Nhà Trắng đã cáo buộc hơn 40 quốc gia, bao gồm Canada, Mexico và Nhật Bản, giúp Bắc Kinh trốn tránh thuế quan của Mỹ một cách bất hợp pháp bằng cách chuyển hướng thương mại qua các quốc gia chịu thuế nhập khẩu thấp hơn của Mỹ so với Trung Quốc.
Theo báo cáo The Great Transshipment Scam do Văn phòng Chính sách Thương mại và Sản xuất Nhà Trắng công bố, các quốc gia này và EU đã tạo điều kiện cho việc trốn thuế đối với lượng hàng hóa trị giá 60 tỷ đô la. Báo cáo cũng trích dẫn các báo cáo khác của chính phủ Mỹ và khu vực tư nhân ước tính khối lượng hàng hóa chuyển tải nằm trong khoảng từ 40 tỷ đến 303 tỷ đô la.
Peter Navarro, người đứng đầu văn phòng chính sách thương mại và sản xuất của Nhà Trắng, cơ quan đã ban hành báo cáo, cho biết Trung Quốc đã sử dụng các phương thức "cực kỳ tinh vi" để tham gia vào hoạt động vận chuyển quá cảnh kể từ khi Donald Trump lần đầu tiên áp thuế lên nước này vào năm 2018.
Thực tiễn này vẫn tiếp diễn do các khoản thuế mà tổng thống Mỹ áp đặt lên các quốc gia năm ngoái đã tạo ra sự khác biệt về mức phí giữa các nước, khuyến khích việc chuyển hướng tuyến bay.
Trong nhiều năm qua, vụ gian lận vận chuyển hàng hóa quy mô lớn đã cho phép Trung Quốc cộng sản rửa tiền xuất khẩu sang hơn 40 quốc gia, cướp đi hàng chục tỷ đô la từ ngân khố của chúng ta và lấy đi tiền lương của người lao động Mỹ” ông Navarro nói.
Báo cáo được đưa ra sáu tuần trước khi Chủ tịch Tập Cận Bình dự kiến thực hiện chuyến thăm đáp lễ tới Washington sau khi tiếp đón ông Trump tại Bắc Kinh hồi tháng 5/2026. Căng thẳng thương mại giữa hai nước vẫn ở mức cao bất chấp thỏa thuận "đình chiến" một năm mà hai nhà lãnh đạo đạt được tại Busan, Hàn Quốc, hồi tháng 10/2025.
Mới đây, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent cho biết ông và Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer đã bày tỏ lo ngại trong cuộc điện đàm với người đồng cấp chính của họ, Phó Thủ tướng He Lifeng, về việc Trung Quốc giữ lời hứa không làm chậm xuất khẩu đất hiếm sang Mỹ.
Theo báo cáo của Văn phòng Chính sách Thương mại và Sản xuất Nhà Trắng, “hàng hóa liên kết với Trung Quốc” nghĩa là hàng hóa không nhất thiết phải được khai báo là có nguồn gốc Trung Quốc khi nhập cảnh nhưng mang các dấu hiệu đáng kể về nguồn gốc kinh tế, sự kiểm soát hoặc hàm lượng của Trung Quốc.
Các dấu hiệu này có thể bao gồm các yếu tố đầu vào hoặc linh kiện có nguồn gốc từ Trung Quốc, quyền sở hữu hoặc tài trợ của Trung Quốc, mối quan hệ với các nhà cung cấp hoặc nhà sản xuất Trung Quốc, các bước sản xuất có trụ sở tại Trung Quốc, lịch sử định tuyến có nguồn gốc từ Trung Quốc hoặc bằng chứng dòng thương mại khác cho thấy hàng hóa đó có thể là một phần của kế hoạch dịch chuyển xuất xứ hoặc chuyển tải bất hợp pháp có nguồn gốc từ Trung Quốc.
Theo đó, báo cáo chia thành 3 nhóm:
Nhóm 1 (Tier 1) bao gồm các Quốc gia dẫn đầu về quy mô đa dạng (Diversified Scale Leaders): các quốc gia và khối thương mại chiếm khối lượng tuyệt đối lớn hàng hóa liên kết với Trung Quốc trong khi vẫn duy trì cơ sở công nghiệp đa dạng và các nền tảng xuất khẩu lớn hướng sang Mỹ. Tại các khu vực tài phán này, rủi ro chuyển tải bất hợp pháp được lồng ghép bên trong các dòng thương mại hợp pháp rộng lớn. Nhóm 1 bao gồm Canada, Liên minh Châu Âu, Ấn Độ, Israel, Nhật Bản, Mexico, Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc).
Nhóm 2 (Tier 2) bao gồm các Quốc gia dẫn đầu về quy mô có sự tích hợp kinh tế sâu sắc với Trung Quốc (Scale Leaders with Significant Economic Integration with China). Các quốc gia này kết hợp khối lượng chuyển tải bất hợp pháp đáng kể với sự tích hợp sâu hơn vào chuỗi cung ứng, nguồn cung ứng đầu vào, nền tảng sản xuất, hệ thống hậu cần hoặc các kênh định tuyến lại trong khu vực được liên kết với Trung Quốc. Nhóm 2 bao gồm Brazil, Indonesia, Malaysia, Thái Lan, Thổ Nhĩ Kỳ và Việt Nam.
Các quốc gia này sở hữu quy mô công nghiệp, công suất cảng, cơ sở hạ tầng nhà cung ứng, chiều sâu sản xuất hoặc năng lực hậu cần đủ để dịch chuyển khối lượng lớn hàng hóa liên kết với Trung Quốc vào các dòng thương mại hướng sang Mỹ. Tích hợp chặt chẽ vào các mạng lưới sản xuất liền kề với Trung Quốc và đã trở thành các nền tảng lớn cho hàng điện tử, máy móc, chất dẻo, giày dép, hàng may mặc, linh kiện và các hàng hóa công nghiệp khác có kết hợp các yếu tố đầu vào nguồn gốc Trung Quốc. Brazil và Thổ Nhĩ Kỳ đóng vai trò là các nền tảng sản xuất và hậu cần khu vực lớn hơn có khả năng hỗ trợ các tuyên bố định tuyến lại hoặc chuyển đổi trên các danh mục sản phẩm được lựa chọn.
Nhóm 3 (Tier 3) bao gồm các Mục tiêu Trung Quốc cơ hội, quy mô nhỏ (Small, Opportunistic Chinese Targets). Đây là các nền kinh tế nhỏ hơn với khối lượng chuyển tải bất hợp pháp tuyệt đối thấp hơn nhưng có các lợi thế mắt xích yếu cụ thể - bao gồm lao động chi phí thấp, khu tự do, tiếp cận cảng hoặc biên giới, lưu kho ngoại quan, năng lực lắp ráp ngách, tiếp cận ưu đãi của Mỹ hoặc năng lực thực thi hải quan hạn chế - khiến chúng trở thành các mục tiêu cơ hội hấp dẫn cho hoạt động định tuyến lại liên kết với Trung Quốc.
Nhóm 3 là nhóm lớn nhất tính theo số lượng quốc gia. Campuchia cung cấp lao động chi phí thấp và các khu chế xuất. Lào và Myanmar cung cấp các hành lang biên giới liền kề với Trung Quốc và môi trường thực thi có năng lực thấp hơn, nơi các dòng định tuyến lại tương đối nhỏ có thể mang ý nghĩa kinh tế lớn. Panama và Costa Rica cung cấp dịch vụ tiếp cận hàng hải, hậu cần khu tự do và các nền tảng tái xuất khẩu. Azerbaijan và Georgia cung cấp dịch vụ quá cảnh đường sắt và cảng cạn, gom hàng và kết nối từ đường bộ sang đường hải. Jordan cung cấp quyền tiếp cận thương mại ưu đãi và năng lực lắp ráp ngách.
Trung Quốc đang bất bình trước các biện pháp an ninh quốc gia mới của Mỹ, bao gồm việc Ủy ban Truyền thông Liên bang cấm nhập khẩu robot từ Trung Quốc.
Ông Navarro cho biết Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới đang bắt đầu sử dụng một hệ thống dựa trên trí tuệ nhân tạo có tên gọi “Detective Border” để xác định chính xác hơn thành phần của hàng xuất khẩu nhằm đảm bảo việc dán nhãn chính xác cho mục đích thuế quan. Ông nói rằng nỗ lực này sẽ mang lại hàng chục tỷ đô la doanh thu thuế quan cho ngân khố Hoa Kỳ và sẽ tạo ra “hàng ngàn việc làm nữa cho người Mỹ”.
Văn phòng Đại diện Thương mại Hoa Kỳ (USTR) đã đưa các điều khoản giảm thiểu vận chuyển quá cảnh vào nhiều thỏa thuận thương mại mà họ đã đàm phán với các quốc gia kể từ khi ông Trump áp đặt thuế quan "ngày giải phóng" trên toàn thế giới năm ngoái. Tuy nhiên, cơ quan thương mại này vẫn đang nỗ lực định nghĩa "quy tắc xuất xứ" cần thiết để giúp đánh giá nơi sản xuất của một sản phẩm nhằm xác định mức thuế quan phù hợp.
“Chương trình nghị sự thương mại của Tổng thống Trump bao gồm các thỏa thuận và hiệp định thuế quan, và lợi ích từ những thỏa thuận đó nên thuộc về các quốc gia đã ký kết,” Greer nói. “Việc vận chuyển quá cảnh là một hình thức trục lợi từ các thỏa thuận của Tổng thống Trump và được duy trì bởi các nhà xuất khẩu thiếu thiện chí, những người thường chính là nguyên nhân dẫn đến việc áp thuế ngay từ đầu.”
Báo cáo của Nhà Trắng cho biết các quốc gia khác bị áp thuế cao hơn của Mỹ đang sao chép mô hình vận chuyển quá cảnh của Trung Quốc. Ông Navarro nói: “Khi chúng ta áp thuế cao hơn đối với các quốc gia khác, Ấn Độ, Việt Nam, và các nước khác nữa, họ cũng sẽ thử hình thức vận chuyển quá cảnh này”.
