Người tiêu dùng Mỹ chưa bao giờ ghét nền kinh tế nhiều như lúc này, và họ đang giải tỏa sự bức xúc theo cách quen thuộc nhất của mình, đó là mua sắm.
Đây là một nghịch lý đã định hình nền kinh tế hậu đại dịch - người Mỹ liên tục chi tiêu mạnh tay để chống đỡ cho một nền kinh tế mà chính họ lại cho rằng ngày càng khó sống vì chi phí quá đắt đỏ.
Walmart, Target, Home Depot và Lowe’s trong tuần này đều công bố kết quả kinh doanh tốt hơn dự kiến. Điều khó hiểu hơn là phần lớn các doanh nghiệp này vẫn đưa ra triển vọng lạc quan cho phần còn lại của năm, ngay cả khi lạm phát được dự báo sẽ tiếp tục duy trì ở mức cao trong suốt năm 2026.
Họ không phải trường hợp cá biệt. Gap, từng bị xem như thương hiệu thời trang nhanh đã hết thời, đang có những tín hiệu “hồi sinh” mạnh mẽ. Starbucks và Chipotle, hai doanh nghiệp trước đây từng cho rằng khách hàng quay lưng vì giá cả quá cao, nay cho biết người tiêu dùng đã quay lại thường xuyên hơn tại hệ thống của họ.
Đã có rất nhiều lời giải thích cho hiện tượng này.
Người Mỹ có nhiều tiền mặt hơn nhờ khoản hoàn thuế năm nay cao hơn năm trước. Nhóm thu nhập cao đang hưởng lợi từ giá cổ phiếu lập kỷ lục và đóng góp phần lớn vào tổng chi tiêu toàn nền kinh tế. Giá cả dù cao nhưng chưa đủ để buộc người dân thay đổi hành vi tiêu dùng - kể cả khi điều đó đồng nghĩa với việc họ phải rút thêm tiền tiết kiệm hoặc vay nợ để mua sắm.
Nhưng cuối cùng, có thể mọi thứ chỉ xoay quanh một thực tế đơn giản, đó là đánh giá thấp sức mua của người tiêu dùng Mỹ luôn là một canh bạc thất bại suốt nhiều năm qua.
ĐỘNG LỰC MUA SẮM
Kết quả kinh doanh tích cực của ngành bán lẻ trong tuần qua nối tiếp hai tháng liên tiếp doanh số bán lẻ tại Mỹ tăng mạnh. Đúng là giá xăng cao đã góp phần thúc đẩy phần lớn mức tăng này, và các số liệu hiện tại đều phản ánh giai đoạn trước đó, trong bối cảnh giá nhiên liệu vẫn tiếp tục leo thang.
Tuy nhiên, ngay cả khi loại bỏ các nhóm hàng có giá biến động mạnh như năng lượng và vật liệu xây dựng, sức tiêu dùng vẫn rất bền bỉ. “Nhóm kiểm soát” - thước đo chi tiêu cốt lõi mà giới kinh tế học sử dụng để đánh giá sức mạnh nền tảng của người tiêu dùng - đã tăng 0,5% trong tháng 4, một mức được xem là khá tích cực.
“Chúng tôi thực sự đang phải vò đầu bứt tai vì điều này. Người tiêu dùng đang chi tiêu với tốc độ như thể đi ngược trọng lực. Điều trớ trêu là họ lại cảm thấy cực kỳ tệ về điều đó”, ông Keith Buchanan, nhà quản lý danh mục cấp cao tại Globalt Investments, cho biết.
Thực tế đúng là như vậy. Niềm tin tiêu dùng tại Mỹ đã giảm xuống mức thấp nhất mọi thời đại theo khảo sát của Đại học Michigan.
Tuần trước, một cuộc thăm dò của CNN cho thấy phần lớn người Mỹ cảm thấy bi quan về tình hình tài chính của mình. Hơn ba phần tư số người được hỏi cho rằng Tổng thống Donald Trump, người từng đắc cử với cam kết giúp nước Mỹ trở nên “dễ sống hơn”, lại khiến chi phí sinh hoạt trở nên đắt đỏ hơn.
Dù vậy, Walmart hôm 21/5 lại lưu ý rằng chi tiêu của người tiêu dùng Mỹ nhìn chung vẫn khỏe mạnh. Target vào một ngày trước đó cũng nói rằng tăng trưởng chi tiêu diễn ra trên diện rộng ở mọi nhóm thu nhập trong quý vừa qua. Trong khi đó, Home Depot cho biết người tiêu dùng vẫn duy trì được sức chống chịu bất chấp giá xăng tăng cao.
Hiện tượng này thực ra không mới.
Khái niệm “chi tiêu trả thù” trở nên phổ biến từ năm 2021, khi những người tiêu dùng mệt mỏi vì phải ở nhà trong giai đoạn đại dịch Covid-19 sẵn sàng chi mạnh cho các sản phẩm và dịch vụ cao cấp để giải toả tâm lý. Niềm tin tiêu dùng cũng từng rơi xuống gần mức hiện tại vào năm 2022, thời điểm lạm phát lên đỉnh, nhưng người dân Mỹ vẫn tiếp tục tiêu tiền từ lượng tiết kiệm khổng lồ tích lũy trong đại dịch.
Nỗi lo thuế quan năm ngoái cũng khiến niềm tin người tiêu dùng lao dốc, nhưng người Mỹ vẫn tiếp tục mua sắm, tích trữ hàng hóa trước khi các mức thuế mới có hiệu lực… và vẫn mua ngay cả khi giá cả không tăng mạnh như nhiều người dự đoán.
Dường như bất kể họ cảm thấy thế nào về nền kinh tế, người tiêu dùng Mỹ vẫn sẵn sàng mở ví.
VẪN CÒN NHIỀU RỦI RO
Tất nhiên, vẫn tồn tại những lực cản đáng kể, như chính các doanh nghiệp công bố kết quả kinh doanh tuần này thừa nhận.
Người tiêu dùng có thể vẫn đang chi tiêu lúc này, nhưng câu hỏi là họ sẽ duy trì được bao lâu nếu eo biển Hormuz tiếp tục bị phong tỏa và giá xăng tiến dần tới mốc 5 USD/gallon.
Walmart và Target cũng cho rằng một phần lớn đà tăng chi tiêu đến từ các khoản hoàn thuế cao hơn, nhưng tác động này sẽ sớm phai nhạt.
Việc Walmart giữ nguyên dự báo khá thận trọng cho năm 2026 cũng khiến giới đầu tư lo ngại. Cổ phiếu công ty đã giảm hơn 2% trong phiên giao dịch trước giờ mở cửa hôm thứ Năm.
Một số doanh nghiệp vừa lấy lại đà tăng trưởng như Target, Gap, Starbucks và Chipotle cũng có thể là những trường hợp đặc biệt, khi tất cả đều đang được điều hành bởi ban lãnh đạo mới nhằm vực dậy thương hiệu. Thành công hiện tại phần nào đến từ nền so sánh thấp sau nhiều quý kinh doanh thất vọng trước đó.
Ngoài ra, nền kinh tế phân hóa theo hình chữ K cũng có thể đang làm sai lệch bức tranh tổng thể.
Theo Viện nghiên cứu của Bank of America, thu nhập của nhóm người Mỹ có thu nhập cao đã tăng 6% trong 12 tháng tính đến tháng 4/2026, vượt xa mức tăng giá tiêu dùng 3,8% cùng kỳ. Trong khi đó, thu nhập của nhóm trung lưu và thu nhập thấp tăng ít hơn nhiều, đồng nghĩa lạm phát đã “ăn mòn” toàn bộ phần tăng lương của họ, thậm chí còn nhiều hơn, buộc họ phải dùng tới tiền tiết kiệm hoặc vay nợ.
Người tiêu dùng Mỹ ở mọi nhóm thu nhập đều tăng chi tiêu trong năm qua, nhưng điều này đặc biệt rõ nét ở nhóm thu nhập cao.
Ví dụ, Home Depot cho biết khách hàng cốt lõi của họ là những người sở hữu nhà, có tài sản tích lũy và đầu tư trên thị trường chứng khoán, vì vậy có nhiều tiền hơn để chi tiêu.
Dù thị trường dầu mỏ đang chịu cú sốc nguồn cung rất lớn, giá xăng hiện vẫn chưa vượt mức đỉnh năm 2022, dù khoảng cách đang ngày càng thu hẹp.
Nếu giá xăng tiếp tục neo ở mức cao, tác động từ hoàn thuế dần biến mất và thị trường tài chính quay đầu giảm - cả ba điều kiện lớn nếu cùng xảy ra - người tiêu dùng Mỹ có thể bắt đầu phải cắt giảm chi tiêu.
Các nhà kinh tế học đã dự báo điều đó từ rất lâu. Có thể một ngày nào đó điều này sẽ thực sự xảy ra. Nhưng cho đến nay, người Mỹ dường như vẫn chưa nhận được “thông điệp” đó.
“Luôn tồn tại một điểm tới hạn. Điều khiến chúng tôi ngạc nhiên là nền kinh tế hiện vẫn chưa thực sự chạm tới điểm đó”, ông Keith Buchanan của Globalt Investments bình luận.
