Từ những lần đầu “ăn chứng” với đủ cung bậc lời, lỗ, hồi hộp rồi nhẹ nhõm, một người phụ nữ đã dần nhận ra rằng đầu tư không chỉ là câu chuyện chọn được mã tăng giá, mà còn là hành trình học cách đặt mục tiêu, giữ kỷ luật và kiểm soát cảm xúc.
Những trải nghiệm cá nhân ấy cũng mở ra một câu chuyện rộng hơn về cách bắt đầu với chứng khoán và những nguyên tắc cần nắm trước khi để đồng tiền của mình bước vào thị trường.
BÀI HỌC TỪ NHỮNG LẦN ĐẦU “ĂN CHỨNG”
Kể cho mọi người nghe ba trải nghiệm với chứng khoán, sau khi tôi quyết định đặt xuống niềm tin giới hạn đeo đẳng suốt 17 năm về món này.
Trải nghiệm đầu tiên là tháng 10/2024, tôi quyết định tập tành với chứng khoán như một công cụ tài chính. Vừa rèn kỷ luật bản thân trong đầu tư, vừa không cho tiền nằm ì một chỗ, hoặc nằm ở chỗ ít hiệu quả.
Tôi nghiên cứu và biết là có chứng chỉ quỹ có thể mua với số lượng nhỏ lẻ, tùy tình hình túi tiền. Ban đầu chưa có kiến thức và kinh nghiệm thì tôi cứ tìm một số quỹ chuyên nghiệp, phù hợp với khẩu vị và tiêu chí của bản thân để mua chứng chỉ của họ.
Tôi chọn các quỹ minh bạch, phí rõ ràng, với mục tiêu đầu tư trong một năm lãi 10%. Mua xong xác định cứ để đó. Thi thoảng mới vào ngắm tài khoản. Có lúc xanh, có lúc đỏ. Nhưng mục tiêu đặt ra rồi thì cứ bình tĩnh, nhởn nha thôi.
Tháng 9/2025, sau đúng một năm xuống tiền thì tài khoản đã nhuộm màu xanh lá với +10.18%. Tôi yên chí chốt lệnh vì đã đạt mục tiêu đề ra. Thật là một trải nghiệm đầu tư...yên ổn.
Trải nghiệm thứ hai là khi cô em đồng nghiệp có tin nội bộ từ chồng về mã XX. Tin đồn là sắp tới công ty chồng có dòng tiền về nên giờ mua thì tầm 2 tuần sau là có thể bán lướt. Tiền lệ những phi vụ như này, chồng em ấy lãi khoảng 15 - 20%. Ừ thì…nhân tiện có chút đỉnh tiền nhàn rỗi, thế là tôi okela.
Đến hôm chốt lệnh mới tá hỏa. Hóa ra cô em phím nhầm mã. Mã XX tôi mua là mã của công ty con. Còn mã YY của công ty mẹ mới là đối tượng cần nhắm tới. Thế là cả bọn mặt ngắn tũn, ngồi cười cả lũ, và không quên đợi chứng về để cắt lỗ. Một trải nghiệm đầu tư…lãng xẹt.
Tới lần thứ ba, tôi lại có cậu em cùng phòng là chuyên gia nghiên cứu chứng với crypto. Một hôm, vừa bước chân vào cửa công ty, cậu ấy đã hớt hải hô hoán:
“Ôi chị ơi, có mã này thơm. Giá chắc chắn 3 con số vào cuối năm. Vật liệu này đang hot, Việt Nam chỉ xếp sau mỗi Trung Quốc về sản lượng khai thác thôi. Vốn hóa thị trường xxx, P/E yyy. Đang còn room, chị vào đi, vào ngay cho em…”.
Bình thường là cũng phản biện cậu ấy mấy hôm rồi kệ. Chả hiểu sao hôm đấy hai chị em tranh luận có mỗi bữa trưa, đến chiều là xuống tiền gọn gàng. Chắc tại công ty đang làm một dự án về chứng khoán nên tôi cũng tặc lưỡi thử cho quen lệnh.
Vừa mua xong, thị trường giảm mạnh liên tục. Thật lòng là cũng chòng chành, nôn nao đấy. Nhưng vì đây là khoản tiền nhàn rỗi, tôi dành để rèn tâm lý nên cũng không bị quá nhấp nhổm.
May quá! Hôm rồi tổ nghề độ. Thị trường dù giảm chút điểm nhưng mã đó lại tăng mạnh. Tài khoản xanh + 11% trong sự ngỡ ngàng bật ngửa của thân chủ. Bán thôi.
Tay đặt lệnh mà lòng lại nổi tham. Tôi định đặt giá cao hơn giá tham chiếu để kiếm thêm tí lãi. Nhưng rồi cũng kịp tỉnh táo vào giây cuối. Quay về kỷ luật bản thân, tôi đặt đúng giá tham chiếu để khớp lệnh luôn, vì mục tiêu lúc này là thoát hàng nhanh nhất có thể, lãi 11% trong vài tuần là thơm rồi. Thôi thì cũng là một phen đầu tư hú hồn.
Qua ba phát trải nghiệm sơ sơ, tôi cũng rút ra được mấy điều. Trước hết, phải đặt mục tiêu trước rồi mới hành động. Khi không có một mục tiêu rõ ràng, mọi biến động của thị trường đều rất dễ khiến ta hoảng loạn.
Chỉ nên dùng tiền nhàn rỗi để đầu tư, tuyệt đối không vay mượn hay cầm cố tài sản để xuống tiền. Cũng đừng mua chỉ vì thấy người khác đang mua. FOMO thì ai cũng có, nhưng chỉ nên xuống tiền khi bản thân đã thực sự thấy thuyết phục.
Quan trọng không kém là phải có kỷ luật trong việc chốt lời và cắt lỗ. Thắng thì không tham, thua thì không gồng. Mỗi lần vào lệnh cũng nên được ghi chép lại bởi mỗi lệnh đều là một dữ liệu để mình nhìn lại và sửa sai cho lần sau.
Cuối cùng, phải học cách quản trị cảm xúc. Thị trường thường thử bản lĩnh của ta trước khi thưởng tiền. Và có lẽ, tốt nhất nên nhìn chứng khoán như một công cụ. Công cụ dù tốt đến đâu cũng có thể gây hại nếu sử dụng sai cách.
Chia sẻ trên không phải lời khuyên đầu tư, chỉ là chút trải nghiệm thật của một người mới đang học và thực hành nghiêm túc để tiền làm việc cho mình.
Nếu bạn từng có những niềm tin giới hạn về tiền giống tôi, hãy bắt đầu từ nền tảng tài chính cá nhân, hiểu kĩ về tháp tài sản để lấp đầy dần từng lớp, từ nền móng trở lên. Hãy đi từng bước nhỏ, giữ kỷ luật tự thân, và tâm thế vững vàng.
NẮM RÕ CÁCH SINH LỜI VÀ CÁC BƯỚC ĐẦU TƯ CHỨNG KHOÁN HIỆU QUẢ
Theo Công ty Cổ phần Chứng khoán VNDIRECT, đầu tư chứng khoán là quá trình đòi hỏi nhà đầu tư phải nghiên cứu kỹ lưỡng , theo dõi thị trường, và khả năng đánh giá rủi ro để đưa ra quyết định đầu tư hiệu quả.
Lợi nhuận từ đầu tư chứng khoán chủ yếu đến từ ba nguồn chính bao gồm chênh lệch giá mua và bán, trái tức và cổ tức.
Đối với chênh lệch giá mua và giá bán, khi giá bán thấp hơn giá mua thì bạn sẽ lỗ nếu đang giữ tài sản đó. Ngược lại, khi giá bán cao hơn giá mua thì bạn sẽ thu được lợi nhuận.
Thuế và phí giao dịch sẽ phụ thuộc vào công ty chứng khoán nơi nhà đầu tư mở tài khoản giao dịch. Thông tin về lợi nhuận sẽ được hiển thị trực tiếp trên mục tài sản, không đòi hỏi nhà đầu tư thực hiện bất kỳ tính toán thêm nào.
Đối với trái tức, khi sở hữu trái phiếu, nhà đầu tư trở thành người cho doanh nghiệp vay tiền. Lợi nhuận từ trái phiếu đến từ lãi suất mà doanh nghiệp trả hàng năm cho nhà đầu tư. Mức trái tức nhận được không phụ thuộc vào kết quả sản xuất kinh doanh của công ty mà được công bố rõ khi phát hành.
Trong khi đó, cổ tức là khoản lợi nhuận sau thuế của doanh nghiệp được trả cho mỗi cổ phần bằng tiền mặt hoặc các loại tài sản khác.
Để bắt đầu đầu tư chứng khoán một cách chủ động và có cơ sở, nhà đầu tư trước hết cần nắm vững kiến thức về thị trường chứng khoán, các loại tài sản tài chính khác nhau, cơ bản về đầu tư, và các chiến lược đầu tư khác.
Sau khi có kiến thức cơ bản, nhà đầu tư cần xác định rõ mục tiêu đầu tư của mình, bao gồm mức độ rủi ro sẵn lòng chấp nhận, khoảng thời gian muốn đầu tư và mục đích tài chính cụ thể.
Tiếp theo, trước khi quyết định đầu tư vào một loại tài sản cụ thể, nhà đầu tư cần phải tiến hành nghiên cứu và phân tích kỹ lưỡng về công ty, ngành công nghiệp, hoặc thị trường mà nhà đầu tư quan tâm.
Dựa trên mục tiêu và kết quả phân tích, nhà đầu tư có thể lập kế hoạch đầu tư bao gồm việc xác định danh mục đầu tư, phân bổ tài sản và lựa chọn các công cụ đầu tư phù hợp.
Khi đã có kế hoạch, nhà đầu tư cần mở một tài khoản đầu tư thông qua một công ty chứng khoán hoặc một ngân hàng có dịch vụ giao dịch chứng khoán. Sau khi tài khoản được kích hoạt, có thể đặt các lệnh giao dịch mua bán chứng khoán trên thị trường chứng khoán thông qua các nền tảng giao dịch của công ty chứng khoán nơi mở tài khoản.
Quá trình đầu tư không kết thúc sau khi giao dịch được thực hiện. Nhà đầu tư cần theo dõi và đánh giá hiệu suất của danh mục đầu tư của mình để đảm bảo rằng nó đang phù hợp với mục tiêu đầu tư ban đầu và điều chỉnh nếu cần.
Cuối cùng, việc tối ưu hóa danh mục được thực hiện dựa trên kết quả theo dõi và đánh giá hiệu quả của hoạt động đầu tư chứng khoán.
