên dưới các công trình lịch sử là công việc vô cùng tốn kém. Ví dụ như một đề xuất gia cố tòa Castle thế kỷ 19 của Viện Smithsonian để chống rung chấn địa chấn, thông qua việc mở rộng ngầm, từng có tổng chi phí ước tính 2 tỷ USD trước khi bị hủy bỏ. Như kiến trúc sư cảnh quan Phia Sennett chia sẻ trên trang web của National Trust for Historic Preservation, công trình Bảo tàng Quốc gia về Lịch sử và Văn hóa Người Mỹ gốc Phi của Smithsonian cũng tiêu tốn tới 540 triệu USD, cao hơn 50% so với ước tính ban đầu. Tổng mức đầu tư cho Đài tưởng niệm và Bảo tàng Quốc gia ngày 11/9, một dự án khác với yêu cầu thi công ngầm phức tạp và nhiều bên liên quan, cũng từng tăng lên 1 tỷ USD trước khi việc xây dựng bị tạm dừng năm 2011. Chi phí cuối cùng của dự án được báo cáo ở mức 700 triệu USD.
Trong phiên điều trần trước Quốc hội hồi tháng 6/2025, chính ông Jerome Powell đã thừa nhận đây là một dự án đầy thách thức. “Không ai đang tại vị lại muốn thực hiện một cuộc cải tạo lớn đối với một tòa nhà lịch sử trong nhiệm kỳ của mình. Chúng tôi quyết định làm vì, thành thật mà nói, khi tôi còn là thống đốc phụ trách hành chính, trước khi trở thành chủ tịch, tôi đã hiểu rõ mức độ xuống cấp nghiêm trọng của tòa Eccles. Nó chưa từng được cải tạo lớn. Thực sự không an toàn và cũng không chống thấm”, ông Powell bày tỏ.
Các bản thiết kế cho tòa Eccles đã thay đổi đáng kể so với khi được giới thiệu ban đầu. Trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump, các kiến trúc sư theo đề nghị của Fed đã đề xuất sử dụng nhiều kính hơn, nhưng các thành viên do ông Trump bổ nhiệm vào Ủy ban Mỹ thuật Mỹ (US Commission of Fine Arts) lại yêu cầu sử dụng nhiều đá cẩm thạch trắng hơn để phù hợp với mong muốn của Tổng thống về việc tất cả các tòa nhà liên bang mới phải mang phong cách cổ điển.
Ở một đợt rà soát năm 2021 của Ủy ban Quy hoạch Thủ đô Quốc gia, một quan chức thuộc Cơ quan Quản lý Dịch vụ Tổng hợp (GSA) tiết lộ Fed đã phải trải qua một quá trình giám sát đầy sóng gió. “Họ thực sự đã bị thử thách đến tận cùng. Đã có lúc họ phải đối mặt với những chỉ trích không có cơ sở”, bà Mina Wright, Giám đốc sáng lập Văn phòng Quy hoạch và Chất lượng Thiết kế của GSA, nói.
Trong khi đó, theo tờ Bloomberg ghi nhận, Nhà Trắng hiện đang triển khai một dự án phát triển tốn kém của riêng mình là phòng khiêu vũ rộng khoảng hơn 8.300 mét vuông, dù dự án này được tài trợ bằng tiền quyên góp chứ không phải ngân sách nhà nước. Ông Trump lần đầu hé lộ kế hoạch vào tháng 2/2025 với dự toán 100 triệu USD, nhưng con số này sau đó đã tăng hơn gấp ba. Các ước tính gần đây cho thấy chi phí có thể lên tới 300 triệu USD, tương đương khoảng gần 36.000 USD cho mỗi mét vuông - cao hơn nhiều so với chi phí cải tạo trụ sở Fed.
