Người dân Mỹ đồng ý bỏ đề xuất đánh thuế tỷ phú

Bang California (Mỹ) đã bác bỏ đề xuất đánh thuế tài sản giới tỷ phú do lo ngại nguy cơ người giàu ồ ạt chuyển nơi cư trú gây thất thu ngân sách công…

Nhiều người tin rằng Đề xuất số 40 sẽ khiến giới tỷ phú rời khỏi California và qua đó ảnh hưởng tới việc làm của họ

Cử tri California đã bác bỏ đề xuất áp thuế tỷ phú tại tiểu bang lớn nhất nước Mỹ.

Đề xuất số 40 (Proposition 40) dự định áp dụng mức thuế một lần 5% đối với tài sản những cư dân California có tổng tài sản ròng vượt 1 tỷ USD. Thay vì đánh thuế tiền lương hay thu nhập, đề xuất này nhắm trực tiếp vào các tài sản như cổ phiếu, trái phiếu và cổ phần tại doanh nghiệp. Ước tính khoảng 250 người sẽ thuộc diện chịu thuế.

Phần lớn cử tri California bỏ phiếu qua thư. Những lá phiếu được đóng dấu bưu điện trước hoặc đúng ngày bầu cử, nên dù chuyển đến trong vòng một tuần sau đó vẫn được tính. Và mới đây nhất, hãng tin Associated Press xác định phe phản đối đã nhận đủ số phiếu để giành chiến thắng.

CALIFORNIA SỢ “THẤT THU” KHI ĐÁNH THUẾ GIỚI TỶ PHÚ

Ý tưởng đánh thuế tỷ phú vốn nhận được sự ủng hộ đông đảo vào năm ngoái sau khi Quốc hội Mỹ cắt giảm ngân sách liên bang dành cho chăm sóc sức khỏe. Thời điểm đó, một công đoàn đại diện cho người lao động trong ngành y tế lập luận rằng cần thu 100 tỷ USD tiền thuế từ giới siêu giàu để tài trợ các chương trình hỗ trợ chăm sóc sức khỏe cho người thu nhập thấp và những mục đích khác.

Những người ủng hộ cho rằng các tỷ phú tích lũy khối tài sản khổng lồ nhờ đầu tư cổ phiếu và giá trị doanh nghiệp đi lên, nhưng không phải nộp thuế thu nhập đối với phần tài sản gia tăng này cho đến khi bán tài sản và hiện thực hóa khoản lãi. Các nhà kinh tế từng đoạt giải Nobel, trong đó có giáo sư Daron Acemoglu thuộc Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) và giáo sư Joseph Stiglitz thuộc Đại học Columbia, chỉ ra rằng số thuế thu nhập mà các tỷ phú California nộp trong giai đoạn 2019 - 2025 chỉ tương đương 1,6% mức tăng tài sản của họ trong cùng kỳ. Tỷ lệ này thấp hơn nhiều so với phần thu nhập từ tiền lương mà người dân bình thường phải đóng thuế.

Nhưng sau nhiều cân nhắc, các chính trị gia hàng đầu của đảng Dân chủ, trong đó có Thống đốc California Gavin Newsom và Thống đốc đắc cử Xavier Becerra, bắt đầu tỏ ra thận trọng trước đề xuất áp dụng thuế tỷ phú. Họ lo ngại việc đánh thuế đối với những cá nhân giàu có có thể thúc đẩy nhóm này chuyển sang các bang khác hoặc thậm chí sang nước khác, qua đó làm suy yếu nguồn thu ngân sách của California.

Phần lớn những nhân vật có tầm ảnh hưởng trong giới kinh doanh tại Thung lũng Silicon lại lên tiếng công khai phản đối và rót khoản tiền lớn vào chiến dịch chống lại đề xuất này. Theo The Guardian, nhà đồng sáng lập Google Sergey Brin đã quyên góp ít nhất 132 triệu USD cho chiến dịch phản đối thuế tỷ phú tại California, trong khi cựu CEO Google Eric Schmidt đóng góp hơn 48 triệu USD. Những nhà tài trợ lớn khác còn có John Doerr - Chủ tịch quỹ đầu tư mạo hiểm Kleiner Perkins; Patrick Collison - CEO công ty thanh toán Stripe; và nhà đầu tư mạo hiểm Vinod Khosla.

Những người dân California muốn bác bỏ Đề xuất số 40

Kể từ cuối năm ngoái, khi các cuộc thảo luận về đề xuất thuế này trở nên sôi nổi, nhiều nhân vật hàng đầu trong giới kinh doanh Thung lũng Silicon đã bắt đầu chuyển nơi cư trú hoặc hoạt động kinh doanh ra khỏi California. Chẳng hạn, hai nhà đồng sáng lập Google Larry Page và Sergey Brin đã chuyển một số công ty do họ thành lập tại California sang các bang khác.

Nhà đồng sáng lập Uber Travis Kalanick cũng tiết lộ hồi tháng 3 rằng ông đã chuyển đến Austin, bang Texas. Trong khi đó, CEO Meta Mark Zuckerberg mua một dinh thự trị giá 170 triệu USD tại Florida.

Làn sóng người giàu rời đi được dự báo sẽ ảnh hưởng đáng kể đến số thuế thực tế mà California có thể thu được. Một nghiên cứu do Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia Mỹ (NBER) công bố tháng trước ước tính tài sản của các tỷ phú đã rời California để chuyển đến những bang khác chiếm khoảng 30% tổng tài sản ban đầu thuộc diện chịu thuế theo đề xuất.

Sau khi tính đến quy mô làn sóng chuyển đi và những hạn chế trong việc thu thuế, các nhà nghiên cứu dự báo nguồn thu thực tế từ thuế tỷ phú sẽ chỉ đạt khoảng 28 - 36 tỷ USD, tương đương khoảng 28 - 36% so với mức 100 tỷ USD mà những người ủng hộ đề xuất ban đầu kỳ vọng.

XU HƯỚNG TƯƠNG TỰ TẠI ANH, LÀN SÓNG TRANH LUẬN LAN RỘNG KHẮP CHÂU ÂU

Tình trạng người giàu chuyển đi nơi khác để tránh các chính sách đánh thuế tài sản không chỉ xuất hiện tại Mỹ mà còn diễn ra ở Anh.

Theo số liệu do Bloomberg Billionaires Index tổng hợp tháng trước, hơn 10 tỷ phú đã rời Vương quốc Anh hoặc cắt giảm đáng kể mối liên hệ với quốc gia này trong hai năm qua, với tổng tài sản lên tới 160 tỷ USD.

Làn sóng rời đi chủ yếu diễn ra sau khi Anh bãi bỏ chế độ ưu đãi thuế đặc biệt dành cho nhóm cư dân không có nơi cư trú thường xuyên tại Anh (non-dom). Đây là những người được công nhận là cư dân Anh vì mục đích thuế, nhưng có nơi cư trú pháp lý ở nước ngoài.

Trước đây, quy chế non-dom cho phép những người này được hưởng cơ chế đánh thuế dựa trên khoản thu nhập chuyển về Anh (remittance basis). Theo đó, họ phải nộp thuế đối với thu nhập và lãi vốn phát sinh tại Anh, nhưng thu nhập và lãi vốn tạo ra ở nước ngoài không bị đánh thuế, trừ khi được chuyển về Anh. Theo Cơ quan Thuế và Hải quan Anh (HMRC), trong năm tài khóa 2023 - 2024, nước này có khoảng 60.800 người nộp thuế thuộc diện non-dom, trong đó 42.900 người sử dụng cơ chế remittance basis. Nhóm này đã đóng tổng cộng 7,1 tỷ bảng Anh tiền thuế thu nhập, thuế lãi vốn và các khoản đóng góp bảo hiểm quốc gia.

Tình hình đã thay đổi đáng kể khi chế độ ưu đãi thuế này bị bãi bỏ vào tháng 4 năm ngoái. Anh bắt đầu đánh thuế thu nhập và lãi vốn phát sinh ở nước ngoài dựa trên thời gian cư trú vì mục đích thuế, thay vì nơi cư trú pháp lý. Theo quy định mới, những người sinh sống lâu năm tại Anh và được xem là cư dân theo luật thuế nước này phải kê khai và nộp thuế tại Anh đối với tiền lãi và cổ tức từ các tài khoản ở nước ngoài, thu nhập cho thuê bất động sản ở nước ngoài, cũng như khoản lãi từ việc bán cổ phiếu, cổ phần doanh nghiệp và bất động sản tại các quốc gia khác.

Tranh cãi về những chính sách tương tự cũng đang lan rộng sang các nước châu Âu khác.

Tại Đức, đảng Xanh (Bündnis 90/Die Grünen) hồi tháng 9 đã đệ trình đề xuất về loại thuế được gọi là “thuế 500 triệu euro”, áp dụng mức thuế 2% đối với tài sản ròng vượt 500 triệu euro, 3% đối với tài sản vượt 1 tỷ euro và 4% đối với tài sản vượt 10 tỷ euro. Kế hoạch này nhằm tạo thêm hơn 20 tỷ euro nguồn thu thuế mỗi năm.

Trong khi đó, đảng Cánh tả (Die Linke) cũng đề xuất khôi phục thuế tài sản đối với những người có tài sản ròng vượt 1 triệu euro, với mức thuế tối đa 12% dành cho tài sản từ 1 tỷ euro trở lên. Nhưng tháng trước, Ủy ban Tài chính của Quốc hội liên bang Đức đã kiến nghị bác bỏ đề xuất này.

Ở Pháp, bất đồng về việc tăng thuế đối với người giàu cũng trở nên gay gắt trong quá trình thảo luận dự thảo ngân sách năm 2027. Các lực lượng cánh tả kêu gọi áp dụng “thuế Zucman” (Taxe Zucman) nhằm nâng mức thuế thực tế đối với giới siêu giàu. Còn chính phủ vẫn tỏ ra thận trọng vì lo ngại chính sách này có thể gây tác động tiêu cực đến hoạt động đầu tư và tăng trưởng kinh tế.

Người giàu thường có xu hướng di chuyển nơi cư trú khi đối mặt với những rào cản về thuế

Tại Italy và Na Uy, nguy cơ nguồn thu thuế suy giảm do người giàu chuyển ra nước ngoài đã trở thành vấn đề chính sách lớn.

Chính phủ Italy đã đưa vào dự thảo ngân sách năm 2027 một loại thuế khi chuyển nơi cư trú vì mục đích thuế ra nước ngoài (exit tax). Theo đề xuất, mức thuế 26% sẽ được áp dụng đối với khoản lãi vốn của những cá nhân sở hữu ít nhất 800.000 euro tài sản đầu tư tài chính khi chuyển nơi cư trú vì mục đích thuế sang quốc gia khác.

Nhưng ngành quản lý tài sản và một số nhân vật chính trị đã chỉ trích biện pháp này vì cho rằng nó đi ngược lại nỗ lực thu hút người nước ngoài giàu có, đồng thời có nguy cơ làm suy giảm sức cạnh tranh trong thu hút đầu tư của Italy. Cuối cùng, vào ngày 5/11, chính phủ phát tín hiệu có thể điều chỉnh biện pháp này.

Còn ở Na Uy, các cuộc thảo luận về cải cách thuế cũng đang tiếp diễn, dù nước này hiện đã áp dụng thuế tài sản với mức tối đa 1,1% đối với tài sản ròng chịu thuế. Trong năm nay, chính phủ Na Uy đã nâng ngưỡng chịu thuế từ 1,76 triệu kroner (khoảng 190.769 USD) lên 1,9 triệu kroner (khoảng 206.154 USD), đồng thời chính thức duy trì lâu dài cơ chế cho phép người nộp thuế hoãn thanh toán. Trong dự thảo ngân sách năm 2027 được công bố tháng trước, chính phủ Na Uy cũng đề xuất điều chỉnh một số nghĩa vụ thuế, nhưng vẫn giữ nguyên cấu trúc cơ bản của hệ thống thuế tài sản hiện hành.

Có thể bạn quan tâm