Sau tuổi 40, nhiều người vẫn đảm đương những trách nhiệm quan trọng trong gia đình: tạo thu nhập, chăm sóc con cái và hỗ trợ cha mẹ lớn tuổi. Một biến cố sức khỏe vì vậy có thể tác động đến cả công việc, nguồn thu và những dự định của gia đình.
Một nghiên cứu tại Việt Nam ghi nhận bệnh không lây nhiễm ở người trưởng thành có liên quan đến số ngày lao động bị mất nhiều hơn, thu nhập giảm và việc gia đình phải huy động thêm nguồn lực để ứng phó. Theo chuyên gia, chủ động đánh giá nguy cơ và tầm soát phù hợp có thể giúp nhóm này bớt bị động trước các biến cố sức khỏe.
MỘT SỐ YẾU TỐ NGUY CƠ SỨC KHỎE GIA TĂNG THEO TUỔI
Kết quả từ phân tích dữ liệu khảo sát STEPS năm 2020 tại Việt Nam, ghi nhận khoảng một phần ba người trong nhóm 45–54 tuổi bị tăng huyết áp.
Hướng dẫn của Bộ Y tế ban hành năm 2026 cũng chỉ ra nguy cơ mắc bệnh không lây nhiễm tăng theo tuổi, đặc biệt từ 40 tuổi trở lên.
PGS.TS.BSCKII Nguyễn Hải Anh, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Hô hấp Bệnh viện Bạch Mai, cho biết tuổi 40 không phải thời điểm cơ thể đột ngột suy yếu. Tuy nhiên, một số yếu tố nguy cơ tim mạch, chuyển hóa và bệnh mạn tính đã phổ biến hơn từ giai đoạn này. Ngay cả người duy trì lối sống lành mạnh cũng không hoàn toàn tránh được nguy cơ mắc bệnh, bởi một số bệnh lý tiến triển âm thầm, chỉ biểu hiện rõ khi đã ở giai đoạn muộn.
Theo bác sĩ, tuổi 40 có thể được xem là một mốc để mỗi người cùng bác sĩ rà soát sức khỏe, xác định các chỉ số cần theo dõi và những thói quen cần điều chỉnh, qua đó chủ động hơn trong việc quản lý nguy cơ.
KHI BỆNH TẬT ẢNH HƯỞNG ĐẾN THU NHẬP VÀ GIA TĂNG ÁP LỰC TÀI CHÍNH
Một nghiên cứu công bố năm 2022 trên tạp chí World Development, sử dụng dữ liệu các hộ gia đình Việt Nam, cho thấy bệnh không lây nhiễm có liên quan đến số ngày lao động bị mất nhiều hơn và thu nhập từ tiền lương, hoạt động tự kinh doanh phi nông nghiệp thấp hơn. Các hộ bị ảnh hưởng còn phải dựa vào tiền hỗ trợ từ người thân, vay nợ hoặc bán tài sản để ứng phó.
Với người sau tuổi 40 đang đóng góp phần thu nhập quan trọng cho gia đình, tác động của bệnh tật vì thế còn vượt ra ngoài chi phí điều trị. Khi khả năng làm việc suy giảm nhưng các khoản chi vẫn tiếp diễn, những kế hoạch như đóng học phí cho con, trả nợ hay tích lũy có thể phải điều chỉnh.
Sức khỏe do đó cần được tính đến trong kế hoạch dài hạn. Dù biến cố không chắc chắn xảy ra, việc dự liệu vẫn cần thiết bởi bệnh tật có thể đồng thời ảnh hưởng đến nguồn thu và khoản dự phòng của gia đình.
Trường hợp một người đàn ông 41 tuổi phát hiện ung thư vòm họng giai đoạn I cho thấy ý nghĩa của việc quan tâm đến sức khỏe khi vẫn còn nhiều trách nhiệm gia đình.
Trước đó, người bệnh có tiền sử khỏe mạnh, không hút thuốc và ít sử dụng rượu bia. May mắn, bệnh được phát hiện ở giai đoạn khu trú, chưa ghi nhận di căn. Theo Hiệp hội Ung thư Hoa Kỳ, tỷ lệ sống tương đối sau 5 năm của ung thư vòm họng còn khu trú là khoảng 86%, nếu được điều trị đúng phác đồ và kịp thời.
“Thời điểm phát hiện bệnh, là người trụ cột kinh tế trong gia đình, tôi gánh trên vai khoản vay mua nhà, con cái vẫn còn đang độ tuổi đi học. Nhưng thật may mắn vì được phát hiện giai đoạn I nên chi phí điều trị không cao, không ảnh hưởng lớn đến khoản tích lũy của gia đình, và sự nghiệp cá nhân”, bệnh nhân chia sẻ sau khi kết thúc điều trị gần 2 tháng.
Tuy nhiên, không phải người bệnh ung thư nào cũng có cơ hội phát hiện sớm. Điều này đặt ra câu hỏi thiết thực với người bước vào tuổi trung niên: nên kiểm tra và theo dõi sức khỏe ra sao để bớt bị động trước những biến cố?
CHỦ ĐỘNG HƠN BẰNG CÁCH THEO DÕI ĐÚNG NGUY CƠ
Theo PGS Nguyễn Hải Anh, để theo dõi nguy cơ sức khỏe, người dân nên chủ động khám sức khỏe và chú ý ba tiêu chí: gói khám phù hợp với độ tuổi, tiền sử cá nhân; được bác sĩ tư vấn, giải thích rõ kết quả; có hướng dẫn cụ thể khi phát hiện bất thường. Bác sĩ lưu ý, kết quả bình thường chỉ phản ánh tình trạng tại thời điểm kiểm tra, không đồng nghĩa với việc sức khỏe sẽ luôn ổn định. Khoảng cách giữa các lần khám cần tuân theo khuyến nghị của bác sĩ.
Tầm soát không bảo đảm một người sẽ không mắc bệnh hay loại bỏ hoàn toàn nguy cơ xảy ra biến cố. Giá trị thực tế nằm ở cơ hội nhận diện sớm hơn một số bất thường hoặc yếu tố nguy cơ, giúp người khám có thêm thông tin để theo dõi, xử lý và sắp xếp những kế hoạch liên quan.
Một số mô hình tầm soát tư nhân hiện cũng được phát triển theo hướng kết hợp nhiều lớp đánh giá. Tại NURA, công nghệ AI độc quyền của Fujifilm được ứng dụng để hỗ trợ bác sĩ phân tích hình ảnh. Theo số liệu do đơn vị cung cấp, từ ngày 1/7/2024 đến giữa tháng 8/2026, hệ thống đã tầm soát cho hơn 42.000 khách hàng, ghi nhận 71.633 vấn đề sức khỏe cần lưu ý và phát hiện gần 200 trường hợp ung thư ở giai đoạn sớm.
Với những trường hợp nghi ngờ ung thư, bác sĩ tư vấn hướng xử trí hoặc chuyển đến chuyên khoa phù hợp để tiếp tục đánh giá.
Tuổi 40 không phải thời điểm phải lo sợ bệnh tật, nhưng là giai đoạn nhiều người còn một chặng đường dài làm việc và chăm lo cho gia đình. Hiểu nguy cơ cá nhân, kiểm tra phù hợp và theo dõi sức khỏe định kỳ có thể giúp họ chủ động hơn trước những biến cố khó dự báo.
