Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), kim ngạch xuất khẩu thủy sản tháng 10/2026 ước đạt 1,315 tỷ USD, tăng 13,5% so với cùng kỳ, đưa lũy kế 10 tháng lên 10,459 tỷ USD, tăng 12,1%. Tuy nhiên, ngay trong tháng 10, xuất khẩu tôm giảm 4,9% và kim ngạch sang Mỹ giảm 11,8%, trong khi nhóm cá các loại khác tăng 55%, đóng góp khoảng 70% phần kim ngạch tăng thêm của toàn ngành trong tháng.
ĐƠN HÀNG TÔM SANG MỸ CẦN TÍNH THEO TỪNG KỊCH BẢN THUẾ
Tháng 10, xuất khẩu tôm ước đạt 473,8 triệu USD, trong đó tôm chân trắng giảm 8,3%, còn gần 307 triệu USD. Tính chung 10 tháng, kim ngạch tôm chân trắng chỉ tăng 4%, trong khi tôm hùm xanh tăng 31%, đóng góp hơn 60% phần kim ngạch tăng thêm của cả nhóm tôm.
Chênh lệch giữa hai mặt hàng cũng thể hiện ở kết quả lũy kế. Tôm chân trắng mang về 2,62 tỷ USD trong 10 tháng, còn tôm hùm xanh đạt gần 915 triệu USD và tăng thêm hơn 216 triệu USD so với cùng kỳ. VASEP ghi nhận kim ngạch cả nhóm tôm tăng 9%, lên 4,22 tỷ USD. Trong khi đó, riêng tôm chân trắng, mặt hàng chủ lực của ngành nuôi và chế biến tôm, đã giảm trong tháng 10.
Theo bà Lê Hằng, Phó Tổng Thư ký VASEP, khả năng cải thiện giá bán tôm vẫn chịu sức ép khi lượng nhập khẩu của Mỹ và EU trong tám tháng đầu năm lần lượt giảm 0,7% và 2,3%, còn lượng tôm xuất khẩu của Ecuador tăng gần 20%. Riêng tại Mỹ, kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam trong tháng 10 còn gần 200 triệu USD, kéo kết quả 10 tháng xuống 1,63 tỷ USD, giảm 1,2% so với cùng kỳ.
Trung Quốc ghi nhận lượng tôm nhập khẩu tăng 25,5% trong tám tháng, trái chiều với Mỹ và EU. Theo phân tích của VASEP, sức mua giữa các thị trường phục hồi không đồng đều trong khi nguồn cung từ Ecuador tăng nhanh, khiến doanh nghiệp tôm Việt Nam khó trông chờ vào một đợt tăng giá chung để cải thiện kết quả cuối năm.
Với đơn hàng tôm sang Mỹ, bà Hằng lưu ý tác động của kết quả cuối cùng đợt rà soát hành chính thuế chống bán phá giá lần thứ 20 (POR20). Nếu thuế giảm đáng kể so với mức sơ bộ, doanh nghiệp sẽ thuận lợi hơn khi đàm phán giá và chốt đơn với khách hàng Mỹ. Do thời gian còn lại của năm ngắn, tác động tích cực có thể thể hiện rõ hơn ở các đơn hàng đầu năm 2027. Nếu thuế giữ gần mức sơ bộ hoặc tăng, xuất khẩu tôm sang thị trường này sẽ tiếp tục gặp khó khăn.
Trong bản cập nhật tháng 10, VASEP dẫn kết quả sơ bộ POR20 với mức thuế 6,30% đối với STAPIMEX, 10,76% đối với nhóm Fimex và 7,56% đối với 27 doanh nghiệp được hưởng thuế suất riêng rẽ. Tại thời điểm cập nhật, kết quả cuối cùng được dự kiến công bố vào đầu tháng 11. Chênh lệch giữa các mức sơ bộ cho thấy chi phí của đơn hàng có thể khác nhau tùy pháp nhân xuất khẩu.
Khi báo giá, doanh nghiệp cần tính tổng nghĩa vụ thuế theo từng mặt hàng và từng pháp nhân xuất khẩu. Hợp đồng cần làm rõ thời điểm xác định nghĩa vụ thuế, trách nhiệm của các bên, cơ chế điều chỉnh giá và cách chia sẻ chi phí phát sinh nếu thuế thay đổi. Với tôm, kế hoạch thu mua và tồn kho cần bám theo hai kịch bản thuế, ưu tiên lượng hàng đã có đầu ra. Hai phương án cần tính đến khả năng thuế giảm đủ để đàm phán lại giá với khách hàng và khả năng thuế giữ gần mức sơ bộ hoặc tăng. Việc hạn chế tích trữ hàng chưa có đầu ra chắc chắn giúp doanh nghiệp chủ động hơn khi tiến độ chốt đơn thay đổi.
TÌM ĐẦU RA CHO CÁ TRA, KIỂM TRA HỒ SƠ HẢI SẢN TỪ KHÂU MUA NGUYÊN LIỆU
Cá tra có dư địa mở rộng đơn hàng ở phân khúc cá thịt trắng giá vừa phải. Kim ngạch tháng 10 đạt 249,4 triệu USD, tăng 14,9%, đưa lũy kế 10 tháng lên gần 2 tỷ USD, tăng 11%. Theo bà Lê Hằng, nguồn cung cá tuyết hạn chế, trong khi giá cá tuyết và cá minh thái ở mức cao, tạo cơ hội để cá tra tiếp cận các nhà phân phối đang tìm sản phẩm thay thế. Với mặt hàng này, doanh nghiệp có thể tập trung tìm thêm khách hàng tại EU, Trung Đông và ASEAN.
Ngoài cá tra, VASEP ghi nhận cá ngừ đạt 97,5 triệu USD trong tháng 10, tăng 13,4%, còn mực và bạch tuộc đạt 94,8 triệu USD, tăng 14,8%. Riêng nhóm cá các loại khác đạt 309,3 triệu USD, tăng thêm gần 110 triệu USD so với cùng kỳ. Kết quả này phản ánh vai trò của các nhóm cá và hải sản trong mức tăng kim ngạch tháng 10, khi xuất khẩu tôm đi xuống.
Xét trên toàn ngành, Trung Quốc và Hồng Kông đạt 2,62 tỷ USD trong 10 tháng, tăng 30,3%, còn ASEAN đạt 722 triệu USD, tăng 22,9%. Hai nhóm thị trường đóng góp khoảng hai phần ba mức tăng kim ngạch thủy sản. EU và Nhật Bản cũng cải thiện trong tháng 10, song mức tăng lũy kế lần lượt chỉ đạt 1,1% và 2,8%.
Với hải sản khai thác, doanh nghiệp cần kiểm tra ngay từ khâu mua nguyên liệu các chứng từ liên quan đến chống khai thác bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), yêu cầu theo Đạo luật Bảo vệ động vật có vú biển của Mỹ (MMPA) và hồ sơ truy xuất nguồn gốc để hạn chế chậm giao hàng. Khi chốt đơn, giá bán cần được tính cùng chi phí nguyên liệu, chi phí tuân thủ, điều khoản thanh toán và biên lợi nhuận.
Trong bối cảnh giá nguyên liệu, thức ăn và chi phí tuân thủ tăng, tài liệu cũng lưu ý việc giảm giá để có thêm đơn hàng có thể làm tăng rủi ro tài chính. Doanh nghiệp cần cân nhắc khả năng kiểm soát công nợ cùng với chi phí thuế và tiến độ hoàn thiện hồ sơ trước khi cam kết giá và lịch giao hàng.
Theo chuyên gia VASEP phân tích, để cán mốc 12 tỷ USD trong năm 2026, xuất khẩu thủy sản cần đạt bình quân khoảng 770 triệu USD mỗi tháng trong tháng 11 và 12. Khả năng vượt xa mốc này phụ thuộc vào sức mua tại Trung Quốc và ASEAN, cùng diễn biến đơn hàng tôm sau kết quả POR20.
