Những “vết sẹo kép” từ lạm phát và các cú sốc địa chính trị đang làm méo mó cách người tiêu dùng nhìn nhận nền kinh tế, đồng thời đe dọa kéo giảm chi tiêu bán lẻ. Đây là kết quả từ nghiên cứu mới được công bố bởi Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB).
Theo nhà nghiên cứu, các hộ gia đình trong khu vực đồng Euro đã trở nên nhạy cảm hơn với những hệ quả tài chính do cuộc sự Trung Đông và những tổn thương kinh tế tích tụ từ đợt lạm phát tăng vọt sau đại dịch cũng như cuộc xung đột Nga - Ukraine năm 2022.
“Có nhiều lý do để tin rằng kỳ vọng của người tiêu dùng không chỉ được định hình bởi các diễn biến hiện tại mà còn bởi ký ức về những biến cố bất lợi gần đây”, các nhà nghiên cứu ECB nhận định. Họ cảnh báo rằng những “vết sẹo” trong tâm lý này đang làm gia tăng nỗi lo về tình trạng đình lạm, tức là khi giá cả leo thang trong khi tăng trưởng kinh tế suy giảm.
Dữ liệu từ Khảo sát Kỳ vọng Người tiêu dùng tháng 3/2026 của ECB cho thấy người tiêu dùng đã thay đổi dự đoán lạm phát theo hướng tăng thêm 2,5 điểm phần trăm chỉ một tháng sau khi xung đột tại Trung Đông bùng phát vào cuối tháng 2. Đồng thời, kỳ vọng về tăng trưởng kinh tế giảm khoảng 1,2 điểm phần trăm.
Giá dầu đã giảm khoảng 20% trong tháng 5, nhưng vẫn cao hơn khoảng 30% so với thời điểm trước khi cuộc chiến Iran nổ ra.
Mặc dù lo ngại đình lạm hiện nay chưa nghiêm trọng bằng cú sốc năng lượng vì chiến sự Nga - Ukraine cách đây bốn năm, nhưng các nhà nghiên cứu cho rằng nguy cơ phản ứng thái quá vẫn hiện hữu khi người tiêu dùng có khuynh hướng khuếch đại những lo ngại ngắn hạn thành các hành vi kinh tế trong trung hạn.
“Có nhiều bằng chứng chỉ ra “vết sẹo kép”, trong đó một vết sẹo đến từ những đợt lạm phát tăng mạnh gần đây, vết còn lại đến từ hàng loạt căng thẳng địa chính trị xảy ra nối tiếp. Hai vết sẹo này đang xếp chồng lên nhau và nhiều khả năng sẽ tiếp tục định hình kỳ vọng cũng như hành vi của người tiêu dùng trong những tháng tới, khi các cuộc xung đột và tình trạng bất ổn kinh tế vĩ mô vẫn tiếp diễn”, nghiên cứu của ECB lưu ý.
Trong bối cảnh ngân hàng trung ương tìm cách kiểm soát các tác động kinh tế từ những diễn biến hiện tại, thị trường hiện phần lớn đặt cược vào khả năng ECB sẽ nâng lãi suất thêm 0,25 điểm phần trăm trong tháng 6.
Những lo ngại về kinh tế vĩ mô cũng trực tiếp chuyển hóa thành xu hướng chi tiêu thận trọng hơn của người dân.
Theo bà Melissa Minkow, Giám đốc Chiến lược Bán lẻ Toàn cầu tại CI&T, người tiêu dùng hiện đang cực kỳ nhạy cảm với áp lực chi phí ngày càng gia tăng. “Giá thực phẩm tăng là điều mà người tiêu dùng cảm nhận rất rõ bởi đây là những khoản chi tiêu thiết yếu diễn ra thường xuyên và tác động mạnh nhất đến họ”, bà nói trên chương trình Squawk Box Europe của CNBC.
Bà nhấn mạnh, người tiêu dùng nay rất thận trọng và càng lúc càng khắt khe hơn trong cách họ chi tiêu. Đồng thời, bà Minkow nói thêm rằng chi phí nhiên liệu đã đẩy chi phí giao hàng lên cao, và đó cũng là điều người tiêu dùng đặc biệt cảm thấy không hài lòng.
Theo bà, các nhà bán lẻ hiện buộc phải có phản ứng nhanh hơn để phục vụ nhóm khách hàng chú trọng tiết kiệm chi phí, đồng thời họ cần đẩy mạnh đầu tư vào công nghệ để thích ứng với một thực tế mới, nơi ranh giới giữa tình hình chính trị và hoạt động bán lẻ ngày càng trở nên mờ nhạt.
