Mức thuế 10% toàn cầu mà Tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt đã bị một tòa án thương mại liên bang tuyên bố là trái pháp luật, giáng thêm một đòn vào chương trình nghị sự kinh tế của chính quyền Trump, chỉ vài tháng sau khi Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ các mức thuế đối ứng.
THUẾ QUAN 10% BỊ TUYÊN BẤT HỢP PHÁP
Vào ngày 7/5 (theo giờ địa phương), hội đồng ba thẩm phán của Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ tại Manhattan đã chấp thuận yêu cầu từ một nhóm doanh nghiệp cùng khoảng hai chục tiểu bang, chủ yếu do đảng Dân chủ lãnh đạo, nhằm hủy bỏ các mức thuế 10% mà chính quyền Donald Trump áp đặt dựa theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974.
Điều 122 cho phép tổng thống áp thuế trong trường hợp nước Mỹ đối mặt với các vấn đề cơ bản về thanh toán quốc tế. Ngay cả trước khi ông Trump áp dụng mức thuế này, giới kinh tế học và chuyên gia chính sách đã tranh luận liệu tổng thống có thể xây dựng được cơ sở pháp lý vững chắc dựa trên điều luật này hay không.
Theo quy định của luật, tổng thống có thể áp thuế nhập khẩu tạm thời nhằm giải quyết lo ngại liên quan đến dòng tiền ra vào nước Mỹ. Những lo ngại này bao gồm thâm hụt cán cân thanh toán lớn cũng như nguy cơ đồng USD mất giá nghiêm trọng.
Khác với nhiều công cụ pháp lý khác mà ông Trump có thể sử dụng để áp thuế, Điều 122 có thể được kích hoạt mà không cần chờ cơ quan liên bang điều tra xem mức thuế có hợp lý hay không. Tuy nhiên, các quyết định này vẫn có thể bị kiện ra tòa.
Các doanh nghiệp và các tiểu bang khởi kiện cho rằng Điều 122 đã trở nên lỗi thời kể từ khi Mỹ từ bỏ chế độ bản vị vàng nhiều thập kỷ trước. Họ cho rằng ông Trump đã cố tình đánh đồng thâm hụt cán cân thanh toán với thâm hụt thương mại để biện minh cho việc sử dụng điều luật này.
Các nguyên đơn cũng cáo buộc sắc lệnh thuế quan của ông Trump đầy rẫy những thiếu sót và diễn giải sai lệch về ý nghĩa của thâm hụt cán cân thanh toán. Theo họ, thâm hụt thương mại mà ông Trump viện dẫn chỉ là một phần trong việc tính toán cán cân thanh toán của quốc gia.
Theo Điều 122, tổng thống có thể áp thuế nhập khẩu tối đa 15%. Biện pháp hành pháp này chỉ kéo dài 150 ngày, sau đó Quốc hội phải quyết định gia hạn. Ông Trump từng cho biết muốn nâng mức thuế từ 10% lên 15%. Các bang cũng lập luận rằng mức thuế mới của ông Trump vi phạm các yêu cầu khác trong Điều 122, bao gồm quy định không được áp dụng mang tính phân biệt đối xử. Theo đó, mức thuế mới đã miễn trừ không hợp lý cho một số hàng hóa từ Canada, Mexico, Costa Rica, Cộng hòa Dominica, El Salvador, Guatemala, Honduras và Nicaragua.
Theo đơn kiện, trong các vụ kiện liên quan đến thuế IEEPA trước đây, chính quyền Trump từng thừa nhận rằng thâm hụt thương mại về mặt khái niệm khác với thâm hụt cán cân thanh toán.
Tạm thời, tòa án chỉ ngay lập tức ngăn chính quyền thực thi mức thuế đối với hai công ty khởi kiện và bang Washington, đồng thời nhấn mạnh đây không phải là một lệnh cấm toàn diện. Hội đồng xét xử cho rằng các bang còn lại không đủ tư cách pháp lý để khởi kiện vì họ không phải là đơn vị nhập khẩu trực tiếp, mà chỉ lập luận rằng họ bị ảnh hưởng do phải trả giá hàng hóa cao hơn khi doanh nghiệp chuyển phần chi phí thuế quan sang người tiêu dùng. Hiện chưa rõ phán quyết này sẽ ảnh hưởng như thế nào đến các nhà nhập khẩu khác vốn đang phải nộp các khoản thuế bị tranh cãi.
Đa số thẩm phán bác bỏ lập luận của chính quyền Trump rằng thâm hụt cán cân thanh toán - tiêu chí quan trọng để áp dụng Điều 122 - là một khái niệm có thể diễn giải một cách linh hoạt. Tòa kết luận rằng tuyên bố của ông Trump khi áp đặt mức thuế đã không chứng minh được sự tồn tại của tình trạng thâm hụt theo đúng tinh thần của đạo luật năm 1974, mà thay vào đó sử dụng thâm hụt thương mại và tài khoản vãng lai để thay thế.
Bộ Tư pháp Mỹ có thể tiếp tục kháng cáo phán quyết mới nhất của tòa thương mại lên Tòa Phúc thẩm Liên bang Mỹ - cơ quan từng ra phán quyết bất lợi cho chính quyền Trump trong cuộc chiến thuế quan trước đó. Cụ thể, chính sách thuế quan đối ứng đã bị Tòa án Tối cao Mỹ hủy bỏ hôm 20/2. Những mức thuế này được ban hành theo Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA) và trong vụ việc đó, các thẩm phán cho rằng ông Trump đã vượt quá thẩm quyền.
DOANH NGHIỆP TOÀN CẦU ĐÒI HOÀN THUẾ
Cuộc chiến pháp lý xoay quanh Điều 122 diễn ra trong bối cảnh tranh chấp liên quan đến việc hoàn tiền từ các mức thuế IEEPA của ông Trump bắt đầu bùng lên.
Sau khi các mức thuế “Ngày Giải phóng” bị bác bỏ vào hồi tháng 2, chính quyền Trump đã buộc phải mở cổng xử lý hoàn thuế, có thể lên tới 175 tỷ USD tiền bồi hoàn. Theo một lệnh được nộp hôm thứ Ba tại Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ, đợt hoàn tiền đầu tiên dự kiến được thực hiện vào khoảng ngày 11/5, Reuters đưa tin.
Thẩm phán Richard Eaton của Tòa án Thương mại Quốc tế Mỹ, người hiện đang giám sát tiến trình hoàn tiền quy mô lớn, đã yêu cầu Cơ quan Hải quan và Bảo vệ Biên giới Mỹ phải thường xuyên cập nhật tiến độ xử lý hoàn thuế tự động cho phần lớn các trường hợp.
Nhiều doanh nghiệp trên toàn thế giới đang xếp hàng để đăng ký hoàn tiền thuế, trong bối cảnh tác động thuế quan ngày càng lộ rõ trong các báo cáo lợi nhuận quý 1.
“Chúng tôi sẽ xin hoàn thuế phù hợp với chính sách của chính phủ Mỹ. Chúng tôi luôn cho rằng thế giới không có thuế quan và rào cản thương mại sẽ tốt hơn, vì chúng tôi muốn phục vụ bệnh nhân”, ông Roy Jakobs, CEO của hãng công nghệ y tế Philips, chia sẻ với CNBC trong chương trình “Squawk Box Europe”.
Hãng trang sức Đan Mạch Pandora cũng thông báo sẽ nộp đơn xin hoàn thuế. CEO Berta de Pablos-Barbier cho biết thuế quan là lực cản lớn đối với lợi nhuận quý 1. “Hiện chúng tôi chưa có thông tin mới nào, nên chưa thể tính đến khoản hoàn tiền đó. Hãy chờ xem”, bà nói với CNBC.
Ngoài ra, bà Berta de Pablos-Barbier cũng cho biết thêm một yếu tố tác khác có động lớn tới lợi nhuận quý này của Pandora là giá bạc, vốn đã tăng hơn bốn lần trong 18 tháng qua. Do đó, công ty đang chuyển dần từ bạc sang bạch kim để cắt giảm chi phí.
Hầu hết các doanh nghiệp quốc tế, như BMW, Daimler, Renishaw, Smith & Nephew và Continental đều đồng loạt cảnh báo về việc thuế quan làm méo mó bức tranh lợi nhuận khi gây ra hàng loạt gián đoạn kinh doanh, nhưng chưa xác nhận có xin hoàn thuế hay không.
Các nhà kinh tế học chia sẻ trên CNBC rằng thuế quan nhìn chung đã làm gia tăng áp lực lạm phát đối với nền kinh tế.
Doanh nghiệp thường phải tự gánh một phần chi phí thuế quan, trong khi phần còn lại được chuyển sang người tiêu dùng thông qua cách tăng giá bán sản phẩm.
Mặc dù chương trình hoàn thuế có thể áp dụng cho hơn 330.000 nhà nhập khẩu với khoảng 53 triệu tờ khai nhập khẩu, theo tài liệu tòa án, nhưng người tiêu dùng nhiều khả năng sẽ không được hưởng lợi.
Kết quả khảo sát quý mới nhất của Hội đồng Giám đốc tài chính CNBC cho thấy trong số 25 CFO được hỏi, có 12 người cho biết công ty của họ dự định xin hoàn thuế, nhưng không ai có kế hoạch giảm giá bán cho khách hàng.
Ông Mark Zandi, kinh tế trưởng của Moody’s Analytics, cho rằng việc doanh nghiệp không chuyển khoản hoàn thuế thành giảm giá cho người tiêu dùng không có gì bất ngờ.
Sau khi tính đến các chi phí mà doanh nghiệp đã phải gánh chịu, bao gồm chi phí cao hơn và điều chỉnh chuỗi cung ứng nhằm giảm phụ thuộc vào thuế quan, các CFO có thể xem khoản hoàn tiền này đơn giản chỉ là một hình thức bù đắp thiệt hại. “Chắc chắn họ sẽ giữ lại các khoản hoàn thuế đó”, ông Zandi nhận định.
