Mới đây, Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) đã công bố báo cáo “Triển vọng và Thống kê Thương mại Toàn cầu”, trong đó nâng dự báo tăng trưởng thương mại toàn cầu năm 2025, nhưng đồng thời cảnh báo rủi ro triển vọng cho năm 2026 đang xấu đi.
Theo báo cáo, WTO kỳ vọng khối lượng thương mại toàn cầu sẽ tăng 2,4% trong năm 2025, cao hơn đáng kể so với mức 0,9% được đưa ra trong báo cáo tháng 8 trước đó.
Đáng chú ý, khối lượng thương mại đã tăng mạnh trong nửa đầu năm nay, cao hơn 4,9% so với cùng kỳ năm trước nhờ có nhiều yếu tố hỗ trợ, chẳng hạn như động lực đến từ việc các doanh nghiệp Mỹ đẩy mạnh nhập khẩu trước khi mức thuế mới có hiệu lực. Ngoài ra, hàng loạt điều kiện kinh tế vĩ mô thuận lợi, bao gồm xu hướng giảm lạm phát, chính sách tài khóa hỗ trợ và thị trường lao động thắt chặt, đã thúc đẩy thu nhập thực tế và chi tiêu tại các nền kinh tế lớn.
Sự tăng trưởng mạnh mẽ tại các thị trường mới nổi cùng nhu cầu tăng cao đối với các sản phẩm liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), điển hình như chip bán dẫn, máy chủ và thiết bị viễn thông, cũng góp phần quan trọng trong việc thúc đẩy thương mại toàn cầu. WTO lưu ý, chi tiêu cho các sản phẩm liên quan đến AI chiếm gần một nửa mức tăng trưởng thương mại toàn cầu trong nửa đầu 2025, với giá trị cộng thêm tới 20% so với cùng kỳ.
Song song với đó, cạnh tranh toàn cầu trong phát triển các sản phẩm liên quan đến AI đang ngày càng gay gắt. WTO chỉ ra rằng Mỹ chiếm khoảng 1/5 tăng trưởng thương mại toàn cầu trong lĩnh vực này, còn lại phần lớn mức tăng đến từ châu Á - khu vực đóng góp gần 2/3 tổng tăng trưởng thương mại liên quan đến AI.
“Hoạt động thương mại tăng trưởng mạnh trên toàn chuỗi giá trị kỹ thuật số, từ silicon thô và khí đặc dụng đến các thiết bị vận hành nền tảng đám mây và ứng dụng AI”, báo cáo của WTO nêu rõ, đồng thời nhấn mạnh rằng hiệu suất xuất khẩu của châu Á trong nhóm sản phẩm liên quan đến AI rất ấn tượng, phù hợp với làn sóng đầu tư mạnh mẽ trên toàn cầu vào lĩnh vực.
Tổ chức cho rằng nếu thương mại hàng hóa và dịch vụ liên quan đến AI tiếp tục tăng trưởng ổn định, đây có thể là động lực thúc đẩy thương mại toàn cầu trong trung hạn.
Tuy nhiên, bức tranh cho năm 2026 lại không mấy tươi sáng. Tổ chức hạ dự báo tăng trưởng khối lượng thương mại toàn cầu năm 2026 từ 1,8% xuống chỉ còn 0,5%. “Tăng trưởng thương mại sẽ chậm lại trong năm tới khi kinh tế toàn cầu hạ nhiệt và tác động sâu rộng của làn sóng thuế quan sẽ bắt đầu được cảm nhận”, WTO cho biết.
Thuế quan đã trở thành yếu tố chi phối và là lực cản lớn đối với thương mại toàn cầu kể từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump gây chấn động với chính sách áp thuế “đối ứng” hồi tháng 4/2025.
Các quốc gia đã gấp rút tổ chức đàm phán để đạt thỏa thuận thương mại với Washington, song ngay cả những đồng minh thân cận như Vương quốc Anh vẫn phải chịu mức thuế cơ bản 10% đối với hàng hóa xuất khẩu sang Mỹ.
WTO cảnh báo, các dấu hiệu suy yếu trong thương mại và sản xuất chế tạo đã bắt đầu xuất hiện tại các nền kinh tế phát triển, thể hiện qua niềm tin kinh doanh và tiêu dùng sụt giảm, cùng đà tăng trưởng chậm lại của việc làm và thu nhập.
Cũng trong bối cảnh đó, xuất khẩu dịch vụ toàn cầu được dự báo chậm lại, từ mức 6,8% năm 2024 xuống 4,6% trong năm 2025 và 4,4% vào năm 2026. Dù không bị ảnh hưởng trực tiếp bởi thuế quan, thương mại dịch vụ vẫn có thể chịu tác động gián tiếp thông qua mối liên hệ với hoạt động giao thương hàng hóa và sản xuất.
Phát biểu tại buổi công bố báo cáo, Tổng giám đốc WTO Ngozi Okonjo-Iweala cho biết phản ứng có chừng mực của các quốc gia trước các thay đổi về thuế quan, tiềm năng tăng trưởng của lĩnh vực AI, cũng như sự gia tăng giao thương giữa các nền kinh tế mới nổi đã giúp giảm thiểu phần nào khó khăn của thương mại toàn cầu trong năm 2025.
“Khả năng phục hồi của thương mại năm 2025 phần lớn nhờ vào sự ổn định mà hệ thống thương mại đa phương dựa trên quy tắc, luật lệ. Tuy nhiên, chúng ta không thể chủ quan. Những gián đoạn hiện nay đối với hệ thống thương mại toàn cầu là lời kêu gọi chung tay hành động để các quốc gia cùng nhau tái định hình thương mại, xây dựng nền tảng vững chắc hơn, hướng đến sự thịnh vượng cho tất cả mọi người”, bà Okonjo-Iweala kết luận.
