Tổng thống Mỹ Donald Trump từng cam kết sẽ khôi phục chương trình thuế quan của mình sau khi đối mặt với thất bại tại Toà án Tối cao Mỹ. Và nay ông đang từng bước thực hiện điều đó, nhưng không theo cách ồn ào, khó đoán và công bố qua loạt bài đăng viết toàn chữ in hoa trên mạng xã hội như trước đây. Thay vào đó, ông Trump đang áp dụng một chiến lược mới được triển khai âm thầm, có phương pháp và kiên nhẫn hơn. Những công cụ mà ông sử dụng để tái thiết bộ máy thuế quan hiện nay được giới chuyên gia đánh giá là chính xác và hiệu quả hơn nhiều so với các công cụ trước đó.
Nếu thành công, các mức thuế mới này có thể gây tác động lớn không kém các biện pháp trước, thậm chí còn tồn tại trong thời gian dài hơn.
Vào tối muộn ngày 2/6, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer công bố một báo cáo dài 98 trang tổng kết kết quả cuộc điều tra kéo dài nhiều tháng về chính sách của các đối tác thương mại liên quan đến việc nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng ép.
Báo cáo kết luận rằng 60 nền kinh tế có quan hệ thương mại với Mỹ đã không áp dụng hoặc không thực thi hiệu quả các lệnh cấm nhập khẩu đối với những sản phẩm được làm ra bởi người lao động bị ép làm việc trái ý muốn hoặc nhận mức thù lao không tương xứng. Một số quốc gia khác đã có những bước đi ban đầu nhằm hạn chế lao động cưỡng ép, nhưng theo ông Greer, tất cả các đối tác thương mại của Mỹ cần giải quyết vấn đề này nhanh chóng hơn.
Trong tuyên bố đi kèm báo cáo, ông Jamieson Greer cho biết việc các đối tác thương mại quan trọng của Mỹ không xử lý vấn đề nhập khẩu hàng hóa sản xuất bằng lao động cưỡng ép là điều không thể chấp nhận được. Theo ông, điều này khiến người lao động Mỹ phải cạnh tranh trên một sân chơi không bình đẳng ở quy mô toàn cầu.
Để khắc phục tình trạng trên, ông đề xuất áp dụng mức thuế tối thiểu 10% đối với toàn bộ hàng hóa nhập khẩu từ các đối tác thương mại nằm trong diện điều tra, dựa trên thẩm quyền được quy định tại Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974.
Một số khối và đối tác thương mại từng tham gia đàm phán thương mại với Mỹ, bao gồm Canada, Mexico, Liên minh châu ÂU (EU), Ecuador, Indonesia và Pakistan, sẽ chịu mức thuế mới 10%. Trong khi đó, nhiều quốc gia khác sẽ phải đối mặt với thuế cao hơn, lên tới 12,5%, bao gồm Trung Quốc, Brazil, Nhật Bản và Ấn Độ. Đây là những đối tác thương mại mà Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ cho rằng thậm chí còn chưa có những bước đi ban đầu nhằm loại bỏ lao động cưỡng ép khỏi chuỗi cung ứng.
Các mức thuế này sẽ chưa có hiệu lực ngay lập tức. Đề xuất hiện đang bước vào giai đoạn lấy ý kiến công chúng kéo dài đến ngày 6/7 và Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ sẽ tổ chức các phiên điều trần về đề xuất này vào ngày 7/7.
Trên thực tế, Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần phát tín hiệu rằng ông sẽ sử dụng nhiều công cụ pháp lý để áp thuế, ngay cả trước khi Tòa án Tối cao Mỹ ra phán quyết hồi tháng 2/2026 rằng ông không có thẩm quyền sử dụng quyền hạn khẩn cấp để áp thuế.
Ngay sau phán quyết của Tòa án Tối cao, ông Trump đã công bố mức thuế phổ quát 10% trong thời hạn 150 ngày theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974. Tuy nhiên, đến đầu tháng 5, một hội đồng thẩm phán thuộc Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ kết luận chính quyền không có đủ cơ sở pháp lý để triển khai biện pháp này.
Tuy nhiên, đây vốn chỉ được xem là giải pháp tạm thời. Chính quyền Mỹ từ lâu đã phát tín hiệu rằng Điều 301 có thể trở thành giải pháp lâu dài hơn.
Điều 301 cho phép Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ điều tra các quốc gia bị nghi ngờ vi phạm các thỏa thuận thương mại hoặc thực hiện những hoạt động gây tổn hại cho doanh nghiệp Mỹ. Trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông Trump đã sử dụng Điều 301 để tăng thuế đối với nhiều mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc cũng như máy bay và một số sản phẩm khác từ Liên minh châu Âu.
Khác với Điều 122, Điều 301 không giới hạn mức thuế cũng như thời gian áp dụng đối với các biện pháp thuế quan được ban hành sau quá trình điều tra.
Chính quyền Trump cũng chưa dừng lại ở đó. Văn phòng của ông Jamieson Greer hiện đang tiến hành điều tra hơn một chục quốc gia liên quan đến tình trạng dư thừa năng lực sản xuất.
Trong một diễn biến riêng biệt, chính quyền Trump đã đệ đơn kháng cáo phán quyết của một thẩm phán liên bang yêu cầu chính phủ hoàn trả toàn bộ 166 tỷ USD tiền thuế quan đã thu theo cơ chế quyền hạn khẩn cấp mà Tòa án Tối cao tuyên bố là không hợp pháp.
Chính quyền đã bắt đầu hoàn trả một phần các khoản thuế này từ tháng 4. Tuy nhiên, Nhà Trắng cho biết sẽ chưa hoàn trả ngay hàng chục tỷ USD tiền thuế khác, bao gồm nhiều khoản thanh toán thuế cuối cùng có quy trình xử lý phức tạp và trong đó nhà nhập khẩu chưa khởi kiện chính phủ.
Hiện vẫn chưa rõ khi nào hệ thống hoàn trả sẽ được mở cho toàn bộ các khoản thuế đủ điều kiện được hoàn tiền.
Ngoài ra, chính phủ Mỹ cũng đã kháng cáo phán quyết yêu cầu ông Rodney Scott, Ủy viên Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ, phải trực tiếp ra làm chứng về quy trình hoàn trả thuế trong một phiên điều trần sắp tới.
Trong đơn kháng cáo, chính quyền Trump đề xuất để các quan chức khác tham gia điều trần, với lý do họ có hiểu biết sâu hơn về quy trình hoàn trả thuế quan của chính phủ.
