Với tỷ lệ thất nghiệp hiện ở mức 7,1%, ngưỡng cao nhất trong 9 năm, nền kinh tế Canada đang cho thấy những dấu hiệu chững lại. Hàng loạt mức thuế quan mà Tổng thống Mỹ Donald Trump áp lên ô tô, thép và nhôm - những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Canada - càng khiến tình hình thêm tồi tệ.
Hiện Canada là quốc gia duy nhất trong nhóm G7 chưa đạt được thỏa thuận thương mại với Mỹ để giảm thiểu áp lực từ hàng rào thuế, và điều này đang gây tổn hại cho nền kinh tế cũng như quan hệ ngoại giao giữa hai quốc gia láng giềng.
Trong bối cảnh đó, Thủ tướng Canada Mark Carney có một cuộc gặp trực tiếp với Tổng thống Donald Trump tại Nhà Trắng, ngay trước thời điểm Washington chuẩn bị “tung” thêm một đòn giáng nữa vào ngành gỗ của Canada, cụ thể là việc gia tăng thuế quan lên gỗ mềm và gỗ xẻ, vốn là nhóm hàng xuất khẩu hàng đầu của Canada sang Mỹ.
THÁCH THỨC TRƯỚC MẮT: THUẾ QUAN
Theo cuộc khảo sát của Abacus Data với 1.500 người trưởng thành tại Canada, người dân ngày càng lo ngại về chi phí sinh hoạt và tình hình kinh tế chung của đất nước.
“Chính phủ Canada cần phải thay đổi cách tiếp cận, bớt tập trung vào việc đối đầu hay chỉ trích ông Trump, thay vào đó hãy nghĩ về những gì họ có thể làm để cải thiện cuộc sống hàng ngày của người dân”, bà Inu Manak, chuyên gia thương mại quốc tế cấp cao tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại (CFR) nhận định.
Trong khi đó, ông Jeffrey Schott, chuyên gia tại Viện Kinh tế Quốc tế Peterson, cho rằng thuế quan áp lên hàng xuất khẩu sang Mỹ vẫn có thể khiến giá cả trong nước tăng cao, vì nguyên liệu thô thường được luân chuyển qua biên giới để sản xuất hàng hóa hoàn thiện.
Chính vì vậy, theo cả bà Manak và ông Schott, Thủ tướng Mark Carney chắc chắn hy vọng có thể thuyết phục ông Trump đồng ý miễn trừ thuế cho một số lĩnh vực, giúp cải thiện thu nhập cho người dân Canada.
Trên thực tế, các mức thuế ngành hàng là vấn đề có thể tháo gỡ trong khuôn khổ Hiệp định Thương mại Mỹ - Mexico - Canada (USMCA), từng được ông Donald Trump thúc đẩy trong nhiệm kỳ đầu và sẽ được xem xét lại vào năm tới theo quy định.
Dù Mỹ áp thuế cao hơn với hàng hóa từ Mexico và Canada, các sản phẩm đáp ứng quy định USMCA vẫn được nhập khẩu miễn thuế. Do đó, ông Trump được cho là đang sử dụng các mức thuế cao hơn với hàng hóa không theo diện USMCA để tạo lợi thế trong các cuộc đàm phán thương mại.
“Điều được quan tâm nhất hiện này là tương lai của hiệp định này - liệu nó có được duy trì hay đứng trước nguy cơ rạn nứt?”, chuyên gia Jeffrey Schott bình luận.
Tuy nhiên, bà Inu Manak lại cho rằng ông Trump khó có khả năng gia hạn thỏa thuận ba bên, mà sẽ dùng nó như “đòn bẩy vô tận” trong các cuộc thương lượng với Canada và Mexico.
Điều này đồng nghĩa với việc Thủ tướng Canada Mark Carney và Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum sẽ phải đàm phán với tầm nhìn xa hơn, hướng tới khả năng ký kết các hiệp định song phương trong tương lai.
Ở một khía cạnh khác, du lịch Canada đến Mỹ giảm mạnh, một số cửa hàng ở Canada gỡ bỏ sản phẩm Mỹ khỏi kệ. Trong lòng nhiều người dân Canada, cảm giác bị “phản bội” ngày càng rõ khi mối quan hệ thân thiết cả về địa lý, văn hóa và kinh tế giữa hai nước nay trở nên lạnh nhạt.
Nhưng theo cách nói của ông Trump, chính sự thân thiết lại khiến mọi thỏa thuận trở nên phức tạp. “Đây là một thỏa thuận khó, có lẽ khó nhất trong các hiệp định thương mại khác. Vì Mỹ và Canada vừa có mâu thuẫn, vừa có tình cảm gắn bó”, ông Trump thừa nhận.
CÁCH TIẾP CẬN ÔN HOÀ HƠN
Giới chuyên gia nhận xét, chuyến thăm của Thủ tướng Mark Carney tới Mỹ lần này không mang sắc thái căng thẳng như thường thấy, nhưng cũng chưa có đột phá rõ rệt trong các vấn đề gai góc giữa hai bên.
Và khác hẳn lần gặp trước bên lề hội nghị G7 do Canada chủ trì ở Alberta, khi Thủ tướng Mark Carney chỉ cho phép phóng viên đặt câu hỏi trong bảy phút rồi chủ động kết thúc buổi họp báo, thì lần này, ông lại chọn cách tiếp cận mềm mỏng hơn.
Khi ông Donald Trump tỏ ra lưỡng lự về việc xem xét lại USMCA cho năm tới và gợi ý có thể thay bằng các thỏa thuận song phương với Canada và Mexico, Thủ tướng Carney vẫn im lặng, một dấu hiệu cho thấy ông không muốn làm hỏng cuộc gặp bằng những tranh luận công khai.
Kể từ khi nhậm chức vào mùa xuân năm ngoái, ông Mark Carney dường như hướng đến chủ trương khôi phục lại kênh đối thoại mang tính thiện chí với Nhà Trắng. Ông đã nhiều lần tìm cách xoa dịu căng thẳng mà người tiền nhiệm Justin Trudeau để lại.
Nếu như ông Trudeau từng gay gắt gọi thuế quan của chính quyền Trump là rất phi lý và xuẩn ngốc, đồng thời cáo buộc ông Trump tìm cách lấy lòng Tổng thống Nga Vladimir Putin; thì Thủ tướng Carney lại có thái độ điềm tĩnh hơn. Ông duy trì liên lạc với ông Donald Trump qua tin nhắn và hầu như đều tránh được những lời chỉ trích công khai từ Tổng thống Mỹ.
Tuy vậy, ông Mark Carney vẫn luôn giữ vững lập trường kiên định, thẳng thắn bác bỏ tham vọng hợp nhất lãnh thổ của ông Trump. Thủ tướng Carney nhấn mạnh trong cuộc gặp đầu tiên tại Nhà Trắng hồi tháng 5 vừa qua rằng: “Canada không phải để bán và sẽ không bao giờ để bán.” Phía ông Trump chỉ đáp lại nhẹ nhàng là: “Đừng bao giờ nói không bao giờ”, rồi nhanh chóng bỏ qua vấn đề đó.
Bất chấp khác biệt, Thủ tướng Mark Carney vẫn đang tìm cách “bắt sóng” với Tổng thống Mỹ, và có vẻ như bầu không khí giữa hai bên đã phần nào được cải thiện.
“Ông Carney là người tốt, nhưng nhiều lúc rất cứng rắn”, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói sau cuộc gặp. Một phóng viên liền hỏi lại: “Nếu ông ấy là người tuyệt vời như vậy, sao hai bên vẫn chưa đạt được thỏa thuận?” Và ông Trump chỉ mỉm cười đáp: “Bởi vì tôi cũng muốn trở thành người tuyệt vời”, khiến cả căn phòng bật cười khi các phóng viên được mời rời đi để hai nhà lãnh đạo tiếp tục trao đổi riêng.
Dù không ai đặt kỳ vọng quá lớn về cuộc gặp mới đây giữa hai nhà lãnh đạo, nhưng Thủ tướng Mark Carney đã rời Washington với lời hứa từ phía ông Trump rằng chắc chắn phái đoàn Canada sẽ về và sớm trở lại trong tâm trạng vui vẻ. “Rồi các bạn sẽ biết thôi”, ông Trump nói một cách đầy ẩn ý.
