Trên thực tế, Trung Quốc đã chuẩn bị cho các cú sốc năng lượng toàn cầu từ nhiều năm trước. Chủ tịch Tập Cận Bình từng nhấn mạnh nước này phải đảm bảo an ninh năng lượng trong tay mình.
Khi xung đột Mỹ - Iran khiến Trung Đông rơi vào bất ổn, xuất khẩu dầu từ khu vực này giảm tới 61% và gây áp lực lớn lên các nền kinh tế châu Á phụ thuộc nhập khẩu năng từ lượng Vùng Vịnh. Tuy nhiên, Trung Quốc ở vị thế khác biệt. Hệ thống năng lượng của nước này có “vùng đệm đáng kể”, bao gồm trữ lượng lớn dầu và khí tự nhiên hóa lỏng, cùng nguồn cung nội địa mạnh và năng lượng thay thế như gió, mặt trời.
CHUẨN BỊ TỪ SỚM ĐỂ GIẢM PHỤ THUỘC
Dù thường nhập khoảng một nửa dầu từ Trung Đông, mức độ phụ thuộc của Trung Quốc vẫn thấp hơn so với Nhật Bản hay Ấn Độ. Ngoài ra, Trung Quốc vẫn duy trì nhập khẩu dầu từ Iran, với mức giảm không đáng kể trong thời gian gần đây.
Đáng chú ý, Bắc Kinh đã tích lũy kho dự trữ dầu khổng lồ, ước tính khoảng 1,4 tỷ thùng. Sau khi xung đột nổ ra, nước này cũng yêu cầu các nhà máy lọc dầu ngừng xuất khẩu để đảm bảo nguồn cung trong nước.
Song song đó, Trung Quốc đẩy mạnh quá trình giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Xe điện và xe hybrid bán ra trong nước mỗi năm nhiều hơn phần còn lại của thế giới cộng lại. Các nguồn năng lượng tái tạo như gió, mặt trời và thủy điện đã chiếm khoảng 31% sản lượng điện năm 2024.
Dù có lợi thế, Trung Quốc không hoàn toàn miễn nhiễm trước khủng hoảng kéo dài. Việc giải phóng kho dự trữ dầu không dễ dàng và mới chỉ từng được thử nghiệm một lần.
Các nhà máy lọc dầu độc lập - vốn phụ thuộc nhiều vào dầu nhập khẩu - vẫn dễ bị tổn thương, ngay cả khi chuyển sang nguồn cung từ Nga. Các ngành công nghiệp và hóa chất phụ thuộc vào khí LNG cũng đối mặt nguy cơ chi phí tăng và thiếu hụt nguồn cung.
Trong bối cảnh đó, Chính phủ Trung Quốc đã yêu cầu các nhà máy lọc dầu duy trì công suất, không cắt giảm sản lượng so với mức trung bình hai năm qua, nhằm đảm bảo nguồn cung nhiên liệu trong nước. Những đơn vị không tuân thủ có thể bị cắt hạn ngạch nhập khẩu dầu.
Các nhà máy lọc dầu độc lập hiện chiếm khoảng 1/4 công suất lọc dầu của Trung Quốc. Trong năm 2024, các nhà máy này vận hành ở mức trung bình khoảng 53,66% công suất, và khoảng 55% trong những tháng đầu năm 2026.
Giới chuyên gia tin rằng Trung Quốc là quốc gia có khả năng ứng phó tốt hơn với các cú sốc năng lượng nhờ chiến lược dài hạn, bao gồm việc tích trữ tài nguyên, đa dạng hóa nguồn cung và đẩy mạnh năng lượng sạch cùng xe điện. Tuy nhiên, nếu khủng hoảng kéo dài và giá năng lượng tiếp tục tăng cao, khả năng chống chịu của nền kinh tế này vẫn sẽ đối mặt với những thử thách không nhỏ, tương tự phần còn lại của thế giới.
NGÀNH XE ĐIỆN TẬN DỤNG CƠ HỘI BỨT PHÁ
Cú sốc năng lượng hiện nay do xung đột Trung Đông đang thúc đẩy nhu cầu đối với xe điện, trong đó các thương hiệu Trung Quốc nổi lên là những bên hưởng lợi lớn. Đặc biệt, sau giai đoạn tăng trưởng mạnh trong nước, các doanh nghiệp xe điện Trung Quốc đang hướng đến mở rộng ra thị trường quốc tế như châu Âu và Mexico, tạo thêm áp lực cho các hãng xe Mỹ và châu Âu.
Theo các chuyên gia, cú sốc năng lượng từ xung đột Trung Đông có thể giúp các nhà sản xuất xe điện Trung Quốc vượt mục tiêu mở rộng ra nước ngoài trong năm nay. Ông Yale Zhang, Giám đốc điều hành hãng tư vấn Automotive Foresight nhận định giá dầu cao và thậm chí tình trạng thiếu xăng ở một số quốc gia sẽ thúc đẩy xuất khẩu xe điện của Trung Quốc tăng tốc. Ông cho rằng cuộc khủng hoảng dầu mỏ hiện nay là cơ hội lịch sử, tương tự như cú sốc dầu những năm 1970 từng tạo đà cho xe tiết kiệm nhiên liệu của Nhật Bản.
Xu hướng này diễn ra trong bối cảnh các hãng lớn như BYD hay Geely chuyển trọng tâm sang thị trường quốc tế. Tại các thị trường như Australia và Đông Nam Á, nhu cầu đối với xe điện Trung Quốc đang gia tăng rõ rệt khi giá nhiên liệu leo thang. Các đại lý ghi nhận lượng khách lái thử, tìm hiểu và đặt hàng đều tăng mạnh. Ở Australia, thị phần xe điện đã đạt mức kỷ lục 11,8% tổng doanh số xe bán ra, một phần nhờ giá xăng tăng cao.
Khi giá dầu chạm ngưỡng 100 USD/thùng, giá xăng tại nhiều thị trường có thể lên tới 1,20 - ,50 USD/lít, khiến chi phí vận hành xe động cơ đốt trong cao hơn đáng kể so với xe điện. Một chiếc xe chạy xăng có thể tiêu tốn khoảng 0,12 - 0,18 USD/km, trong khi xe điện chỉ khoảng 0,03 - 0,06 USD/km, tức rẻ hơn từ 2 đến 4 lần. Trong một năm, người dùng có thể tiết kiệm từ 600 đến 1.500 USD tùy theo mức sử dụng và giá năng lượng tại địa phương.
Hiện nay, ngành xe điện Trung Quốc được đánh giá là lớn nhất thế giới. Năm 2024, các hãng xe nước này sản xuất hơn 12,87 triệu xe điện sạc ngoài, chiếm gần 47,5% tổng sản lượng ô tô. Đến cuối năm 2025, hơn 51% số xe mới bán ra tại Trung Quốc là xe điện - một bước chuyển lớn chỉ trong vài năm.
Việc đạt được mức giá tương đương giữa xe động cơ đốt trong và xe điện tại phân khúc đại chúng đã giúp tỷ lệ thâm nhập xe điện tại Trung Quốc tăng cao hơn đáng kể. Nhờ cấu trúc chi phí thấp, các hãng xe Trung Quốc có thể định giá xe điện cạnh tranh mà vẫn đảm bảo lợi nhuận. Đồng thời, họ cũng đầu tư mạnh vào các tính năng kết nối và giải trí cao cấp - những yếu tố ngày càng được người tiêu dùng coi trọng - trong khi vẫn tối ưu chi phí ở các khâu sản xuất khác.
Quy mô thị trường nội địa giúp xe điện Trung Quốc có lợi thế xuất khẩu rõ rệt. Giá bán thường thấp hơn so với các mẫu xe tương đương từ châu Âu và Bắc Mỹ, đặc biệt phù hợp với các thị trường nhạy cảm với chi phí nhiên liệu.
Riêng năm 2025, doanh số xe điện đã đạt gần 21 triệu chiếc, tăng khoảng 20% so với năm trước và tương đương 25% tổng doanh số xe mới. Trung Quốc đóng vai trò then chốt trong xu hướng này khi chiếm khoảng 60-70% xuất khẩu xe điện toàn cầu. Trong dài hạn, sự phổ biến của xe điện có thể giúp giảm khoảng 5 triệu thùng dầu mỗi ngày vào năm 2030.
