Vào ngày 14/4, mạng xã hội Trung Quốc lại một lần nữa “dậy sóng” với cái tên Hứa Gia Ấn, người một thời từng là tỷ phú giàu nhất quốc gia tỷ dân.
Trong tuần này, Tòa án Nhân dân tỉnh Thâm Quyến đã bắt đầu xét xử hàng loạt vụ án liên quan đến tập đoàn bất động sản Evergrande, qua đó khiến Chủ tịch công ty Hứa Gia Ấn, người đã bị áp dụng các biện pháp cưỡng chế từ tháng 9/2023, một lần nữa trở lại tâm điểm chú ý.
NHỮNG CÁO BUỘC NGHIÊM TRỌNG
Ngày 14/4, hãng thông tấn nhà nước Trung Quốc Tân Hoa Xã công bố một bản tin ngắn liệt kê tám cáo buộc đối với Hứa Gia Ấn, bao gồm huy động tiền gửi công trái phép, gian lận huy động vốn, cấp tín dụng trái phép, sử dụng sai mục đích nguồn vốn, phát hành chứng khoán gian lận, công bố trái phép thông tin quan trọng, tham ô và đưa hối lộ trong doanh nghiệp. Bản tin cho biết, sau khi bên công tố và bên bào chữa hoàn tất phần tranh luận, Hứa Gia Ấn đã đưa ra lời phát biểu cuối cùng tại tòa, trong đó ông nhận tội và bày tỏ sự hối hận. Tòa án sẽ tuyên án vào một thời điểm sắp tới.
Bản tin không công bố quy mô số tiền liên quan trong vụ án của Evergrande và Hứa Gia Ấn. Tuy nhiên, khi ông bị áp dụng biện pháp cưỡng chế vào năm 2023, nhiều thông tin cho rằng “hố nợ” khổng lồ của Evergrande đã lên tới 2,4 nghìn tỷ nhân dân tệ (tương đương 330 tỷ USD).
Trong hai năm qua, các cơ quan chức năng đã dần siết chặt vòng vây đối với chuỗi vụ án liên quan đến Tập đoàn Evergrande. Tháng 3 năm ngoái, báo cáo công tác của Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao Trung Quốc công bố các cơ quan giám sát tại Quảng Đông, Bắc Kinh và nhiều địa phương khác đã điều tra và truy tố 42 cá nhân liên quan đến “phe Evergrande”. Phân tích của truyền thông Trung Quốc cho rằng nhóm này có thể bao gồm Hứa Gia Ấn, con trai thứ hai của ông là Hứa Đằng Phi, Tổng giám đốc Evergrande Financial Wealth Management Đỗ Lượng và Chủ tịch mảng xe điện Lưu Vĩnh Trác.
Một số chuyên gia pháp lý nhận định, với số lượng tội danh lớn và quy mô tài chính khổng lồ, riêng tội gian lận huy động vốn đã có thể đối mặt với mức án cao nhất là tù chung thân. Nếu tổng hợp nhiều tội danh khi tuyên án, Hứa Gia Ấn, hiện 68 tuổi, có thể phải ở tù suốt phần đời còn lại của mình.
CUỘC ĐỜI HỨA GIA ẤN
Cuộc đời của Hứa Gia Ấn là một câu chuyện đầy thăng trầm, mang màu sắc gần như tiểu thuyết. Ông sinh ra trong một gia đình nông thôn nghèo tại Chu Khẩu, tỉnh Hà Nam. Vì mất mẹ từ nhỏ, hoàn cảnh lại khó khăn nên vừa khi hoàn thành bậc trung học ông đã phải nghỉ để về nhà làm nông.
Một năm sau khi Trung Quốc khôi phục kỳ thi đại học sau Cách mạng Văn hóa, ông trúng tuyển vào Học viện Sắt thép Vũ Hán. Sau tốt nghiệp, ông được phân công làm việc tại Công ty Sắt thép Vũ Dương (Hà Nam). Tại đây, ông nhanh chóng được thăng tiến lên cấp trưởng phân xưởng.
Năm 1992, trong chuyến “Nam tuần” của lãnh đạo Trung Quốc Đặng Tiểu Bình, Hứa Gia Ấn, ở tuổi 34, đã từ bỏ “bát cơm sắt” (thuật ngữ Trung Quốc ẩn dụ chỉ công việc cực kỳ ổn định, an toàn và gần như không có nguy cơ bị sa thải) tại doanh nghiệp nhà nước. Với 20.000 nhân dân tệ tiết kiệm và một bản lý lịch dài hơn 30 trang, ông quyết định tới Thâm Quyến lập nghiệp và mỗi bước đi sau đó đều gắn liền với làn sóng cải cách và mở cửa của Trung Quốc.
Đến Thâm Quyến, ông làm việc tại công ty Trung Đạt. Hai năm tiếp theo, ông đề xuất mở rộng hoạt động sang thị trường bất động sản Quảng Châu. Với một đội nhóm nhỏ gồm lái xe, thu ngân, nhân viên bán hàng và trợ lý, Hứa Gia Ấn đã thành công giành được dự án “Châu Đảo Hoa Viên”, qua đó mang về cho công ty hơn 200 triệu nhân dân tệ.
Năm 1996, Hứa Gia Ấn quyết định khởi nghiệp riêng, thành lập doanh nghiệp sau này trở thành Evergrande. Nhờ làn sóng tăng trưởng kinh tế nhanh và sự bùng nổ của thị trường bất động sản Trung Quốc, công ty được đà phát triển nhanh chóng. Chỉ trong vòng 10 năm, Evergrande đã mở rộng trên khắp đất nước, hiện diện tại các thành phố lớn và thu hút các nhà đầu tư chiến lược quốc tế.
Tham vọng của Hứa Gia Ấn không dừng lại ở bất động sản. Từ năm 2010, Evergrande đa dạng hóa sang quản lý bất động sản, xe năng lượng mới, văn hóa - du lịch, thể thao, y tế và chăm sóc sức khỏe. Khoảng năm 2015, tập đoàn tiến sâu vào lĩnh vực tài chính, thu hút lượng lớn vốn xã hội bằng các sản phẩm lợi suất cao nhưng cũng là mầm mống rủi ro dẫn đến sự sụp đổ sau này.
Thời điểm đó, Hứa Gia Ấn đang ở đỉnh cao quyền lực. Ông được bầu làm Ủy viên Chính hiệp Trung Quốc năm 2008 và sau đó giữ hai nhiệm kỳ liên tiếp trong Ủy ban Thường vụ. Tại kỳ họp Lưỡng hội tháng 3/2012, ông gây chú ý khi đeo thắt lưng Hermes, trở thành tâm điểm bên ngoài Đại lễ đường Nhân dân. Biệt danh “Hứa thắt lưng” thường được truyền miệng như biểu tượng cho sự giàu có của ông khi đó.
Dù những lo ngại về tỷ lệ nợ cao và chiến lược mở rộng rủi ro của Evergrande luôn tồn tại, nhưng doanh nghiệp này vẫn được công chúng xem là “trường tồn” và ngày càng có thể phát triển mạnh mẽ. Năm 2017, Hứa Gia Ấn trở thành người giàu nhất Trung Quốc với khối tài sản 290 tỷ nhân dân tệ (khoảng 40 tỷ USD).
HỒI CHUÔNG CẢNH TỈNH
Thành công của Evergrande phần lớn dựa trên đòn bẩy tài chính, dùng vốn nhỏ kiểm soát dự án lớn gấp nhiều lần. Tuy nhiên, sau khi Trung Quốc đưa ra nguyên tắc “nhà để ở, không phải để đầu cơ” năm 2016 và áp dụng “ba lằn ranh đỏ” năm 2020, nền tảng của ngành bất động sản đã thay đổi.
Một làn sóng doanh nghiệp dựa vào mô hình “nợ cao, đòn bẩy cao, quay vòng cao” đã đứt gãy dòng tiền. Evergrande, hình mẫu điển hình của mô hình “ba cao” đó - rơi vào khủng hoảng. Cộng thêm việc không thể thanh toán hàng tỷ USD các gói quản lý tài sản, tập đoàn từng là biểu tượng của ngành bất động sản trượt xuống vực sâu, và Hứa Gia Ấn cuối cùng cũng sụp đổ trong vòng xoáy nợ nần.
Có nhiều ý kiến cho rằng Hứa Gia Ấn và Evergrande là sản phẩm của một thời kỳ. Ông hội tụ nhiều phẩm chất của doanh nhân như dũng khí, nhạy bén, có tầm nhìn. Ông biết nắm bắt xu hướng đô thị hóa và thương mại hóa nhà ở, tận dụng cơ hội từ tăng trưởng kinh tế nhanh trong thời kỳ cải cách mở cửa. Ông cũng có tham vọng lớn, dám đi tiên phong và không ngừng nỗ lực. Nhưng mặt trái lại là xu hướng coi nhẹ rủi ro, theo đuổi lợi nhuận cực đoan, thậm chí trượt dài vào đầu cơ và lòng tham. Cuối cùng, ông đánh mất phương hướng trong một canh bạc quá lớn.
Từ một cậu bé nông thôn nghèo trở thành “ông trùm” bất động sản Trung Quốc, người ta vẫn nhắc đến câu chuyện Hứa Gia Ấn xây dựng một đế chế từ con số không và đạt tới đỉnh cao. Nhưng huyền thoại đó giờ đã sụp đổ hào quang tan biến và để lại hậu quả nặng nề cho hàng trăm nhà cung cấp chưa được thanh toán, hàng triệu người mua nhà dốc toàn bộ tiền tiết kiệm nhưng nhận về dự án dang dở và vô số nhà đầu tư mất trắng. Những tổn thất này không thể bù đắp chỉ bằng lời nhận tội hay bản án tù.
Cái kết cay đắng của Hứa Gia Ấn và Evergrande là lời cảnh tỉnh rõ ràng cho quá trình chuyển dịch của thị trường bất động sản Trung Quốc từ tăng trưởng nóng sang giai đoạn điều chỉnh. Mô hình tăng trưởng dựa vào đòn bẩy cao và quay vòng nhanh đã tạo ra khối tài sản khổng lồ cho một số ít người, nhưng đồng thời tích tụ rủi ro mà xã hội không thể gánh chịu. Khi nền tảng của ngành thay đổi, câu chuyện lâu nay về nền kinh tế Trung Quốc phụ thuộc nặng nề vào bất động sản cũng dần khép lại.
