Ngày 25/12, Thanh tra Chính phủ đã có thông báo kết luận thanh tra việc chấp hành chính sách, pháp luật trong quản lý thực hiện quy hoạch và đầu tư xây dựng các công trình điện theo quy hoạch điện VII và quy hoạch điện VII điều chỉnh.
Cụ thể, Bộ Công Thương đã không thực hiện đúng quy định, lập quy hoạch phát triển điện mặt trời không đúng với thời kỳ quy hoạch đến năm 2020, không có quy hoạch điện mặt trời cấp tỉnh đến năm 2020.
Bộ đã phê duyệt bổ sung vào quy hoạch điện lực cấp tỉnh 114 dự án điện mặt trời với tổng công suất 4.166 MW, trong khi chỉ có 14 dự án (870 MW) được phê duyệt trong quy hoạch.
Theo kết luận thanh tra, có 92 dự án với tổng công suất 3.194 MW được phê duyệt là không có căn cứ pháp lý về quy hoạch. Đồng thời, Bộ đã tham mưu trình Thủ tướng phê duyệt bổ sung riêng lẻ 54 dự án tổng công suất 10.521 MW vào quy hoạch điện VII điều chỉnh trong khi không có quy hoạch.
Bên cạnh đó, Bộ Công Thương đã phê duyệt bổ sung các dự án điện mặt trời không quá 50 MW vào quy hoạch điện lực cấp tỉnh, trên cơ sở đề nghị của các địa phương, chủ đầu tư mà không lập quy hoạch điều chỉnh, dẫn tới việc bổ sung dự án không có căn cứ pháp lý, không có tính tổng thể, cơ sở quản lý.
Do đó, Thanh tra Chính phủ cho rằng việc phê duyệt 168 dự án với tổng công suất 14.707 MW/850 MW (tức cao gấp 17,3 lần so với tổng công suất) là không có căn cứ về quy hoạch.
Nguồn điện mặt trời mái nhà cũng đã được đầu tư nhanh với công suất lớn (7.864 MW), nâng tổng công suất nguồn điện mặt trời lên thành 16.506 MW, cao gấp 19,42 lần so với công suất phê duyệt tại quy hoạch điện VII điều chỉnh. Điều này dẫn đến cơ cấu công suất nguồn điện mặt trời theo quy hoạch điện VII điều chỉnh đã tăng từ 1,4% lên 23,8%. Chưa kể, còn có 6 dự án/phần dự án (452,62 MW) đã hoàn thành nhưng chưa được vận hành thương mại.
Theo Thanh tra Chính phủ, hệ quả của những vi phạm trên là biểu giá điện hỗ trợ (giá FIT) trả cho chủ đầu tư, chi phí hệ thống tăng thêm ít nhất 5,5 cent/kWh gây quá tải cục bộ, khó khăn vận hành hệ thống, buộc nhà máy điện giảm phát.
Cơ quan thanh tra cho rằng, Bộ Công Thương tham mưu thời hạn áp dụng giá FIT với các dự án điện mặt trời nối lưới, mái nhà 20 năm là quá dài, chưa hợp lý so với thời gian thu hồi vốn đầu tư, chưa phù hợp với lộ trình phát triển thị trường bán buôn điện cạnh tranh. Giá mua bán điện được neo theo đồng USD tương ứng với từng thời điểm vận hành thương mại phát sinh nhiều mức giá do tỷ giá thay đổi, gây khó khăn trong thực hiện.
Kết luận còn chỉ ra những vi phạm trong tham mưu ban hành quyết định 13/2020 cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời tại Việt Nam là trái với nghị quyết 115 của Chính phủ. Việc này làm tăng chi phí mua điện, giảm lợi nhuận của doanh nghiệp nhà nước là Tập đoàn Điện lực Việt Nam.
Ngoài ra, Bộ Công Thương cũng chưa hoàn thành một số nhiệm vụ được giao như chưa tham mưu về quy định đấu thầu, chậm trễ ban hành cơ chế mua điện từ các dự án cũ hết thời hạn áp dụng giá ưu đãi, chậm trễ trong thực hiện thị trường bán buôn điện cạnh tranh...
Từ các kết luận trên, Thanh tra Chính phủ kiến nghị cần hoàn thiện quy định pháp luật về quản lý điện lực. Đồng thời, kiến nghị Chính phủ giao Bộ Công an tiếp nhận hồ sơ, tài liệu vụ việc để xem xét, xử lý theo quy định về việc Bộ Công Thương phê duyệt bổ sung thêm 154 dự án không có căn cứ, cơ sở pháp lý, gây lãng phí nguồn lực và thể hiện sự buông lỏng quản lý, có dấu hiệu của tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng.
Cơ quan thanh tra cũng chuyển tài liệu đến Bộ Công an xem xét với Bộ Công Thương trong ban hành hướng dẫn cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà có những sơ hở, khuyết điểm, vi phạm nhưng vẫn được hưởng cơ chế ưu đãi.
Đối với việc thực hiện đầu tư xây dựng các dự án trên đất đã được quy hoạch, chồng lấn quy hoạch với các tỉnh, Thanh tra Chính phủ đã có văn bản chuyển các vụ việc tới cơ quan an ninh điều tra để xem xét, xử lý theo đúng quy định.
Ngoài ra, Thanh tra Chính phủ cũng đề nghị kiểm điểm, xử lý trách nhiệm với Bộ Công Thương, Tập đoàn Điện lực Việt Nam, Tập Đoàn Dầu Khí Quốc Gia Việt Nam, Tập đoàn công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam, xử lý về kinh tế với các dự án không đúng quy định.
