Một đơn xin thị thực bị từ chối, kèm theo 30 ngày gấp gáp để thu dọn mọi thứ và rời khỏi Nhật Bản. Đó đang trở thành thực tế khắc nghiệt đối với hàng loạt chủ doanh nghiệp nước ngoài, trong đó có nhiều người đã dành phần lớn cuộc đời sống tại xứ sở hoa anh đào.
Chính phủ Nhật Bản đang tăng cường xử lý tình trạng lạm dụng thị thực quản lý doanh nghiệp bằng cách siết chặt đáng kể các tiêu chí cấp loại thị thực này. Cơ quan Dịch vụ Xuất nhập cảnh Nhật Bản (ISA) cho biết một số người sở hữu thị thực đã lập các công ty “vỏ bọc” nhằm mục đích xin visa.
Các quy định mới, khiến số lượng đơn đăng ký giảm tới 96%, yêu cầu doanh nghiệp phải có tối thiểu 30 triệu yên vốn điều lệ (khoảng 189.000 USD), có ít nhất một nhân viên toàn thời gian và đạt trình độ tối thiểu N2 trong kỳ thi năng lực tiếng Nhật.
Trước khi sửa đổi, mức vốn tối thiểu chỉ là 5 triệu yên và không có yêu cầu về nhân viên toàn thời gian hay trình độ tiếng Nhật.
Với các tiêu chí mới, thời gian xét duyệt hiện có thể kéo dài tới 6 tháng. Điều này khiến thị thực của người nộp đơn thường hết hạn trước khi ISA đưa ra quyết định, khiến họ có rất ít thời gian để xoay xở nếu hồ sơ bị từ chối.
ISA lưu ý, thời hạn ân hạn 30 ngày dành cho những trường hợp bị từ chối sau khi thị thực gần nhất đã hết hạn vẫn không thay đổi trước và sau khi sửa quy định. Những người có visa chưa hết hạn vẫn được ở lại Nhật cho tới ngày hết hạn.
Tuy nhiên, các luật sư về nhập cư nhấn mạnh rằng quy định hiện đang được áp dụng nghiêm ngặt hơn trước rất nhiều. Những người trước đây thường được gia hạn thêm hai tháng để ở lại Nhật và nộp lại hồ sơ giờ đây bị yêu cầu rời đi trong vòng 30 ngày, kể cả những người lớn lên tại nước này.
“Điều này thật khó tin nếu so với cách mọi thứ từng được xử lý trước đây”, ông Ryoji Tanishima, Giám đốc điều hành Tanishima Legal, cho biết. Ông Tanishima kể rằng một khách hàng của mình, người lớn lên ở Nhật với diện visa phụ thuộc, gần đây đã nộp đơn xin thị thực quản lý doanh nghiệp. Sau khi hồ sơ bị bác bỏ, người này được yêu cầu rời Nhật Bản trong vòng 30 ngày.
Ông Tanishima hiện khuyên các cư dân nước ngoài nên chuyển sang xin các loại thị thực khác. Chẳng hạn, chủ nhà hàng có thể đủ điều kiện xin visa lao động tay nghề cao, trong khi các chủ doanh nghiệp muốn tiếp tục ở lại với vai trò điều hành công ty có thể đủ điều kiện xin visa lao động văn phòng dành cho kỹ sư, tư vấn kinh doanh hoặc phiên dịch viên.
“Tôi có những khách hàng không còn đủ điều kiện với visa quản lý doanh nghiệp nhưng vẫn có thể gia hạn tư cách lưu trú theo diện khác trong năm nay”, ông chỉ ra. Lựa chọn cuối cùng là xin “Giấy phép cư trú đặc biệt”, vốn có thể được cấp cho những người nước ngoài thuộc diện bị trục xuất. “Tuy nhiên lựa chọn này khiến khách hàng gặp rủi ro vì họ phải nộp đơn trong tình trạng lưu trú quá hạn và về mặt kỹ thuật là đang chuẩn bị cho việc bị trục xuất”, ông Tanishima nói.
Các quy định nghiêm ngặt hơn cũng buộc một số chủ doanh nghiệp nước ngoài, đặc biệt là các nhà hàng nhỏ do người Ấn Độ, Nepal và Hàn Quốc điều hành, phải đóng cửa hoặc chuyển nhượng quyền sở hữu.
Tính đến năm 2024, công dân Trung Quốc nắm giữ hơn một nửa trong tổng số 41.615 thị thực quản lý doanh nghiệp còn hiệu lực, với 21.740 visa. Ngoài ra, visa này cũng được cấp cho 2.830 công dân Nepal, 2.741 người Hàn Quốc và 2.587 người Việt Nam.
Làn sóng kêu cứu từ các chủ nhà hàng nước ngoài cùng khách hàng Nhật Bản đã thúc đẩy một bản kiến nghị trực tuyến, hiện đã thu hút hơn 65.000 chữ ký. Người tổ chức kiến nghị, ông Taro Tsurugashima, 50 tuổi, đã nộp bản kiến nghị cho hai quan chức ISA vào ngày 13/5 khi số chữ ký đạt khoảng 53.000.
Nhận thấy chỉ riêng bản kiến nghị có thể không đủ để tạo ra thay đổi chính sách, ông Tsurugashima cùng các bên ủng hộ hiện đang tham vấn luật sư và cân nhắc khởi kiện tập thể thay mặt các chủ doanh nghiệp bị ảnh hưởng.
Tuy nhiên, việc xác định nguyên đơn tiềm năng gặp nhiều khó khăn vì nhiều người lo ngại việc tham gia kiện tụng sẽ ảnh hưởng tới hồ sơ xin visa hoặc khiến họ bị các nhóm chống nhập cư quấy rối.
Các nghị sĩ Nhật Bản cũng đặt câu hỏi về cơ sở để ISA nâng yêu cầu vốn đối với visa quản lý doanh nghiệp lên gấp 6 lần, từ 5 triệu yên lên 30 triệu yên. Trong phiên họp của Ủy ban Các vấn đề pháp lý Hạ viện ngày 8/5, một quan chức ISA cho biết mức 30 triệu yên được xem là phù hợp vì các công ty có lãi nhiều hơn công ty thua lỗ trong nhóm doanh nghiệp có vốn từ 20 triệu đến 50 triệu yên.
Nhưng trong cùng phiên họp, một quan chức Bộ Nội vụ và Truyền thông Nhật Bản cho biết chỉ 8,7% doanh nghiệp Nhật có vốn từ 30 triệu yên trở lên. ISA cũng thừa nhận rằng tính đến cuối năm 2024, chỉ 4% người sở hữu visa quản lý doanh nghiệp đáp ứng được ngưỡng này.
ISA bảo vệ quyết định sửa đổi quy định, khẳng định quá trình thay đổi đã tuân thủ đầy đủ thủ tục, bao gồm tham vấn Hội đồng Cố vấn Chính sách Nhập cư và tổ chức lấy ý kiến công chúng trong 30 ngày vào tháng 8 năm ngoái.
Bà Midori Okabe, giáo sư luật tại Sophia University và là một thành viên hội đồng, cho rằng Nhật Bản nên nâng yêu cầu vốn đối với loại visa này lên ngang mức của các nước phương Tây.
Tại Mỹ, người xin visa đầu tư E-2 phải chứng minh sở hữu ít nhất 50% doanh nghiệp đầu tư và cho thấy đã hoặc đang thực hiện khoản đầu tư đáng kể vào một doanh nghiệp tại Mỹ. Trên thực tế, mức đầu tư thường được xem là tối thiểu từ 100.000 đến 200.000 USD.
Trong khi đó, Hàn Quốc yêu cầu mức đầu tư 100 triệu won đối với visa nhà đầu tư doanh nghiệp D-8 và 300 triệu won đối với visa quản lý thương mại D-9.
