Mức thuế bổ sung 12,5% của Mỹ, cao hơn 2,5 điểm phần trăm so với một số đối thủ trực tiếp, cùng việc chưa được đưa vào cơ chế hạn ngạch dệt may mới đang đặt hàng may mặc Việt Nam trước áp lực cạnh tranh lớn hơn tại thị trường xuất khẩu chủ lực.
MẤT LỢI THẾ CỦA NGƯỜI DẪN ĐẦU
Theo thông báo đăng trên Công báo Liên bang (Federal Register), chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump sắp áp thuế lên 60 nền kinh tế. Thuế mới có hai mức là 10% và 12,5%, sẽ có hiệu lực từ ngày 24/7 (giờ Mỹ), thay thế thuế 10% hết hạn cùng thời điểm.
Theo thông báo của Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR), mức thuế mới được đưa ra sau cuộc điều tra về việc các đối tác thương mại chưa áp đặt và thực thi hiệu quả lệnh cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Biện pháp bao phủ 99,4% kim ngạch nhập khẩu của Mỹ, nhưng đi kèm một số nhóm hàng được miễn trừ.
Riêng đối với Việt Nam, USTR xác định áp mức thuế bổ sung 12,5% đối với hàng hóa không thuộc danh mục miễn trừ. Đây là mức thuế theo Mục 301, được áp thay cho mức thuế nền tạm thời 10%, không phải cộng thêm 12,5% vào khoản thuế tạm thời vừa hết hạn. Tuy nhiên, đối với các sản phẩm không được miễn, mức thuế này vẫn được tính bổ sung trên thuế nhập khẩu hiện hành theo từng mặt hàng.
Dệt may là một trong những ngành chịu tác động trực tiếp do phần lớn sản phẩm may mặc không nằm trong nhóm miễn trừ. Áp lực đáng chú ý không chỉ đến từ mức thuế tuyệt đối, mà còn từ chênh lệch chính sách giữa Việt Nam và các đối thủ cạnh tranh trong khu vực.
Trong khi hàng hóa Việt Nam chịu mức thuế 12,5%, các sản phẩm từ Bangladesh, Campuchia, Indonesia và Malaysia chịu mức 10%. Chênh lệch 2,5 điểm phần trăm có thể trở thành yếu tố đáng cân nhắc đối với các nhà nhập khẩu, nhất là trong ngành may mặc có biên lợi nhuận không cao và cạnh tranh mạnh về giá thành.
Theo Reuters, vấn đề càng trở nên đáng chú ý khi Việt Nam hiện chiếm khoảng 20,6% thị phần hàng may mặc nhập khẩu vào Mỹ trong nửa đầu năm 2025, qua đó vượt Trung Quốc để trở thành nhà cung cấp lớn nhất cho thị trường này. Mỹ cũng đang là thị trường xuất khẩu quan trọng nhất của ngành dệt may Việt Nam, đóng góp khoảng 40% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành, tương đương khoảng 18 tỷ USD trong năm 2025.
Các thương hiệu như Nike, Gap, Ralph Lauren và Under Armour đều có chuỗi cung ứng, hoạt động sản xuất quy mô lớn tại Việt Nam. Việc thay đổi thuế suất vì vậy không chỉ tác động đến doanh nghiệp trong nước mà còn có thể ảnh hưởng tới quá trình tổ chức đơn hàng của nhiều thương hiệu quốc tế.
Trong ngắn hạn, mức thuế mới làm tăng chi phí đưa sản phẩm vào thị trường Mỹ. Khoản chi phí phát sinh có thể được phân bổ giữa nhà xuất khẩu, nhà nhập khẩu và người tiêu dùng, tùy thuộc hợp đồng, khả năng thương lượng cũng như đặc điểm từng phân khúc. Với những đơn hàng có yêu cầu cao về giá, thời gian giao hàng và tỷ lệ nội địa hóa, chênh lệch thuế giữa các quốc gia sản xuất có thể tác động đến quyết định phân bổ đơn hàng mới.
Dù vậy, ảnh hưởng sẽ không đồng đều giữa các doanh nghiệp. Những đơn vị có khách hàng ổn định, sản phẩm chuyên biệt, năng lực đáp ứng đơn hàng lớn và chuỗi cung ứng minh bạch có khả năng thích ứng tốt hơn. Ngược lại, nhóm chủ yếu thực hiện gia công với giá trị gia tăng thấp sẽ chịu áp lực lớn hơn do dư địa hấp thụ chi phí còn hạn chế.
KHOẢNG TRỐNG TỪ CƠ CHẾ DỆT MAY
Bên cạnh chênh lệch thuế suất, dệt may Việt Nam còn đứng trước một bất lợi khác khi chưa được đưa vào “cơ chế dệt may” mới của Mỹ. Theo thông báo của USTR, Bangladesh, Campuchia, Indonesia và Malaysia là bốn nền kinh tế được chỉ định tham gia cơ chế này. Khi được thiết lập, một lượng hàng dệt may đủ điều kiện từ các quốc gia trên có thể được miễn thuế bổ sung theo Mục 301 thông qua hệ thống hạn ngạch thuế quan.
Quy mô hạn ngạch sẽ gắn với lượng bông, sợi và nguyên liệu dệt may có xuất xứ Mỹ mà từng nước nhập khẩu. Mục tiêu của cơ chế là khuyến khích các trung tâm sản xuất may mặc tăng mua nguyên liệu từ Mỹ, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào các nguồn đầu vào bị đánh giá có nguy cơ liên quan đến lao động cưỡng bức.
Cơ chế dự kiến có thời hạn ban đầu ba năm. Tuy nhiên, USTR cho biết hệ thống hạn ngạch chỉ được triển khai “khi khả thi” và sẽ có một thông báo riêng về cách thức thực hiện cũng như thời điểm có hiệu lực. Như vậy, Bangladesh, Campuchia, Indonesia và Malaysia trước mắt vẫn chịu thuế 10%; lợi thế miễn hoặc giảm thuế cho một phần hàng dệt may chỉ phát sinh sau khi cơ chế hạn ngạch chính thức vận hành.
Các chuyên gia nhận định, dù chưa có hiệu lực ngay, việc Việt Nam không nằm trong nhóm bốn quốc gia được lựa chọn vẫn tạo ra khác biệt về triển vọng tiếp cận ưu đãi. Nếu cơ chế được triển khai đầy đủ, khoảng cách cạnh tranh sẽ không còn dừng ở mức chênh lệch 2,5 điểm phần trăm, bởi một phần hàng may mặc của các đối thủ có thể được miễn hoàn toàn thuế bổ sung.
Đây là yếu tố có ý nghĩa đối với Việt Nam do ngành dệt may vẫn nhập khẩu một lượng lớn nguyên phụ liệu. Cấu trúc sản xuất phụ thuộc vào nguồn đầu vào bên ngoài khiến doanh nghiệp đồng thời phải kiểm soát giá thành, xuất xứ và khả năng truy xuất toàn bộ chuỗi cung ứng. Các yêu cầu liên quan đến lao động, nguồn gốc bông, sợi và vải đang ngày càng gắn trực tiếp với điều kiện tiếp cận thị trường.
Trong bối cảnh đó, Việt Nam đã bổ sung quy định cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng hành vi cưỡng bức lao động. Nghị định số 292/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 22/7 quy định các sản phẩm, hàng hóa được khai thác, sản xuất hoặc chế tạo toàn bộ hay một phần bằng hành vi cưỡng bức lao động thuộc diện cấm nhập khẩu, phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Nghị định có hiệu lực từ ngày 5/9/2026, thay thế Nghị định số 69/2018/NĐ-CP. Đây là bước bổ sung đáng chú ý trong hệ thống quản lý ngoại thương, đưa yêu cầu ngăn chặn sản phẩm liên quan đến lao động cưỡng bức vào danh mục hàng hóa cấm nhập khẩu.
Quy định mới tạo cơ sở pháp lý để tăng cường kiểm soát hàng hóa và nguyên liệu đầu vào, đặc biệt trong những ngành có chuỗi cung ứng trải qua nhiều quốc gia như dệt may, da giày, gỗ và điện tử. Việc thực thi, khả năng truy xuất nguồn gốc và mức độ minh bạch của doanh nghiệp sẽ là những yếu tố quan trọng trong quá trình Việt Nam trao đổi với các đối tác thương mại.
Đối với dệt may, diễn biến mới tại Mỹ cho thấy áp lực hiện nay không chỉ nằm ở mức thuế 12,5%. Ngành còn phải đối mặt với sự thay đổi tương quan cạnh tranh khi một số quốc gia được hưởng thuế thấp hơn và có cơ hội tiếp cận cơ chế hạn ngạch gắn với nguyên liệu Mỹ.
Việt Nam vẫn giữ lợi thế về quy mô sản xuất, năng lực đáp ứng đơn hàng, lực lượng lao động và mạng lưới doanh nghiệp đã hình thành trong nhiều năm. Tuy nhiên, chính sách mới của Mỹ đang làm rõ vai trò ngày càng lớn của khả năng kiểm soát nguồn nguyên liệu, tuân thủ tiêu chuẩn lao động và minh bạch chuỗi cung ứng trong cạnh tranh xuất khẩu.
Trong thời gian tới, kết quả đàm phán thương mại giữa Việt Nam và Mỹ, cùng cách thức USTR vận hành cơ chế dệt may mới, sẽ quyết định mức độ kéo dài của chênh lệch chính sách. Trước mắt, mức thuế bổ sung 12,5% và việc đứng ngoài cơ chế hạn ngạch đã tạo ra một mặt bằng cạnh tranh mới đối với hàng may mặc Việt Nam tại thị trường Mỹ.
