Cuộc đối đầu giữa Tổng thống Donald Trump và Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sắp bước sang một giai đoạn quan trọng, khi Tòa án Tối cao Mỹ dự kiến sẽ tham gia vào tranh chấp liên quan đến tính độc lập chính trị của ngân hàng trung ương này.
Trong bối cảnh Bộ Tư pháp Mỹ (DoJ) tiếp tục điều tra Fed, “mặt trận” mới nhất trong nỗ lực bảo vệ tính độc lập của ngân hàng trung ương Mỹ sẽ chuyển lên Tòa án Tối cao. Ngày 21/1 tới, tòa án tối cao sẽ nghe các lập luận pháp lý liên quan đến nỗ lực của Tổng thống Donald Trump nhằm sa thải Thống đốc Fed Lisa Cook.
Năm ngoái, các quan chức chính quyền Trump cáo buộc bà Cook gian lận thế chấp, cho rằng bà đã khai báo sai về tài sản được dùng làm nơi cư trú chính trong hồ sơ vay mua nhà. Ông Trump đã tìm cách loại bà Cook khỏi vị trí thống đốc Fed, song đến nay các tòa án vẫn ngăn cản động thái này. Nếu Nhà Trắng giành phần thắng, vụ việc có thể tạo ra một tiền tác động trực tiếp đến nỗ lực của ông Trump nhằm phế truất Chủ tịch Fed Jerome Powell.
“Nếu Tòa án ra phán quyết bất lợi cho bà Cook, xác suất ông Powell cũng có thể bị cách chức dựa trên cuộc điều tra của Bộ Tư pháp sẽ tăng lên đáng kể”, ông Aditya Bhave, chuyên gia kinh tế tại Bank of America, nhận định trong một báo cáo.
NHỮNG CĂNG THẲNG LIÊN QUAN ĐẾN CHỦ TỊCH POWELL
Cuộc đối đầu tại Fed trở nên căng thẳng hơn khi Chủ tịch Jerome Powell thông báo rằng ông đã nhận được trát hầu tòa từ Bộ Tư pháp, liên quan đến dự án cải tạo trụ sở Fed tại Washington có chi phí lên tới hàng triệu USD và gây nhiều tranh cãi. Cuộc điều tra được cho là tập trung vào việc liệu ông Powell có khai man khi điều trần trước Quốc hội về dự án này vào năm ngoái hay không.
Tổng thống Trump từ lâu là một trong những người chỉ trích gay gắt nhất ông Powell và từng cân nhắc khả năng sa thải ông trong năm ngoái. Ông Powell khẳng định Tổng thống không có quyền cách chức ông, song nếu Nhà Trắng có thể chứng minh được lý do chính đáng, cục diện có thể thay đổi.
Thoạt nhìn, nỗ lực loại bỏ ông Powell có vẻ không quá cấp thiết, bởi nhiệm kỳ Chủ tịch Fed của ông sẽ kết thúc vào tháng 5 tới và khi đó ông Trump hoàn toàn có thể đề cử một người khác. Tuy nhiên, nhiệm kỳ của ông Powell trong Hội đồng Thống đốc Fed kéo dài đến năm 2028, đồng nghĩa ông vẫn có thể ở lại và trở thành lực cản đối với mong muốn của ông Trump trong việc buộc Fed hạ lãi suất mạnh mẽ.
Ở chiều ngược lại, điều này cũng có thể trở thành động lực để ông Powell tiếp tục tại vị trong Hội đồng Thống đốc, như một “lá chắn” chống lại các nỗ lực chính trị nhằm xói mòn tính độc lập của Fed.
Trong suốt thời gian qua, ông Powell phần lớn tránh bình luận trực tiếp về những chỉ trích mang tính cá nhân, thậm chí cay nghiệt, từ ông Trump. Dù nhiều đời tổng thống từng tìm cách gây sức ép buộc Fed nới lỏng chính sách, ông Trump là người hiếm hoi làm điều đó một cách công khai và quyết liệt đến vậy. Đáng chú ý, đây cũng là lần đầu tiên trong lịch sử Bộ Tư pháp Mỹ tiến hành điều tra hình sự đối với một Chủ tịch Fed đương nhiệm.
Đáng chú ý, chủ tịch Fed đã lên tiếng sau động thái gần đây nhất từ chính quyền. Trong màn phản kháng hiếm hoi, ông Powell không tập trung bảo vệ cá nhân mình, mà nhấn mạnh việc bảo vệ Fed trước những gì ông cho là cuộc tấn công của chính quyền Trump nhằm vào tính độc lập của ngân hàng trung ương, và rộng hơn là nền kinh tế Mỹ.
Giới kinh tế học, học giả và các cựu quan chức Fed nhìn chung đều đồng thuận rằng việc bảo vệ tính độc lập của Fed là điều kiện then chốt cho sự ổn định của nền kinh tế Mỹ. Điều này cho phép các nhà hoạch định chính sách đưa ra những quyết định khó khăn về lãi suất dựa trên thực tế kinh tế, thay vì ý muốn của người đang nắm quyền tại Nhà Trắng.
Tại cuộc họp báo hồi tháng 7/2025, khi được hỏi về các cuộc tấn công mới nhất từ ông Trump, ông Powell không tranh cãi trực tiếp, mà dành thời gian dài để giải thích vì sao tính độc lập của Fed là cần thiết.
“Tôi chỉ muốn nói rằng, việc có một ngân hàng trung ương độc lập là một thể chế đã phục vụ tốt cho lợi ích công chúng,” ông Powell nói. “Chừng nào nó còn phục vụ tốt cho công chúng, thì nó nên tiếp tục tồn tại và được tôn trọng. Nếu không, đó không phải là điều chúng ta nên tự động bảo vệ. Nhưng điều mà nó mang lại, cho chúng tôi và các ngân hàng trung ương khác, là khả năng đưa ra những quyết định rất khó khăn, dựa trên dữ liệu, triển vọng kinh tế, sự cân bằng rủi ro, chứ không phải các yếu tố chính trị”.
Ông Powell cũng nhấn mạnh rằng Fed không phải là trường hợp cá biệt, khi các nền kinh tế phát triển trên thế giới đều tạo khoảng cách giữa chính sách tiền tệ và giới chính trị.
“Tôi thực sự muốn bàn giao công việc này cho người kế nhiệm khi nền kinh tế đang ở trạng thái rất tốt", ông Powell nói vào tháng 12, sau khi Fed công bố đợt cắt giảm lãi suất mới nhất và khi trả lời câu hỏi của CNN về di sản mà ông mong muốn để lại.
Đó cũng là lý do khiến các thống đốc ngân hàng trung ương trên toàn thế giới đã lên tiếng ủng hộ ông Powell. Trong tuyên bố chung, họ nhấn mạnh rằng tính độc lập của ngân hàng trung ương là nền tảng của ổn định giá cả, tài chính và kinh tế, đồng thời khẳng định việc bảo vệ sự độc lập này, trong khuôn khổ pháp luật, là tối quan trọng. Tuyên bố cũng ca ngợi ông Powell vì sự liêm chính và cam kết không lay chuyển đối với lợi ích công chúng.
HỆ LỤY DÀI HẠN
Một trong những vấn đề lớn nhất với yêu cầu của ông Trump về việc Fed phải hạ lãi suất là nguy cơ bị xem là can thiệp chính trị, ngay cả khi Fed thực sự cắt giảm lãi suất. Trong nửa cuối năm ngoái, Fed đã ba lần liên tiếp hạ lãi suất, dù ông Trump vẫn yêu cầu nhiều hơn. Tổng thống cho rằng Mỹ nên có mức lãi suất thuộc hàng thấp nhất thế giới và ông nên có tiếng nói trong các quyết định này.
Để tránh bị mang tiếng chịu ảnh hưởng chính trị, một số quan sát viên cho rằng Fed có thể trì hoãn việc cắt giảm lãi suất lâu hơn. Nói cách khác, việc làm suy yếu tính độc lập của Fed có thể phản tác dụng đối với ông Trump, khiến khả năng hạ lãi suất trở nên thấp hơn và thậm chí còn khiến ông Powell quyết tâm ở lại Hội đồng Thống đốc sau khi nhiệm kỳ Chủ tịch kết thúc vào ngày 15/5/2026.
Theo nhận định của nhiều nhà phân tích, các diễn biến hiện tại có thể dẫn tới một cuộc đối đầu kéo dài, trong đó ông Powell lựa chọn tiếp tục ở lại Fed.
Deutsche Bank đã so sánh tình huống của ông Powell với cựu Chủ tịch Fed Marriner Eccles, người từng quyết định tiếp tục giữ vai trò thống đốc sau khi bị Tổng thống Harry Truman cách chức Chủ tịch Fed năm 1948. Ông Eccles ở lại Hội đồng Thống đốc đến năm 1951 và trở thành tiếng nói mạnh mẽ bảo vệ tính độc lập của ngân hàng trung ương.
“Dù đây chưa bao giờ là kịch bản cơ sở và từng được xem là khả năng khá xa vời, những diễn biến cuối tuần qua nhiều khả năng đã làm tăng xác suất ông Powell chọn ở lại Fed”. Nếu chính quyền quyết tâm theo đuổi một vụ truy tố hình sự đối với Chủ tịch Powell, trong khi Thượng viện do đảng Cộng hòa kiểm soát không thúc đẩy việc phê chuẩn các đề cử vào Hội đồng Thống đốc Fed, nhiều khả năng FOMC sẽ chọn ông Powell tiếp tục giữ cương vị Chủ tịch”, ông Matthew Luzzetti, Kinh tế trưởng Mỹ của Deutsche Bank viết trong báo cáo gửi khách hàng.
Điều này đưa câu chuyện quay trở lại phiên điều trần liên quan đến bà Lisa Cook. Nếu ông Trump thắng kiện, ông có thể lấy đó làm cơ sở pháp lý để loại bỏ ông Powell. Ngược lại, nếu bà Cook giành chiến thắng, một cuộc giằng co kéo dài giữa Fed và Nhà Trắng là điều khó tránh khỏi, với những hệ quả chính sách quan trọng.
Các thị trường tài chính đang theo dõi sát sao mọi tín hiệu liên quan đến định hướng của Fed. Hiện giới giao dịch gần như không đặt cược vào bất kỳ động thái chính sách nào tại cuộc họp cuối tháng này, và cho rằng đợt cắt giảm lãi suất tiếp theo sớm nhất phải đến tháng 6/2026, theo dữ liệu từ CME Group.
“Phán quyết trong vụ Cook sẽ có ý nghĩa cực kỳ lớn đối với khả năng của bất kỳ tổng thống nào trong việc định hình cấu trúc của Fed”, ông Kevin Gordon, Trưởng bộ phận nghiên cứu và chiến lược vĩ mô tại Charles Schwab, nhận định.
Theo ông, dù phản ứng của các thị trường trước tin tức về ông Powell còn khá hạn chế, nhưng hướng đi, vi dụ như đồng USD giảm, chứng khoán giảm, trái phiếu giảm, cho thấy cách các cú sốc này có thể được hấp thụ nếu chúng kéo dài trong dài hạn.
