Mới đây, Fed đã quyết định tăng lãi suất điều hành thêm 25 điểm cơ bản lên 3,75-4%, qua đó đảo chiều chính sách nới lỏng tiền tệ trong giai đoạn 2024-2025.
Quyết định được Ủy ban Thị trường mở Liên bang (FOMC) thông qua với tỷ lệ tuyệt đối 12-0, cho thấy sự đồng thuận đáng chú ý. Đáng chú ý, 16/18 thành viên FOMC dự báo ít nhất còn một lần tăng lãi suất trong năm 2026, có thể đưa lãi suất lên vùng 4-4,25%.
Fed tăng lãi suất đồng nghĩa lợi suất bằng USD trở nên hấp dẫn hơn, từ đó có thể tạo sức ép lên các đồng tiền khác, đặc biệt tại những thị trường mới nổi. Với Việt Nam, vấn đề được quan tâm là liệu Ngân hàng Nhà nước có phải tăng lãi suất điều hành để giảm áp lực tỷ giá hay không.
SỰ “CỨNG RẮN” CỦA FED VÀ SỨC ÉP VỚI VIỆT NAM
Nhìn lại giai đoạn trước, có thể thấy Ngân hàng Nhà nước không phản ứng theo công thức Fed tăng lãi suất thì Việt Nam cũng phải tăng ngay. Mức độ điều chỉnh phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có diễn biến của đồng USD, tỷ giá trong nước, lạm phát và thanh khoản hệ thống ngân hàng.
Năm 2022 là giai đoạn điển hình. Fed tăng lãi suất 7 lần, nhưng Ngân hàng Nhà nước không lập tức điều chỉnh sau những lần tăng đầu tiên. Phải đến tháng 9 và tháng 10/2022, khi áp lực từ bên ngoài gia tăng mạnh, Ngân hàng Nhà nước mới thực hiện hai đợt điều chỉnh với tổng mức tăng 200 điểm cơ bản đối với nhiều loại lãi suất.
Tại một tọa đàm mới đây, ông Nguyễn Minh Tuấn, CEO AFA Capital, cho rằng một trong những khác biệt quan trọng của giai đoạn đó nằm ở sức mạnh của đồng USD. Theo ông Tuấn, trong chu kỳ tăng lãi suất năm 2022, chỉ số DXY - thước đo sức mạnh của đồng USD so với một số đồng tiền lớn - tăng từ khoảng 92 điểm lên gần 114 điểm.
Khi USD tăng giá mạnh, các đồng tiền khác chịu sức ép mất giá lớn hơn. Bài toán của các ngân hàng trung ương vì thế cũng trở nên khó khăn hơn, bởi nếu chênh lệch lãi suất giữa đồng nội tệ và USD bị thu hẹp quá nhiều, áp lực lên tỷ giá có thể tiếp tục gia tăng.
Ông Phan Lê Thành Long, CEO AFA Group, cũng nhắc lại DXY lên vùng 114 điểm trong năm 2022 là mức rất cao. Tại Việt Nam, đến tháng 9 và tháng 10 cùng năm, Ngân hàng Nhà nước đã phải thực hiện những bước điều chỉnh mạnh về lãi suất điều hành.
Theo hai chuyên gia, điểm đáng chú ý là mỗi lần Ngân hàng Nhà nước tăng tới 100 điểm cơ bản, lớn hơn đáng kể so với bước điều chỉnh 25 điểm cơ bản thường thấy ở Fed. Lãi suất trong nước tăng nhanh sau đó cũng tác động đến thị trường vốn, chứng khoán và bất động sản.
Từ diễn biến năm 2022, ông Tuấn cho rằng không nên chỉ nhìn thấy Fed tăng lãi suất rồi cho rằng Ngân hàng Nhà nước đơn thuần tăng theo. Lãi suất và tỷ giá có mối quan hệ chặt chẽ, trong khi chính sách tiền tệ phải xử lý đồng thời nhiều mục tiêu.
Nói cách khác, Fed là một trong những yếu tố tạo sức ép, còn việc Ngân hàng Nhà nước có phải sử dụng đến lãi suất điều hành hay không phụ thuộc vào mức độ sức ép đó truyền vào thị trường Việt Nam.
Điều này cũng lý giải vì sao sau một số lần Fed tăng lãi suất trong năm 2022, Ngân hàng Nhà nước vẫn chưa điều chỉnh ngay. Chỉ khi đồng USD tăng mạnh, áp lực tỷ giá và lạm phát lớn hơn, chính sách trong nước mới chuyển sang trạng thái thắt chặt rõ rệt hơn.
Bởi vậy, khi so sánh với hiện tại, yếu tố cần nhìn không chỉ là Fed vừa tăng thêm 25 điểm cơ bản mà còn là đồng USD đang ở đâu và mức độ căng thẳng của tỷ giá trong nước ra sao.
Theo ông Tuấn, khác biệt dễ thấy nhất so với năm 2022 là DXY hiện chưa ở vùng quá cao. Sau lần tăng lãi suất mới nhất của Fed, chỉ số này ở khoảng 100,3 điểm, thấp hơn đáng kể so với mức gần 114 điểm từng ghi nhận trong chu kỳ trước.
Trong khi đó, ông Phan Lê Thành Long cho rằng nếu DXY tiếp tục tăng lên vùng 107-108 điểm, áp lực với các thị trường mới nổi và các nền kinh tế đang phát triển sẽ trở nên đáng chú ý hơn. Điều này đồng nghĩa lần tăng 25 điểm cơ bản hiện tại của Fed chưa đủ để mặc nhiên dẫn tới một đợt tăng lãi suất điều hành tại Việt Nam.
DƯ ĐỊA NỚI LỎNG HẸP LẠI
Quan điểm từ các công ty chứng khoán cũng đang nghiêng về kịch bản tương tự. ACBS đánh giá Fed quay lại tăng lãi suất đã làm thu hẹp dư địa nới lỏng chính sách tiền tệ của Việt Nam, chủ yếu qua hai kênh là chênh lệch lãi suất USD-VND và tỷ giá. Tuy nhiên, công ty chứng khoán này cho rằng diễn biến hiện tại chưa tạo ra nhu cầu phải thắt chặt chính sách tiền tệ trong nước.
Theo ACBS, thay vì phải lập tức tăng lãi suất điều hành, trọng tâm của Ngân hàng Nhà nước vẫn là điều tiết thanh khoản và cải thiện khả năng đưa tín dụng vào nền kinh tế.
Một yếu tố giúp giảm bớt sức ép là tốc độ tăng tiền gửi và tín dụng hiện khá cân bằng. Đến ngày 22/8, tiền gửi VND tăng 8,77% so với đầu năm, cao hơn nhẹ mức tăng 8,38% của tín dụng VND.
ACBS đánh giá khoảng cách về lượng giữa tiền gửi và tín dụng đã được thu hẹp, dù áp lực đối với chi phí vốn và cơ cấu nguồn vốn của các ngân hàng vẫn còn.
KBSV cũng chưa đưa ra kịch bản Ngân hàng Nhà nước sẽ tăng lãi suất điều hành sau quyết định mới nhất của Fed. Công ty chứng khoán này dự báo DXY dao động trong vùng 98-103 điểm trong phần còn lại của năm.
Fed tiếp tục phát tín hiệu thắt chặt sẽ hỗ trợ đồng USD, nhưng việc các ngân hàng trung ương lớn khác cũng duy trì chính sách kiểm soát lạm phát được cho là có thể hạn chế khả năng USD tăng giá quá mạnh.
Với Việt Nam, KBSV dự báo tỷ giá USD/VND vào cuối năm 2026 có thể đi ngang so với cuối năm 2025. Cơ sở được đưa ra là nguồn cung ngoại tệ tích cực từ kiều hối, vốn FDI giải ngân và thị trường vốn, trong khi chênh lệch lãi suất VND-USD dù có xu hướng thu hẹp nhưng vẫn ở trạng thái dương.
KBSV cũng dự báo lãi suất huy động duy trì quanh vùng hiện tại trong phần còn lại của năm và có thể giảm nhẹ nếu lạm phát được kiểm soát, đồng thời Ngân hàng Nhà nước có thêm các biện pháp hỗ trợ thanh khoản. Báo cáo chưa đặt ra kịch bản phải tăng lãi suất điều hành trong ngắn hạn.
Dù vậy, việc Fed tăng lãi suất vẫn khiến dư địa giảm lãi suất của Việt Nam hẹp hơn. Nếu lãi suất VND giảm sâu trong khi lãi suất USD tiếp tục tăng, khoảng cách giữa hai đồng tiền sẽ bị thu hẹp. Khi đó, áp lực lên tỷ giá có thể lớn hơn, đặc biệt nếu đồng USD tiếp tục mạnh lên trên thị trường quốc tế.
Vì vậy, thay vì chỉ đặt câu hỏi Ngân hàng Nhà nước có tăng lãi suất ngay sau Fed hay không, những biến số đáng theo dõi hơn trong những tháng tới là DXY, tỷ giá USD/VND và lạm phát trong nước.
Nếu Fed tiếp tục tăng lãi suất, DXY tiến lên những vùng cao hơn và tỷ giá trong nước chịu sức ép rõ rệt, khả năng Ngân hàng Nhà nước phải sử dụng các công cụ mạnh hơn, trong đó có lãi suất, sẽ tăng lên. Đây chính là kịch bản đã từng xuất hiện trong năm 2022.
Ngược lại, nếu đồng USD không tăng quá mạnh, nguồn cung ngoại tệ vẫn thuận lợi, tỷ giá được duy trì ổn định và thanh khoản ngân hàng không căng thẳng, Ngân hàng Nhà nước chưa nhất thiết phải tăng lãi suất chỉ vì Fed đã tăng.
So với năm 2022, điểm khác biệt hiện nay nằm ở chỗ sức ép từ đồng USD chưa lên tới mức cực đoan. Vì vậy, các đánh giá hiện tại của chuyên gia và công ty chứng khoán chủ yếu cho rằng quyết định mới của Fed làm hẹp dư địa nới lỏng, thay vì ngay lập tức buộc Việt Nam chuyển sang một chu kỳ tăng lãi suất điều hành.
