Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đã xác định Việt Nam là quốc gia “quan ngại hàng đầu” (Priority Foreign Country - PFC) về quyền sở hữu trí tuệ trong báo cáo thường niên công bố ngày 30/4 vừa qua, qua đó làm dấy lên khả năng Mỹ sẽ mở một cuộc điều tra thương mại mới.
Báo cáo này là đánh giá thường niên về tình hình bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ trên toàn cầu, xem xét hơn 100 đối tác thương mại về mức độ đầy đủ và hiệu quả của hệ thống bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.
Theo USTR, diện PFC được ghi cho những quốc gia có các hành vi, chính sách và thực tiễn liên quan đến sở hữu trí tuệ nghiêm trọng nhất, gây tác động bất lợi lớn nhất đến các sản phẩm liên quan của Mỹ. Tuy nhiên, việc bị xếp hạng này cũng đồng nghĩa với việc quốc gia đó chưa tham gia đàm phán thiện chí hoặc chưa đạt được tiến triển đáng kể trong các cuộc đàm phán nhằm đảm bảo bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đầy đủ và hiệu quả.
Đáng chú ý, đây là lần đầu tiên trong vòng 13 năm có một quốc gia bị đưa vào nhóm phân loại này.
USTR cho biết sẽ quyết định trong vòng 30 ngày liệu có khởi xướng điều tra theo Mục 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 hay không. Nếu tiến hành điều tra, cơ quan này sẽ yêu cầu tham vấn với Việt Nam và tìm cách giải quyết các vấn đề dẫn đến việc Việt Nam bị xếp vào diện PFC.
Việc bị xếp vào nhóm “quan ngại hàng đầu” về sở hữu trí tuệ có thể tác động trực tiếp đến xuất khẩu sang Mỹ theo nhiều cơ chế. Trước hết, nguy cơ Mỹ khởi xướng điều tra theo Mục 301 có thể dẫn đến các biện pháp trừng phạt thương mại như áp thuế bổ sung hoặc hạn chế nhập khẩu đối với một số mặt hàng. Đây là công cụ mà Mỹ từng sử dụng với nhiều đối tác để gây sức ép thay đổi chính sách. Thứ hai, việc bị gắn mác rủi ro cao về sở hữu trí tuệ có thể khiến các doanh nghiệp Mỹ thận trọng hơn khi nhập khẩu hàng hóa, đặc biệt trong các lĩnh vực như công nghệ, dệt may, điện tử - nơi vấn đề bản quyền, nhãn hiệu và thiết kế có vai trò quan trọng. Thứ ba, các tập đoàn đa quốc gia có thể cân nhắc lại chuỗi cung ứng, hạn chế đặt hàng hoặc chuyển dịch sản xuất sang quốc gia khác nếu lo ngại rủi ro pháp lý liên quan đến sở hữu trí tuệ.
Các quốc gia nằm trong “danh sách theo dõi ưu tiên” - cấp thấp hơn so với PFC - bao gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Chile, Indonesia, Nga và Venezuela. Ngoài ra, 19 đối tác thương mại khác cũng được đưa vào “danh sách theo dõi”, trong đó Liên minh châu Âu lần đầu xuất hiện trong báo cáo mới nhất.
Ở chiều ngược lại, USTR đã đưa Argentina và Mexico ra khỏi “danh sách theo dõi ưu tiên” nhờ những cải thiện trong bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Mexico hoan nghênh động thái này, trong bối cảnh nước này cùng Mỹ và Canada đang tiến hành rà soát hiệp định thương mại ba bên trong năm nay.
Phản hồi về động thái trên, Việt Nam đã đề nghị phía Mỹ đưa ra đánh giá khách quan và cân bằng đối với những nỗ lực và thành tựu của Việt Nam trong bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao, bà Phạm Thu Hằng nhấn mạnh rằng trong những năm gần đây, Việt Nam đã nỗ lực toàn diện trong việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, bao gồm hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường hợp tác quốc tế với Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), Mỹ và nhiều quốc gia khác.
“Chúng tôi đề nghị phía Mỹ đánh giá khách quan và cân bằng các nỗ lực và thành tựu của Việt Nam trong bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ”, bà Hằng cho biết.
Bà cũng khẳng định Việt Nam cam kết mạnh mẽ trong việc đấu tranh và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm sở hữu trí tuệ.
Đây là một trong những ưu tiên hàng đầu và là chính sách nhất quán của Việt Nam nhằm xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, minh bạch, đồng thời chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Việt Nam cũng đang hợp tác tích cực và hiệu quả với Mỹ trong lĩnh vực này, sẵn sàng chia sẻ thông tin và làm rõ các chính sách, quy định liên quan. Hai bên cần tiếp tục phối hợp chặt chẽ để xử lý thỏa đáng các khác biệt, hướng tới xây dựng khuôn khổ hợp tác kinh tế - thương mại ổn định, cân bằng và bền vững.
